Trong thế giới của những đứa trẻ sống giữa bốn bề là rặng tre và những cánh đồng lúa bát ngát, khái niệm về sự giàu sang không nằm ở những xấp tiền giấy mà người lớn hay cất kỹ trong hòm gỗ. Sự giàu sang của chúng tôi nằm ở những lời đồn. Mà lời đồn ở làng thì cũng giống như những hạt phù sa bồi đắp sau mỗi mùa lũ, cứ lớp này chồng lên lớp kia cho đến khi nó trở thành một chân lý không thể lay chuyển. Lời đồn về "kho báu dưới gốc khế già" chính là thứ nhiên liệu đốt cháy trí tưởng tượng của tôi và thằng Mập suốt những ngày hè rực nắng.
Chuyện kể rằng, từ thời ông bà cố, khi giặc giã còn tràn qua những con đường đất đỏ, người ta đã chôn giấu những hũ bạc, những chiếc vòng vàng xuống lòng đất để bảo vệ gia sản. Và nơi nào lý tưởng hơn gốc cây khế cổ thụ – nơi có bộ rễ chằng chịt như mạng nhện, đủ để đánh lừa bất kỳ kẻ xâm lược nào? Khi con Tí Sún thông báo việc nó sắp chuyển đi, tôi và thằng Mập đã đi đến một quyết định mang tính lịch sử: Chúng tôi sẽ đào kho báu. Nếu có vàng, con Tí Sún sẽ không phải đi nữa. Nó sẽ giàu nhất làng, mẹ nó sẽ mua lại cả cánh đồng này và chúng tôi sẽ mãi mãi được ở bên nhau.
"Mày có chắc là nó nằm dưới này không Tí? Tao đào mỏi hết cả tay rồi mà toàn thấy rễ cây với giun đất thôi."
Thằng Mập vừa thở hồng hộc vừa quẹt mồ hôi trên trán, làm vệt bùn đất loang lổ khắp mặt trông như một chiến binh da đỏ. Nó đang dùng chiếc thuổng sắt gỉ sét của bố nó, hì hục khoét một cái hố sâu bên cạnh chiếc rễ to nhất của cây khế.
"Ông nội tao bảo cây khế này linh thiêng lắm, báu vật chỉ xuất hiện với những người có lòng kiên trì thôi. Mày cứ đào đi, đừng có lười!"
Tôi đáp, tay đang dùng một chiếc que tre nhọn để xăm xuống đất, lắng tai nghe tiếng "cộc cộc" của hy vọng. Không gian dưới gốc khế buổi trưa yên tĩnh lạ kỳ. Chỉ có tiếng ve sầu kêu ran như một dàn nhạc giao hưởng đang cổ vũ cho chúng tôi, và mùi hăng hắc của đất ẩm quyện với mùi thơm dịu của hoa khế rụng tím cả vai áo.
"Tí ơi, Mập ơi! Hai đứa mày đang làm cái trò gì mà đất cát tung tóe lên thế kia?"
Con Tí Sún xuất hiện, tay cầm một rổ rau muống vừa hái dưới ao. Nó nhìn cái hố to tướng cạnh gốc cây với vẻ mặt không thể tin nổi. Tôi vội vàng ra hiệu cho nó im lặng, rồi thì thầm bằng vẻ mặt cực kỳ nghiêm trọng:
"Suỵt! Khẽ thôi Tí Sún. Tụi tao đang đào kho báu cho mày đấy. Có vàng rồi là mày không phải lên thị trấn nữa nhé!"
Con Tí Sún sững người. Cái rổ rau muống suýt rơi khỏi tay nó. Một tia hy vọng le lói hiện lên trong đôi mắt to tròn, nhưng rồi nó lại nhanh chóng xì một tiếng rõ to:
"Hai ông tướng dở hơi! Làm gì có vàng bạc nào dưới gốc cây. Đấy là chuyện cổ tích mẹ kể cho ngủ thôi."
Mặc dù nói vậy, nhưng con Tí Sún cũng không bỏ đi. Nó đặt rổ rau xuống, ngồi bệt trên thảm hoa tím rụng, mắt chăm chú theo dõi từng nhát thuổng của thằng Mập. Trong thâm tâm, có lẽ nó cũng đang khao khát một phép màu nào đó xuất hiện, một thứ gì đó đủ sức mạnh để giữ chân nó lại với mảnh đất thơm mùi bùn đất và những người bạn lấm lem này.
"Cộp!"
Một âm thanh khô khốc vang lên từ dưới hố. Cả ba đứa chúng tôi nín thở, tim đập thình thịch như trống trận. Thằng Mập dừng hẳn nhát thuổng, đôi mắt nó sáng rực lên.
"Trúng rồi! Tí ơi, trúng cái gì cứng lắm!"
Tôi lao xuống hố, dùng hai bàn tay trần cào cấu lớp đất nâu vàng. Những móng chân, móng tay bấu vào đất lạnh, cảm nhận sự rung động từ phía dưới. Sau một hồi hì hục, một vật thể sẫm màu hiện ra. Nó không phải là vàng, cũng không phải là bạc lấp lánh như chúng tôi hằng mơ ước. Đó là một chiếc hộp sắt đựng bánh quy cũ, rỉ sét đến mức màu sắc nguyên bản đã biến mất hoàn toàn, chỉ còn lại lớp vảy nâu xám của thời gian.
"Vàng đấy à? Sao nó xấu thế?" – Thằng Mập hỏi, giọng run run vì hồi hộp xen lẫn thất vọng.
Chúng tôi leo lên khỏi hố, ngồi vây quanh chiếc hộp bí ẩn. Con Tí Sún dùng vạt áo lau sạch lớp đất bám trên nắp hộp. Chiếc hộp cứng ngắc, như thể nó đã khép chặt mọi bí mật của nó suốt hàng chục năm ròng rã. Tôi phải dùng mũi dao nhọn bẩy mãi, cái nắp mới chịu hé ra với một tiếng kêu "ken két" rùng mình.
Bên trong không có vàng miếng, cũng chẳng có vòng ngọc. Thứ hiện ra trước mắt chúng tôi là một mớ những vật dụng kỳ lạ: một con búp bê bằng vải đã mục nát một nửa, một vài viên bi ve đã mờ đục theo năm tháng, một chiếc kèn lá bằng sắt đã gỉ đen, và một mảnh giấy úa vàng được bọc kỹ trong lớp ni lông dày.
"Đây là kho báu đấy à?" – Thằng Mập thở dài, cả người nó nhão ra như một chiếc bánh đúc. – "Mất công đào cả buổi trưa mà chỉ thấy rác."
Tôi cầm mảnh giấy lên, cẩn thận mở ra. Những dòng chữ viết bằng mực tím đã phai màu, nét chữ nghiêng nghiêng, vụng về nhưng đầy tình cảm hiện ra: "Gửi người của tương lai. Đây là những thứ quý giá nhất của chúng tôi. Hy vọng ai tìm thấy sẽ giữ gìn chúng như giữ gìn tuổi thơ của chính mình. Ký tên: Nhóm Ba Con Dế (1970)".
Chúng tôi lặng người đi. "Nhóm Ba Con Dế" – cái tên nghe vừa lạ vừa quen. Tôi chợt nhớ ra, bố tôi vẫn thường kể về thời bố còn nhỏ, cũng có một nhóm bạn thân thiết ba người thường xuyên chơi đùa dưới gốc khế này. Hóa ra, kho báu mà chúng tôi tìm thấy không phải là vật chất, mà là ký ức của một thế hệ đi trước. Những viên bi mờ kia từng là niềm tự hào của một cậu bé nào đó, con búp bê vải này từng là giấc mơ của một cô bé, và chiếc kèn lá kia chắc hẳn đã từng thổi lên những bản nhạc vui nhộn khắp cánh đồng này.
Con Tí Sún cầm con búp bê vải lên, khẽ vuốt ve lớp vải đã mủn. Nó nhìn tôi, rồi nhìn thằng Mập, giọng nó bỗng trở nên nghẹn ngào:
"Tụi mày thấy không? Người ta cũng từng chơi ở đây, từng yêu nơi này và từng phải để lại những thứ họ quý nhất dưới lòng đất. Có lẽ... lớn lên ai cũng phải rời đi, phải không Tí?"
Câu hỏi của con Tí Sún như một mũi kim đâm vào bầu không khí đang lắng đọng. Thằng Mập không còn quan tâm đến việc không có vàng nữa. Nó nhìn đống đồ chơi cũ kỹ, rồi bất ngờ thò tay vào túi quần, lôi ra viên bi hổ phách đẹp nhất của nó – viên bi mà nó chưa bao giờ cho ai mượn, kể cả tôi.
"Tao quyết định rồi. Tao cũng sẽ bỏ một thứ vào đây."
Nó đặt viên bi hổ phách vào trong chiếc hộp sắt rỉ sét. Tôi hiểu ý nó ngay lập tức. Tôi chạy biến vào nhà, lục lọi trong chiếc hộp bí mật dưới gầm giường của mình, lấy ra chiếc răng cửa của con Tí Sún mà tôi đã đổi được năm ngoái và một mảnh gương vỡ. Đó là những "vũ khí" quý giá nhất của tôi.
"Đây là phần của tao." – Tôi đặt chúng cạnh viên bi của thằng Mập.
Con Tí Sún nhìn chúng tôi, rồi nó chậm rãi tháo chiếc nhẫn bằng cỏ mần trầu đã bắt đầu héo trên ngón tay mình, đặt nó vào giữa chiếc hộp. Ba đứa chúng tôi nhìn nhau, một giao ước thầm lặng được hình thành giữa cái nắng trưa của làng quê yên bình.
"Chúng mình sẽ chôn nó lại chỗ cũ. Mười năm, hai mươi năm sau, khi chúng mình lớn lên, chúng mình sẽ quay lại đây và đào nó lên. Lúc đó, con Tí Sún từ thị trấn về, chúng mình sẽ lại ngồi đây ăn khế chấm muối ớt." – Tôi nói, giọng đầy quyết tâm.
Chúng tôi cho tất cả đồ chơi của "Nhóm Ba Con Dế" năm xưa và đồ chơi của chúng tôi vào lại chiếc hộp. Chúng tôi bọc nó bằng nhiều lớp lá chuối khô để ngăn ẩm, rồi cẩn thận đặt nó xuống lòng hố sâu. Thằng Mập và tôi cùng nhau lấp đất, từng nắm đất nâu được nện chặt bằng đôi bàn chân trần. Con Tí Sún nhặt những bông hoa khế tím rụng xung quanh, rắc đều lên mặt đất vừa mới lấp xong như một nghi thức trang trọng.
Dưới gốc khế già, một kho báu mới đã được hình thành. Nó không phải là vàng bạc có thể mua được nhà tầng hay xe hơi, nhưng nó là mầm mống của một lời hứa, là sợi dây liên kết vô hình giữa ba đứa trẻ đang đứng giữa ngã rẽ của sự trưởng thành.
"Tí này, sau này lên thị trấn, nếu tao nhớ tụi mày quá thì tao phải làm sao?" – Con Tí Sún hỏi khi chúng tôi cùng nhau ngồi nghỉ bên gốc cây, sau khi "công trình" đã hoàn thành.
"Thì mày cứ nhìn lên bầu trời. Bầu trời ở đâu cũng giống nhau mà. Khi nào mày thấy một cánh diều giấy báo, hay thấy một đám mây hình con gà quay, thì đó chính là tụi tao đang gửi lời chào cho mày đấy." – Thằng Mập an ủi, tay nó xoa xoa cái bụng mỡ đã bắt đầu biểu tình đòi ăn cơm trưa.
Gió từ sông thổi về, mang theo vị mặn mòi của nước và vị nồng của đất mẹ. Những rặng tre đầu làng xào xạc như đang hát một bài ca cổ xưa về sự hợp tan. Tôi nhìn con đường đất đỏ dẫn ra phía đê, nơi mà vài ngày tới, một chiếc xe tải sẽ chở con Tí Sún và gia đình nó rời xa nơi này. Tôi thấy buồn, nhưng đó không còn là nỗi buồn tuyệt vọng của một đứa trẻ bị mất đồ chơi. Đó là nỗi buồn của một "người đàn ông" đã hiểu được rằng: có những thứ ra đi để trở về, và có những giá trị sẽ mãi trường tồn dưới lòng đất mẹ, chừng nào rễ cây khế vẫn còn đâm sâu và lòng người vẫn còn nhớ về nhau.
"Ăn nốt chùm khế này đi, mai tao phải đi dọn đồ rồi." – Con Tí Sún đưa cho mỗi đứa một quả khế chín mọng.
Vị khế lần này không còn chua nữa, nó ngọt lịm một cách kỳ lạ. Hay có lẽ, chính tâm hồn chúng tôi đã thêm vào đó một chút gia vị của sự thấu hiểu. Chúng tôi ngồi bên nhau, ba cái bóng nhỏ bé in xuống nền đất tím màu hoa rụng. Thế giới người lớn ngoài kia có thể đang hối hả với những công việc, những kế hoạch, nhưng dưới gốc khế này, thời gian dường như đã ngưng đọng trong một chiếc hộp sắt rỉ sét.
Người ta bảo cây khế là cây của sự trả ơn. Chim ăn một quả trả một cục vàng. Nhưng với chúng tôi, cây khế đã trả ơn bằng một thứ còn quý hơn vàng gấp bội: đó là một ký ức chung không bao giờ phai nhạt, một điểm tựa tinh thần để mỗi đứa khi bước ra thế giới rộng lớn kia sẽ không bao giờ cảm thấy mình đơn độc.
"Tí, Mập, hứa với tao nhé. Đừng bao giờ đào cái hộp đó lên một mình." – Con Tí Sún nghiêm túc nói.
"Hứa!" – Tôi và thằng Mập đồng thanh.
Lời hứa ấy bay đi theo gió, len qua những tán lá xanh rì, bay cao lên tận bầu trời xanh ngắt. Tôi biết, từ nay về sau, mỗi khi nhìn thấy cây khế, mỗi khi ngửi thấy mùi đất sau mưa, tôi sẽ nhớ về cuộc viễn chinh dưới lòng đất ngày hôm nay.
Buổi trưa hè hôm ấy kết thúc bằng một cơn mưa rào bất chợt. Nước mưa xối xả gột rửa những vệt bùn trên mặt chúng tôi, làm trôi đi những dấu chân trên đất mới lấp, nhưng nó không thể xóa nhòa đi "kho báu" mà chúng tôi vừa chôn giấu. Nước mưa làm cho gốc khế thêm xanh, làm cho rễ cây thêm chắc, và có lẽ, nó cũng đang tưới tẩm cho những hạt mầm của sự trưởng thành trong lòng ba đứa trẻ.
Chúng tôi chạy ùa vào hiên nhà, cười vang giữa màn mưa trắng xóa. Mẹ tôi đứng ở cửa, tay cầm chiếc khăn khô, càu nhàu về việc chúng tôi lại nghịch đất, nhưng trong mắt mẹ, tôi thấy một sự nhẹ nhõm. Mẹ biết, tuổi thơ của con trai mẹ đang được bọc trong những ký ức đẹp nhất, và điều đó quan trọng hơn bất kỳ một bộ quần áo sạch sẽ nào.
Ngày mai con Tí Sún sẽ đi, nhưng hôm nay, chúng tôi vẫn ở đây, dưới mái hiên này, lắng nghe tiếng mưa rơi trên lá khế và biết rằng, trái tim mình đã có một nơi để luôn luôn thuộc về.
Gió mang mùi đất mẹ vẫn thổi, nồng nàn và bền bỉ. Nó là minh chứng cho việc tuổi thơ không bao giờ mất đi, nó chỉ được cất giấu cẩn thận trong lòng đất, đợi một ngày nắng đẹp để được đánh thức bởi những người bạn cũ.