Trong vương quốc của những đứa trẻ, tài sản không được tính bằng sổ đỏ hay những tờ tiền giấy có in hình nhà máy, mà được tính bằng những đặc quyền trên từng gốc cây. Ở góc vườn nhà ông nội, có một cây khế già mà chúng tôi vẫn gọi là "Cây cầu nối thế giới". Thân nó sần sùi, rêu bám xanh ngắt ở phía gần gốc, nhưng tán lá lại sum suê, đan xen vào nhau tạo thành một mái vòm che kín cả một khoảng đất rộng. Khế nhà ông là khế ngọt, nhưng cái ngọt của nó vẫn pha chút vị chua thanh thanh – thứ vị mà người lớn thường chê là "dở dở ương ương" nhưng với chúng tôi, đó chính là mùi vị của sự tự do.
Dưới gốc khế ấy, chúng tôi đã thành lập một câu lạc bộ bí mật mang tên "Đại tiệc năm châu". Gọi là năm châu cho oai, chứ thực tế thực đơn chỉ quanh quẩn những gì mà đất mẹ ban tặng trong tầm tay: vài quả khế chín vàng, mấy củ khoai lang nướng trộm từ bếp mẹ, và nếu may mắn thì có thêm vài chiếc kẹo dồi giòn tan mà thằng Mập "biển thủ" được từ sạp hàng của mẹ nó.
"Này, hôm nay tao là chủ tiệc. Tao đã mang theo thứ gia vị quyền năng nhất hành tinh đây!"
Thằng Mập trịnh trọng lôi từ trong túi quần ra một gói nhỏ bọc trong lá chuối. Nó mở ra một cách cung kính, để lộ thứ muối ớt đỏ quạch, cay nồng. Mùi muối quyện với mùi lá chuối hơ qua lửa tạo nên một sự kích thích vị giác đến mức con Tí Sún phải nuốt nước miếng ực một cái rõ to.
"Muối ớt mà cũng bảo là quyền năng. Tao còn mang theo cả một chai nước vối pha đường phèn đây này!"
Con Tí Sún không chịu kém cạnh, nó lôi từ trong cái túi vải thêu hoa ra một chiếc chai thủy tinh cũ, bên trong nước màu vàng óng, lấp lánh dưới những tia nắng lọt qua kẽ lá khế. Bữa tiệc của chúng tôi bắt đầu trong sự hân hoan của những chiếc bụng đói và những tâm hồn chưa hề biết đến sự tính toán.
Chúng tôi ngồi bệt lên những chiếc rễ khế trồi lên khỏi mặt đất như những con rồng nhỏ. Đất dưới gốc khế rất mát, nó có mùi ẩm ướt của sương đêm còn sót lại và mùi thơm nhẹ của hoa khế rụng tím cả mặt đất. Những bông hoa nhỏ li ti như những ngôi sao màu tím, mỗi khi có cơn gió nhẹ thoảng qua lại rơi lả tả trên tóc, trên áo chúng tôi như những hạt bụi tiên.
"Tí, mày trèo lên hái mấy quả vàng nhất đi. Nhớ chọn quả nào có khía thật mọng ấy, chấm muối ớt mới sướng!" – Thằng Mập ra lệnh, miệng nó đã bắt đầu nhai nhóp nhép một mẩu khoai nướng.
Tôi nhanh thoăn thoắt leo lên những cành khế chắc khỏe. Từ trên cao, tôi nhìn thấy bà nội đang ngồi ở hiên nhà, tay đưa thoi dệt vải đều đặn. Tiếng "lách cách, lách cách" của khung cửi hòa quyện với tiếng chim chào mào hót trên ngọn cây tạo nên một bản nhạc trưa yên bình đến lạ. Tôi hái những chùm khế chín nhất, ném xuống cho con Tí Sún hứng bằng vạt áo.
"Này, chúng mày có bao giờ thấy quả khế giống cái gì không?" – Tôi ngồi vắt vẻo trên cành, hỏi vọng xuống.
"Giống ngôi sao chứ còn gì nữa. Cô giáo chẳng bảo khế là sao rơi xuống đất đấy thôi." – Con Tí Sún trả lời, tay nó đang thoăn thoắt bổ khế thành những miếng hình sao đều tăm tắp.
"Tao thì thấy nó giống... những năm tháng của mình." – Thằng Mập bỗng nhiên triết lý sau khi hít một hơi thật sâu cái mùi cay nồng của muối ớt. – "Nó có năm khía, như năm năm tụi mình chơi với nhau. Có khía chua, có khía ngọt, nhưng khi chấm vào muối thì cái gì cũng trở nên đậm đà hết."
Chúng tôi ngẩn người nhìn thằng Mập. Hóa ra, đằng sau cái bụng mỡ và sự ham ăn của nó là một tâm hồn cũng đầy suy tư. Chúng tôi bắt đầu "bữa tiệc". Vị chua của khế chạm vào vị mặn, vị cay của muối ớt tạo nên một cuộc bùng nổ hương vị. Chúng tôi vừa ăn vừa hít hà, vừa cười đùa vừa tranh nhau từng miếng khoai lang cháy sém.
Ở dưới gốc khế này, chúng tôi không cần phải dùng dao nĩa, không cần phải giữ kẽ như những buổi giỗ tết của gia đình. Chúng tôi là những vị vua của sự bừa bãi và hạnh phúc. Đồ ăn dù đơn sơ nhưng lại mang đến một cảm giác no đủ kỳ lạ – cái no của tình bạn và sự sẻ chia.
"Tí này, mẹ tao bảo cuối năm nay nhà tao sẽ chuyển lên thị trấn ở để bố tao đi làm công nhân."
Con Tí Sún đột ngột nói, giọng nó nhỏ dần và lạc đi trong tiếng lá xào xạc. Miếng khế trong miệng tôi bỗng chốc trở nên chát ngắt. Thằng Mập cũng ngừng nhai, nó nhìn con Tí Sún bằng đôi mắt tròn xoe đầy ngạc nhiên.
"Chuyển đi á? Thế còn hàng rào dâm bụt? Còn những buổi chăn trâu? Còn bưu điện lá chuối thì sao?" – Tôi hỏi dồn dập, cảm giác như một phần của vương quốc mình sắp bị sụp đổ.
Con Tí Sún cúi mặt, tay nó vân vê một bông hoa khế tím ngắt:
"Mẹ bảo trên đó có trường học to hơn, có nhiều đèn điện hơn. Nhưng tao không muốn đi. Tao sợ trên đó không có cây khế nào để mình ngồi ăn muối ớt như thế này."
Bữa tiệc bỗng chốc trở nên trầm lắng. Những quả khế vàng óng trên mặt đất dường như cũng mất đi vẻ rực rỡ thường ngày. Chúng tôi, những đứa trẻ mới chỉ biết đến sự hợp tan qua những lần con dế mèn bị chết hay chiếc diều bị đứt dây, giờ đây phải đối mặt với một sự chia ly thực thụ của con người.
"Nếu mày đi, tao sẽ gửi thư lá chuối cho mày mỗi ngày." – Thằng Mập lên tiếng, giọng nó đầy quyết tâm dù nó biết rõ lá chuối sẽ khô héo trước khi đến được thị trấn xa xôi.
"Tao sẽ trồng một cây khế khác, để khi nào mày về, mình lại có chỗ để ăn tiệc." – Tôi hứa, dù tôi biết để một cây khế lớn lên như thế này phải mất hàng chục năm ròng rã.
Chúng tôi ngồi im lặng dưới gốc cây, lắng nghe hơi thở của đất mẹ. Gió vẫn thổi, hoa khế vẫn rụng, nhưng có một thứ gì đó đã thay đổi vĩnh viễn trong lòng mỗi đứa. Chúng tôi bắt đầu hiểu rằng, tuổi thơ không chỉ là những trò chơi vĩnh cửu, mà còn là quá trình học cách chấp nhận những khoảng trống.
Người lớn thường nói "Cuộc vui nào rồi cũng đến lúc tàn", nhưng với chúng tôi lúc đó, chúng tôi chỉ muốn kim đồng hồ của thế giới ngừng quay ngay dưới gốc khế này. Chúng tôi muốn mãi là những vị tướng bùn đất, những thuyền trưởng chậu nhôm, chứ không muốn trở thành những người viễn xứ nhìn về quê hương qua những nỗi nhớ nhạt nhòa.
"Thôi, đừng buồn nữa. Ăn hết chỗ khế này đi, không kiến nó bò vào hết bây giờ." – Con Tí Sún gượng cười, nó đưa cho mỗi đứa một miếng khế to nhất.
Chúng tôi ăn, nhưng lần này vị chua của khế dường như đọng lại lâu hơn ở cổ họng. Vị cay của muối ớt làm mắt tôi nhòe đi, hay có lẽ là một thứ gì đó khác đang trực trào ra. Chúng tôi học được bài học đầu tiên về giá trị của hiện tại: rằng miếng khế ngon nhất là miếng khế được ăn cùng những người bạn mà mình yêu quý nhất, dưới bóng mát của cái cây đã chứng kiến mình lớn lên.
Khi nắng chiều đã tắt, bà nội từ hiên nhà gọi chúng tôi vào ăn cơm tối. Chúng tôi thu dọn "tàn tích" của bữa đại tiệc – những vỏ khế, những mẩu khoai và lá chuối khô. Chúng tôi không vứt chúng đi một cách bừa bãi mà đem chôn dưới gốc cây, như một cách gửi gắm bí mật của buổi trưa nay vào lòng đất.
"Bà ơi, cây khế này có bao giờ bỏ mình đi không bà?" – Tôi hỏi bà khi đang rửa chân bên bể nước.
Bà nội nhìn tôi, đôi mắt hiền từ đầy nếp nhăn khẽ nheo lại:
"Cái cây thì không bỏ mình đi đâu con. Chỉ có con người lớn lên, cánh chim đủ lông đủ cánh thì bay đi xa thôi. Nhưng dù bay đi đâu, cái rễ của con vẫn nằm ở đây, dưới gốc khế này, trong mùi đất này."
Đêm đó, tôi nằm nghe tiếng mưa rào mùa hạ bất chợt đổ xuống. Tôi nghĩ về con Tí Sún, về thị trấn xa lạ và về những tòa nhà cao tầng mà nó sẽ đến ở. Tôi mơ thấy cây khế nhà ông nội mọc ra những chiếc cánh khổng lồ bằng lá xanh, chở cả ba đứa chúng tôi bay lên trời cao, tránh xa khỏi những cuộc chia ly và những đổi thay của người lớn.
Trong giấc mơ ấy, chúng tôi vẫn cầm theo gói muối ớt của thằng Mập và chai nước vối của con Tí Sún. Chúng tôi bay qua rặng tre, qua dòng sông chảy xiết, và mỗi nơi chúng tôi đi qua, hoa khế tím lại rụng xuống như những lời chúc phúc cho mặt đất.
Sáng hôm sau, khi nắng lên, tôi chạy ngay ra gốc khế. Cây vẫn đứng đó, trầm mặc và bao dung. Những bông hoa tím lại bắt đầu nở sau cơn mưa đêm, lấp lánh như những hy vọng mới. Tôi nhận ra rằng, dù con Tí Sún có đi xa, dù sau này chúng tôi mỗi đứa một phương, thì ký ức về bữa tiệc dưới gốc khế này sẽ mãi là một thứ "gia vị" đậm đà cho cuộc đời mỗi đứa.
Chúng tôi sẽ lớn lên, sẽ nếm đủ mọi vị ngọt đắng của cuộc đời, nhưng cái vị chua thanh của khế ngọt chấm muối ớt dưới bóng mát quê hương sẽ mãi là tiêu chuẩn của sự hạnh phúc nguyên sơ nhất. Gió mang mùi đất mẹ vẫn thổi, nhắc nhở tôi rằng, chừng nào ta còn nhớ về mùi vị của gốc khế già, chừng đó tuổi thơ vẫn còn sống mãi trong tim.
Bữa tiệc dưới gốc khế kết thúc, nhưng một chương mới của tình bạn và sự trưởng thành lại bắt đầu. Chúng tôi không còn sợ những cuộc chia tay nữa, vì chúng tôi biết mình luôn có một chốn để quay về – nơi có cái cây biết giữ bí mật và mặt đất biết vỗ về những tâm hồn non dại.