Tháng Sáu, miền Trung bước vào những ngày nắng như dội lửa xuống đỉnh đầu. Cái nắng không chỉ làm khô héo những ngọn cỏ gà ven đường mà còn khiến mặt ruộng nứt nẻ, toác ra thành những đường chân chim sâu hoắm. Nước dưới mương nóng đến độ nếu lỡ tay chạm vào, người ta tưởng chừng như có thể luộc chín cả đôi bàn chân. Thế nhưng, đó lại là thời điểm "vàng" để lũ trẻ chúng tôi đi bắt cua đồng. Cua sợ nóng, chúng không chịu nổi hơi đất hầm hập nên phải bò ra khỏi hang, nép mình vào những hốc bùn ẩm ướt hoặc dưới bóng những gốc rạ mục.
Trưa hôm ấy, khi mẹ Lành vừa ngả lưng bên chiếc võng điều, tôi đã lén xách chiếc giỏ tre đã mục nan, rủ thằng Cò và thằng Đực ra đồng. Bầu trời cao vút, xanh ngắt một màu không một gợn mây, nhưng cái không khí thì hầm hập như lò bánh mì. Bước chân trần chạm xuống bờ ruộng, tôi cảm nhận được cái nóng ran chạy thẳng lên tận đỉnh đầu, khiến tôi phải nhảy lò cò để tìm những chỗ có vũng nước bùn còn sót lại cho dịu bớt.
“Kìa Tí! Một con cua cái to đùng!” – Thằng Cò thì thầm, tay chỉ vào một hốc bùn bết bát dưới chân đê.
Tôi nín thở, rón rén tiến lại gần. Con cua đồng màu tím sẫm, cái mai bóng loáng như bôi mỡ, đang ngơ ngác giương hai chiếc mắt nhỏ xíu nhìn trời đất. Tôi nhanh tay chộp lấy, nhưng vì bùn quá trơn, con cua khéo léo lách mình qua kẽ tay tôi rồi nhanh chóng giơ cái càng to khỏe, sắc lẹm "kịch" một phát vào ngón tay trỏ.
Một cơn đau điếng người chạy dọc sống lưng. Tôi hét lên một tiếng đau đớn, máu đỏ tươi bắt đầu tứa ra, hòa lẫn vào lớp bùn đen nhẻm trên tay. Con cua vẫn lì lợm không buông, càng kẹp càng chặt như muốn bẻ gãy đốt ngón tay tôi. Thằng Cò phải dùng một que củi khẽ lách vào, nó mới chịu nhả ra rồi lẩn mất hút vào kẽ nứt của đất. Tôi ngồi bệt xuống bờ ruộng, nhìn ngón tay sưng tấy, nước mắt chực trào ra không phải vì đau, mà vì tiếc con cua "đại ca" vừa sổng mất.
“Thôi nín đi, tí nữa tao bù cho con khác. Cua kẹp mới là trai làng này chứ!” – Thằng Đực an ủi, tay nó vừa lôi lên một con cua nhỏ hơn từ trong kẽ rạ.
Chúng tôi tiếp tục cuộc hành trình dưới cái nắng đổ lửa. Mồ hôi chảy ròng ròng trên trán, cay xè cả mắt. Những bộ quần áo cộc tay dính bết vào người vì bụi đất và nước bùn. Thế nhưng, khi chiếc giỏ tre bắt đầu nặng dần với tiếng "lạo xạo" của hàng chục con cua đang bò chồng chéo lên nhau, nỗi mệt nhọc dường như tan biến. Chúng tôi trở về nhà khi cái nắng bắt đầu gắt nhất, da đứa nào đứa nấy cháy sạm đi như màu mật cháy.
Mẹ Lành đã thức dậy, đang đứng đợi ở đầu ngõ với chiếc nón lá trên tay. Thấy tôi mặt mày lem luốc, ngón tay còn rướm máu, mẹ vừa xót vừa giận: “Đã bảo nắng thế này đừng có đi mà không nghe. Vào đây mẹ xem nào!”. Mẹ không mắng thêm, chỉ lặng lẽ lấy ít rượu hạ thổ xoa lên vết cua kẹp cho tôi, rồi bê giỏ cua xuống bếp.
Gian bếp chiều hôm đó bận rộn hơn hẳn. Mẹ ngồi bên chậu nước, đổ cua ra và bắt đầu "làm thịt". Những con cua hung hăng lúc nãy giờ nằm im lìm dưới bàn tay khéo léo của mẹ. Mẹ bóc mai, bỏ yếm, rồi cho phần thân cua vào cối đá giã nhỏ. Tiếng chày đâm vào cối "thình thịch... thình thịch" nghe thật đều đặn. Tôi ngồi bên cạnh, nhận nhiệm vụ lấy chiếc tăm tre khều phần gạch vàng óng ở mai cua ra một chiếc bát nhỏ.
Món canh cua đồng của mẹ là một nghệ thuật. Mẹ không nấu quá nhiều nước, cũng không để lửa quá to. Khi nồi canh bắt đầu sủi tăm, những mảng gạch cua bắt đầu kết lại, nổi bồng bềnh trên mặt nước như những đám mây màu nâu nhạt. Mẹ cho thêm một nắm rau đay và mấy quả mướp hương thái mỏng vừa hái ngoài vườn. Mùi thơm của gạch cua quyện với mùi thanh mát của rau đay, mùi ngọt lịm của mướp hương bắt đầu lan tỏa khắp gian bếp, khiến bụng tôi sôi lên sùng sục.
Bữa cơm chiều hôm ấy đơn giản chỉ có bát canh cua đồng, đĩa cà pháo trắng ngần giòn tan và bát nước mắm tỏi ớt. Tôi cầm bát cơm trắng, chan một thìa canh đầy gạch cua vào. Vị ngọt lịm của thịt cua đồng thanh khiết thấm đẫm vào từng hạt gạo, vị mát của rau đay làm dịu đi cái nóng nực còn sót lại trong người. Cái "ngọt" ấy lạ lùng lắm, nó không giống vị ngọt của đường hay mì chính, mà là cái ngọt của sự chắt chiu từ bùn đất, cái ngọt được đánh đổi bằng những vết cua kẹp nhói lòng và những giọt mồ hôi rơi xuống ruộng cày.
Bố Thạch vừa húp bát canh vừa khen: “Cua hôm nay Tí bắt chắc thịt thật, ngọt đến tận chân răng!”. Tôi nghe vậy mà lòng sướng rơn, cái ngón tay còn đang băng bó bỗng nhiên không còn thấy đau nữa. Tôi chợt hiểu ra rằng, niềm hạnh phúc của người nông dân đôi khi chỉ giản đơn là một bát canh ngon sau một ngày lao động vất vả, là sự sẻ chia những gì tinh túy nhất của đất trời trong một mâm cơm gia đình ấm cúng.
Cho đến mãi sau này, khi lớn lên và đi xa, mỗi khi nhìn thấy những bát canh cua đồng sang trọng trong các nhà hàng thành phố, tôi vẫn thầm nhớ về buổi trưa đổ lửa năm ấy. Tôi nhớ cái vị ngọt mặn mòi mà mẹ đã nấu, nhớ cái ngón tay rướm máu và nhớ cả cái nắng cháy da của một thời tuổi thơ đầy nhọc nhằn nhưng cũng thật đỗi ngọt ngào. Bát canh cua ngày ấy, chính là bát canh của tình thương, của sự trưởng thành mà tôi mang theo suốt cuộc đời.