Buổi sáng ngày hôm đó, bầu trời dường như cao hơn và xanh một cách lạ lùng, cái màu xanh ngắt không một gợn mây khiến lòng người ta cảm thấy trống trải. Gió không còn thổi lồng lộng từ phía sông mà chỉ khẽ khàng lay động những ngọn tre, tạo nên những tiếng xào xạc đều đặn như hơi thở chậm rãi của làng quê trước một sự biến động âm thầm. Đây là buổi sáng mà con Tí Sún sẽ bước lên chiếc xe tải chở đầy đồ đạc để đi về phía những dãy phố cao tầng, nơi mà khói bụi và ánh đèn điện sẽ thay thế cho mùi rơm rạ và ánh trăng thanh khiết của xóm nhỏ.
Tôi thức dậy khi sương còn đọng trên những tàu lá chuối, cảm nhận cái se lạnh của đất mẹ luồn qua khe cửa. Trong gian bếp, mẹ tôi đang tất bật chuẩn bị một gói xôi vò vàng óng, thơm nức mùi đỗ xanh và hương gạo nếp mới. Mẹ bảo đó là quà để con Tí Sún ăn dọc đường cho đỡ đói. Tôi đứng tựa cửa, nhìn sang hàng rào dâm bụt ngăn cách giữa nhà tôi và nhà nó. Những bông hoa dâm bụt đỏ rực như những ngọn lửa nhỏ đang bừng sáng giữa màu xanh mướt của lá, chúng vẫn nở rộ như mọi ngày, chẳng hề biết rằng người bạn thân thiết nhất của chúng sắp sửa rời xa.
"Tí ơi, sang đây giúp tao một tay với!"
Tiếng thằng Mập vang lên từ phía cổng. Nó đã đứng đó từ bao giờ, tay cầm một chiếc giỏ đan bằng tre nhỏ xíu. Nhìn khuôn mặt nó, tôi biết nó cũng chẳng ngủ được bao nhiêu. Đôi mắt nó hơi húp, và cái vẻ ham ăn thường ngày đã biến mất, thay vào đó là một sự lóng ngóng vụng về.
"Mày mang gì đấy Mập?" – Tôi hỏi, chân bước vội qua những vũng nước còn đọng lại sau cơn mưa đêm.
"Tao... tao bắt cho con Tí Sún mấy con chuồn chuồn ngô. Tao bỏ chúng vào cái giỏ này, hy vọng lên thành phố nó còn có cái mà nhìn cho đỡ nhớ xóm mình."
Thằng Mập chìa cái giỏ ra. Bên trong, những chú chuồn chuồn với đôi cánh mỏng tang, óng ánh sắc cầu vồng đang đập cánh nhè nhẹ. Tôi nhìn những sinh vật nhỏ bé ấy, rồi nhìn cái hàng rào dâm bụt đang rung rinh trong gió. Một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu tôi. Nếu con Tí Sún phải rời xa nơi này, nó cần mang theo một thứ gì đó rực rỡ nhất, một thứ mà chỉ có mảnh đất này mới có thể nuôi dưỡng được.
"Đợi tao một chút!"
Tôi chạy lại phía hàng rào, cẩn thận chọn những bông hoa dâm bụt đẹp nhất, đỏ thắm nhất. Tôi không hái hoa, mà tôi nhặt những cánh hoa đã rụng còn tươi nguyên trên mặt đất và cả những búp hoa sắp nở. Tôi dùng lá chuối gói chúng lại thành một bó nhỏ, buộc bằng sợi dây rơm vàng óng. Đó là món quà cuối cùng của tôi dành cho nó – một phần của hàng rào đã chứng kiến bao nhiêu trò chơi đồ hàng, bao nhiêu lần chúng tôi trốn tìm và cả những lần cãi vã trẻ con.
Phía sân nhà con Tí Sún, không khí tất bật và có phần hỗn loạn. Bố nó cùng mấy chú hàng xóm đang khênh những chiếc hòm gỗ, những bao tải thóc cuối cùng lên thùng xe tải. Chiếc xe nổ máy xình xịch, nhả ra những làn khói đen kịt làm vẩn đục cái bầu không khí trong lành của buổi sớm. Mẹ con Tí Sún đang đứng dặn dò bà nội nó, hai người phụ nữ nắm tay nhau, mắt đỏ hoe. Những cuộc chia ly của người lớn luôn mang màu sắc của sự hoài niệm và những nỗi lo toan cơm áo, còn với chúng tôi, nó đơn thuần là một khoảng trống không thể lấp đầy.
Con Tí Sún đứng ở cuối xe, nó mặc bộ quần áo mới nhất, tóc thắt bím gọn gàng nhưng đôi mắt thì cứ nhìn chăm chằm vào gốc khế già và hàng rào dâm bụt. Khi thấy tôi và thằng Mập tiến lại gần, nó cố nặn ra một nụ cười, nhưng cái cằm nó cứ run run.
"Tụi mày đến rồi à..." – Giọng nó nhỏ như tiếng gió.
"Đây, quà của mày đây. Lên đấy nhớ cho chúng nó ăn mật hoa đấy nhé, không chúng nó chết mất." – Thằng Mập đưa cái giỏ chuồn chuồn cho con Tí Sún, tay nó quệt ngang mũi một cách dứt khoát.
Con Tí Sún nhận lấy cái giỏ, đôi mắt nó sáng lên một chút khi nhìn thấy những đôi cánh lấp lánh. Rồi tôi đưa bó hoa dâm bụt gói lá chuối cho nó:
"Cái này là của hàng rào tặng mày. Khi nào hoa héo, mày hãy ép chúng vào vở. Như thế, mày sẽ luôn mang theo màu đỏ của xóm mình đi khắp nơi."
Con Tí Sún ôm chặt bó hoa vào lòng. Nó không nói gì, nhưng một giọt nước mắt nóng hổi lăn dài trên má, rơi xuống lớp lá chuối xanh mướt. Trong giây phút đó, tiếng nổ của động cơ xe tải dường như lùi xa, chỉ còn lại tiếng đập của ba trái tim nhỏ bé đang cố gắng níu giữ lấy nhau.
"Tí ơi, Mập ơi! Tao sẽ không bao giờ quên tụi mày đâu. Tao sẽ viết thư nhựa chuối thật nhiều, dù mẹ tao bảo trên đó không có cây chuối nào cả!"
Nó vừa nói vừa nức nở. Bố nó đứng trên xe vẫy tay gọi:
"Lên xe thôi con, muộn giờ rồi!"
Con Tí Sún trèo lên thùng xe, ngồi lọt thỏm giữa những bao tải và hòm xiểng. Chiếc xe tải từ từ chuyển bánh, lăn những vòng quay nặng nề trên con đường đất đỏ gồ ghề. Chúng tôi chạy theo sau xe, chân trần dẫm lên cát bụi, tay vẫy liên hồi như thể muốn dùng sức mạnh của mình để đẩy chiếc xe quay ngược trở lại.
"Tí Sún ơi! Nhớ về thăm gốc khế nhé!" – Thằng Mập hét lớn, tiếng nó vang vọng khắp cánh đồng.
"Tí Sún ơi! Đừng quên màu hoa dâm bụt!" – Tôi cũng gào lên đến lạc cả giọng.
Chiếc xe tải dần đi xa, bóng dáng con Tí Sún nhỏ dần, nhỏ dần rồi khuất sau rặng tre đầu làng – nơi có cây đa già đang đứng trầm mặc chứng kiến một cuộc ra đi nữa. Chúng tôi dừng lại ở cuối làng, nơi con đường đất bắt đầu nối vào con đường nhựa bằng phẳng nhưng lạnh lẽo. Bụi đường bay mù mịt, che khuất tầm mắt.
Thằng Mập ngồi bệt xuống vệ cỏ, hai tay ôm mặt. Tôi đứng lặng im nhìn về phía chân trời, nơi mặt trời đang lên cao, tỏa những tia nắng vàng rực rỡ xuống cánh đồng lúa đang thì con gái. Cánh đồng vẫn xanh, sông vẫn chảy, nhưng thế giới của tôi và thằng Mập từ hôm nay đã khuyết đi một mảnh ghép quan trọng.
"Nó đi thật rồi hả Tí?" – Thằng Mập hỏi, giọng nó nghẹn lại giữa những tiếng nấc.
"Ừ, nó đi rồi. Nhưng nó mang theo chuồn chuồn và hoa dâm bụt của mình mà. Nó sẽ không quên đâu."
Tôi an ủi nó, nhưng chính lòng tôi cũng đang cuộn lên một nỗi buồn mênh mang. Tôi nhìn lại phía ngôi làng. Từ đây nhìn vào, những mái nhà tranh, nhà ngói nhấp nhô giữa màu xanh của cây cối trông bình yên đến lạ. Nhưng tôi biết, dưới những mái nhà ấy, có những con người đang lớn lên và phải học cách rời xa nhau.
Chúng tôi lững thững đi bộ quay về. Qua gốc đa, tôi chợt thấy bác Ba mù đang ngồi đó, tay vẫn cầm cây nhị nhưng không kéo. Bác dường như nghe thấy tiếng bước chân buồn bã của chúng tôi.
"Con bé đi rồi hả các cháu?" – Bác Ba hỏi, giọng bác trầm lắng như tiếng đất.
"Vâng ạ, xe vừa chạy qua đây xong."
Bác Ba thở dài, tay vuốt ve thân cây đa già:
"Đời người như dòng nước chảy qua chân cầu, có khúc hợp, có khúc tan. Nhưng các cháu đừng buồn, con bé đi mang theo kỷ niệm của các cháu, thì dù ở đâu, nó cũng vẫn là đứa trẻ của cái làng này thôi. Cây đa còn rễ, lòng người còn nhớ thì chẳng có cuộc chia ly nào là vĩnh viễn cả."
Lời bác Ba nói như một liều thuốc làm dịu đi vết thương trong lòng tôi. Chúng tôi đi tiếp về phía hàng rào dâm bụt. Khi đứng trước hàng rào, tôi thấy những bông hoa vẫn đỏ rực rỡ. Tôi chợt nhận ra, hàng rào không chỉ là một ranh giới, nó là một chứng nhân. Nó đã thấy chúng tôi lớn lên, thấy chúng tôi chia sẻ miếng kẹo lạc, thấy chúng tôi cùng nhau đào kho báu.
"Mập này, từ mai mình vẫn đi chăn trâu chứ?" – Tôi hỏi.
Thằng Mập đứng dậy, phủi quần áo:
"Ừ, vẫn đi. Và mình sẽ chăm sóc cây khế thật tốt. Để khi nào nó về, khế sẽ ngọt hơn bao giờ hết."
Chúng tôi mỗi đứa về nhà mình, nhưng cái cảm giác gắn kết thì vẫn còn đó. Buổi trưa hôm ấy, gian nhà tôi yên tĩnh lạ thường. Tôi ngồi bên cửa sổ, nhìn sang sân nhà con Tí Sún. Cánh cổng gỗ đã đóng chặt, ổ khóa rỉ sét nằm im lìm. Không còn tiếng cười lanh lảnh, không còn bóng dáng nhỏ bé chạy nhảy quanh gốc khế.
Mẹ tôi bưng bát xôi vò vẫn còn ấm đặt lên bàn:
"Ăn đi con. Bạn đi rồi nhưng kỷ niệm thì ở lại. Lớn lên con sẽ hiểu, đôi khi chia tay là để mỗi người tự tìm thấy bầu trời của riêng mình."
Tôi xúc một thìa xôi, vị ngọt của đỗ xanh và vị béo của nếp nương tan trên đầu lưỡi, nhưng sao tôi thấy nó có chút vị mặn của nước mắt. Tôi chợt nhớ đến chiếc hộp sắt chúng tôi chôn dưới gốc khế. Ở đó có viên bi của thằng Mập, có chiếc răng của tôi và nhẫn cỏ của con Tí Sún. Đó là một phần của chúng tôi đã được "hóa thạch" lại dưới lòng đất mẹ, để dù thời gian có trôi đi, dù chúng tôi có biến thành những người lớn xa lạ, thì dưới gốc cây ấy vẫn luôn có ba đứa trẻ đang nắm tay nhau.
Chiều hôm đó, tôi ra đê một mình. Gió từ sông thổi vào, mang theo mùi hăng hắc của bùn non. Tôi nhìn về phía con đường nhựa xa tít tắp, tưởng tượng ra cảnh con Tí Sún đang nhìn ra cửa sổ xe, tay vẫn ôm bó hoa dâm bụt. Có lẽ lúc này, nó đang đi qua những cánh đồng lạ, qua những cây cầu mà nó chưa bao giờ thấy. Nhưng tôi tin, trong lòng nó, âm thanh của tiếng sáo diều và mùi hương của hoa khế vẫn đang vang vọng.
Làng quê vào buổi chiều tà đẹp một cách buồn bã. Những cánh cò trắng bay lả lướt trên mặt sông, bóng tre đổ dài trên đường đê. Tôi nhận ra rằng, sự trưởng thành không phải là khi ta cao hơn hay biết nhiều chữ hơn, mà là khi ta biết đối diện với sự mất mát mà vẫn giữ được tình yêu với những gì còn lại.
Tôi sẽ không còn con Tí Sún để cùng đi đào củ mài, nhưng tôi còn thằng Mập, còn hàng rào dâm bụt và còn cả một bầu trời đầy những cánh diều. Và quan trọng nhất, tôi còn niềm tin rằng dòng sông chảy đi rồi sẽ quay về dưới dạng những cơn mưa, cũng như những người bạn đi xa rồi sẽ có ngày trở lại, mang theo những câu chuyện mới để kể dưới gốc khế già.
Đêm hôm đó, tôi nằm nghe tiếng côn trùng rỉ rả ngoài vườn. Tôi không còn mơ thấy mình bay lên trời nữa. Tôi mơ thấy mình đang đứng bên hàng rào dâm bụt, và từ phía xa, con Tí Sún đang chạy lại, tay cầm một bó hoa hồng nhung của thành phố, miệng cười rạng rỡ: "Tí ơi, Mập ơi, tao về rồi đây!".
Mùi đất mẹ luồn qua khe cửa, nồng nàn và bao dung, vỗ về tôi vào giấc ngủ. Cuộc đời là một chuỗi những buổi sáng chia ly và những buổi chiều hội ngộ, và chúng tôi, những đứa trẻ của đất nghèo, sẽ học cách bước đi trên đôi chân trần của mình, mang theo hành trang là màu đỏ rực của hoa dâm bụt và sự chân thành của những tấm lòng quê kiểng.
Tuổi thơ của tôi đã khép lại một chương rực rỡ dưới gốc khế, nhưng những trang tiếp theo sẽ được viết bằng sự can đảm của một người ở lại, giữ lửa cho những ký ức không bao giờ tàn phai.