Những ngày nắng tháng Sáu như rút cạn chút nhựa sống cuối cùng của cỏ cây. Đất đai khô khốc, nứt toác ra như những cái miệng khát thèm được uống nước. Thế rồi, sự cứu rỗi cũng đến vào một buổi chiều khi bầu trời bỗng dưng đứng gió, không gian đặc quánh lại và một dải mây đen kịt từ phía chân trời xa xôi lừ lừ kéo tới như một đạo quân hùng hậu.
Tôi đang ngồi đánh khăng với thằng Cò ngoài ngõ thì thấy kiến cánh bay ra đầy trời, tiếng sấm ầm ì từ đằng xa vọng lại như tiếng trống trận. Gió bắt đầu thổi, ban đầu chỉ là những cơn gió thoảng qua mang theo hơi nóng của đất, nhưng chỉ mấy phút sau, gió lồng lộn rít lên qua những rặng tre, làm những lá khô bay xào xạc dọc lối đi. Và rồi, những giọt mưa đầu tiên — to, nặng và nóng hổi — bắt đầu rơi bộp bộp xuống mặt sân gạch đang hầm hập nhiệt.
Khoảnh khắc đó, một mùi vị kỳ lạ xông thẳng vào cánh mũi tôi. Đó là mùi của đất. Một thứ mùi nồng nặc, ngai ngái, vừa có vị chát của sỏi đá, vừa có vị mằn mặn của muối đất, lại vừa có cái nồng nàn của bụi bặm bao ngày bị nắng nung nấu. Mẹ Lành gọi đó là mùi "hơi đất". Mẹ vội vàng chạy ra sân thu dọn những nong đỗ đang phơi dở, miệng hối hả: "Tí ơi, vào nhà ngay kẻo hơi đất nó bốc lên làm cảm lạnh bây giờ!".
Nhưng làm sao những đứa trẻ như tôi có thể cưỡng lại sức hút của trận mưa rào đầu hạ ấy? Khi cơn mưa thực sự đổ xuống, trắng xóa cả không gian, xóa nhòa rặng tre già và những nếp nhà ngói đỏ, tôi và thằng Cò đã kịp lao ra giữa sân. Cảm giác những giọt nước mát lạnh dội trực diện vào làn da đang nóng rát vì nắng cháy là một sự khoái lạc tột độ. Chúng tôi nhảy nhót, hò hét, tận hưởng cái luồng nước xối xả gột rửa đi lớp bụi bặm, lớp bùn khô đóng vảy trên bắp chân.
Mưa rào đầu hạ đến nhanh mà đi cũng vội. Khi tiếng sấm cuối cùng tắt lịm phía bên kia sông, bầu trời bỗng bừng sáng lạ thường. Ánh nắng yếu ớt của buổi hoàng hôn xuyên qua những đám mây tan tác, chiếu xuống làng quê một màu vàng hổ phách lung linh. Vạn vật như vừa được thay một lớp áo mới. Lá cây mít, cây xoài sau nhà xanh mướt, bóng loáng như vừa được ai đó đánh sáp. Những chú chim sẻ từ trong tổ bay ra, rũ cánh cho khô nước rồi hót ríu rít trên những cành cao.
Tôi bước chân trần ra ngõ, nơi những rãnh nước nhỏ đang chảy róc rách giữa con đường đất đỏ. Mùi hơi đất lúc nãy đã dịu đi, nhường chỗ cho một mùi hương thanh khiết, mát lành và cực kỳ dễ chịu. Đó là mùi của sự hồi sinh. Đất sau khi được uống no nước bỗng trở nên mềm mại, thơm tho như da thịt của một đứa trẻ vừa tắm xong. Tôi hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái vị ngọt thanh của không khí tràn đầy lồng ngực. Mùi vị ấy len lỏi vào từng tế bào, làm dịu đi cái gắt gỏng của những ngày hè oi ả.
Bố Thạch vác cuốc đi ra đồng để khơi dòng nước vào ruộng lúa. Bố nhìn lên bầu trời, quệt mồ hôi trên trán rồi cười bảo: "Trận mưa này bằng mười xe phân bón đấy con ạ, lúa xanh lại ngay thôi". Tôi nhìn theo dáng bố đi giữa cánh đồng còn vương hơi nước, thấy một niềm tin mãnh liệt hiện lên trong mắt bố. Đất đai hiền hòa, chỉ cần một trận mưa thôi là bao nhiêu nhọc nhằn của người nông dân đều được đền đáp bằng một mùa màng hứa hẹn.
Tôi cúi xuống, bốc một nắm đất ẩm trên tay. Đất mềm xèo, mơn man giữa những ngón tay. Tôi bỗng nhận ra rằng, mảnh đất quê hương mình thật kỳ diệu. Nó có thể khô cằn đến mức nứt nẻ, có thể nóng bỏng đến mức cháy da, nhưng chỉ cần một giọt mưa rào, nó lại trở nên dịu dàng và đầy sức sống. Cái mùi đất sau mưa ấy, nó gắn liền với hơi thở của bố, với dáng vẻ tảo tần của mẹ và với cả tuổi thơ hoang dại của tôi.
Đêm đó, tôi nằm trên phản gỗ, nghe tiếng ếch nhái kêu ran khắp các xứ đồng. Mùi đất ẩm vẫn thoang thoảng bay vào qua cửa sổ, hòa cùng mùi hương hoa cau rụng muộn đầu hè. Tôi chìm vào giấc ngủ thật sâu, thấy mình đang chạy trên những cánh đồng xanh mướt, chân chạm vào đất mềm và lòng tràn ngập một cảm giác bình yên đến lạ.
Cơn mưa rào đầu hạ và mùi đất nồng nàn năm ấy đã trở thành một phần tâm hồn tôi. Để sau này, mỗi khi đi giữa phố thị ồn ào, chỉ cần một cơn mưa bất chợt rơi xuống vỉa hè đầy khói bụi, tôi lại thấy sống mũi mình cay cay, thèm được một lần nữa trở về đứng giữa sân nhà, hít hà cái mùi hơi đất nồng nặc và cảm nhận sự vỗ về của đất mẹ quê hương.