Người lớn thường nhìn những gò đất cao nằm rải rác ngoài cánh đồng bằng con mắt thực dụng. Với họ, đó là nơi để trồng khoai, trồng sắn, hoặc là dấu tích của một ngôi mộ cổ từ thời nảo thời nao đã xanh cỏ. Nhưng với chúng tôi, những gò đất ấy là những cao điểm chiến lược, là những pháo đài bất khả xâm phạm mà bất kỳ một "vị tướng" mười tuổi nào cũng khao khát được cắm cờ nhân danh sự kiêu hãnh của xóm mình.
Mùa hè năm đó, cuộc chiến nổ ra vì một lý do cực kỳ nghiêm trọng: Thằng Mập xóm dưới đã dám bảo rằng những con dế than của xóm tôi chỉ là lũ "dế mèn hát rong", chẳng thể nào địch nổi quân đoàn dế lửa của bên nó. Thế là, một bản "tuyên ngôn độc lập" được viết bằng nước dâm bụt trên mảnh giấy lấy ra từ vở bài tập đã được gửi đi. Địa điểm quyết chiến là Gò Mối – một dải đất cao, cỏ mọc lúp xúp và đầy rẫy những hang hốc bí ẩn.
"Tí ơi, quân nhu chuẩn bị xong chưa? Thằng Mập nó mang theo cả đội 'pháo binh' dùng ống thụt đấy!"
Thằng Hùng "còi" chạy đến báo tin, mặt mũi nó tái mét như vừa gặp ma. Tôi đang bận rộn nhồi những viên đạn bùn – thứ vũ khí chiến lược được làm từ đất sét lấy dưới lòng mương, trộn với một ít nước và phơi nắng cho đến khi cứng lại như đá cuội.
"Lo gì, tao đã có đội 'đặc nhiệm' do con Tí Sún cầm đầu. Nó vừa học được chiêu ném bùn xuyên lá tre, chấp cả mười thằng Mập!"
Nói rồi, tôi nhìn về phía "tướng quân" Tí Sún. Hôm nay nó không mặc váy hoa, cũng không thắt bím tóc điệu đà. Nó quấn một chiếc khăn rằn rách của bố quanh trán, tay cầm một nắm đạn bùn, trông oai phong lẫm liệt như một nữ anh hùng trong truyện cổ tích mà ông nội thường kể.
"Mày yên tâm đi Tí, hôm nay tao sẽ cho thằng Mập biết thế nào là lễ độ. Cái tội hôm trước dám bảo tao là 'con gái không biết đánh trận'!"
Đội quân xóm tôi xuất phát khi nắng chiều bắt đầu nhạt màu. Chúng tôi đi hàng một dọc theo bờ mương, chân dẫm lên những đám cỏ may khiến chúng bám đầy vào ống quần, như những cái gai nhọn nhắc nhở về sự khốc liệt của cuộc chiến sắp tới. Phía xa kia, Gò Mối hiện lên sừng sững giữa biển lúa xanh rì. Gió thổi mạnh, làm những ngọn cỏ trên gò ngả nghiêng như đang vẫy gọi chúng tôi vào cuộc chơi sinh tử.
Khi chúng tôi đến nơi, đội quân xóm dưới đã dàn trận sẵn. Thằng Mập ngồi chễm chệ trên một tảng đá phẳng, tay cầm chiếc ống thụt làm từ tre già, miệng đang nhai nhóp nhép một chiếc kẹo lạc. Trông nó không giống một vị tướng cho lắm, mà giống một gã phú hộ đang đi thu nợ hơn.
"A, quân xóm trên đến rồi đấy à? Sao toàn 'lính đánh thuê' với con gái thế này?" – Thằng Mập cười hô hố, làm cái bụng nó rung rinh.
"Bớt nói nhảm đi Mập! Có giỏi thì tung dế ra đây, hay lại sợ dế nhà tao nó đá cho gãy chân?" – Tôi thách thức.
Trận chiến bắt đầu không phải bằng súng ống hay gươm giáo, mà bằng cuộc đấu dế dưới hố đất. Hai con dế than đen bóng, râu dài như hai sợi râu rồng, được thả vào chiếc bát sành sứt mẻ. Tiếng gáy "rê rê" vang lên, phá tan cái tĩnh lặng của buổi chiều. Chúng tôi xúm đông xúm đỏ quanh cái bát, tim đập thình thịch theo từng cú đá của những đấu sĩ tí hon.
"Cố lên dế than! Đá vào đầu nó! Đá vào đầu nó!" – Con Tí Sún hét lên, tay nó nắm chặt vạt áo tôi.
Kết quả là con dế của tôi thắng, sau một cú đá "hồi mã thương" khiến đối thủ phải bỏ chạy tán loạn quanh thành bát. Nhưng chiến thắng ấy lại là ngòi nổ cho một trận hỗn chiến lớn hơn. Cay cú vì thua trận dế, thằng Mập ra lệnh cho đội "pháo binh" khai hỏa.
"Bắn! Bắn cho tụi nó lấm lem hết quần áo đi!"
Những viên đạn bùn và những hạt đay được bắn ra từ ống thụt tre kêu "tạch tạch" liên hồi. Chúng tôi lập tức rút lui sau những lùm cây găng, lấy mũ nan làm khiên chắn. Bùn đất bay vèo vèo trên không trung, rơi vào tóc, vào áo, vào cả miệng nếu đứa nào lỡ dại hò hét quá to.
"Phản công! Con Tí Sún, dẫn quân vòng ra phía sau gò!" – Tôi ra lệnh.
Thế giới lúc đó thu bé lại vừa bằng một gò đất. Chúng tôi quên mất rằng mình chỉ đang chơi đùa, quên mất những lời dặn dò của mẹ về việc giữ gìn quần áo sạch sẽ. Trong tiếng hò reo, tiếng cười và cả tiếng khóc thét của một đứa nào đó lỡ bị bùn văng trúng mắt, chúng tôi cảm thấy mình đang sống những giây phút huy hoàng nhất.
Trận chiến kéo dài cho đến khi tất cả chúng tôi đều mệt nhoài và toàn thân được bao phủ bởi một lớp "áo giáp" bùn đất dày đặc. Thằng Mập lúc này trông chẳng khác gì một con lợn lòi vừa lăn qua bãi sình, còn tôi và con Tí Sún thì trông như hai bức tượng đất nung chưa được vào lò.
"Thôi... nghỉ... mệt quá rồi..." – Thằng Mập hổn hển, ngồi bệt xuống đất, tay vẫn cầm cái ống thụt tre đã hết đạn.
Chúng tôi đình chiến. Cả hai đội quân giờ đây lại ngồi cạnh nhau trên đỉnh Gò Mối, cùng nhìn về phía hoàng hôn đang lịm dần. Nắng quái chiều hôm đỏ rực như máu, hắt lên những khuôn mặt lấm lem bùn đất những vệt sáng huyền ảo. Gió từ sông thổi vào, mang theo mùi nồng nàn của đất bị xới tung và mùi thơm ngái của cỏ dại bị giẫm nát.
"Này, chúng mày có thấy mình giống... mấy ông quan trên phim không?" – Thằng Mập hỏi, tay quệt ngang vệt bùn trên má, làm mặt nó trông càng nực cười hơn.
"Quan gì mà bẩn như ma lem thế kia. Giống mấy con quỷ bùn thì có." – Con Tí Sún vừa cười vừa nhả ra một mẩu cỏ gấu.
Tôi nằm ngửa ra đỉnh gò, cảm nhận mặt đất dưới lưng mình vẫn còn hơi ấm của nắng. Ở cái vị trí này, tôi thấy mình cao hơn tất cả. Tôi thấy những cánh cò trắng đang bay về rừng cây phía xa, thấy những người nông dân đang gánh những gánh lúa cuối cùng về làng, và thấy cả những lo toan của người lớn đang trôi đi theo làn khói bếp.
"Ước gì ngày nào cũng được đánh trận thế này nhỉ." – Thằng Hùng "còi" mơ màng.
"Đánh trận thì vui, nhưng về nhà bị mẹ đánh đòn thì không vui chút nào đâu." – Tôi nhắc nhở cả bọn về một thực tế phũ phàng đang chờ đợi phía sau lũy tre làng.
Cả đám chợt lặng đi. Viễn cảnh về những chiếc roi mây hay những lời mắng mỏ của mẹ khiến niềm vui chiến thắng bỗng chốc trở nên hơi đắng chát. Chúng tôi nhìn nhau, rồi nhìn xuống bộ quần áo đã chuyển từ màu xanh, màu trắng sang một màu nâu xám đặc trưng của bùn sông.
"Hay là... mình ra sông tắm đi? Giặt sạch quần áo rồi phơi trên bãi cát cho khô, mẹ sẽ không biết đâu." – Sáng kiến của con Tí Sún được cả bọn hưởng ứng nhiệt liệt.
Chúng tôi chạy ùa ra bờ sông. Dòng sông buổi chiều lặng tờ, mặt nước lấp lánh như dát vàng dưới ánh nắng cuối ngày. Những đứa trẻ cởi bỏ bộ quần áo lấm lem, nhảy tùm xuống làn nước mát lạnh. Tiếng bì bõm, tiếng cười đùa vang vọng cả một khúc sông. Nước sông mát rượi, vuốt ve làn da nóng bừng, gột rửa đi những lớp bùn đất của "chiến tranh", chỉ để lại sự sảng khoái tột độ.
Chúng tôi giặt áo quần bằng cách đập vào những tảng đá ven bờ, giống như cách các bà các mẹ vẫn làm. Sau đó, những chiếc áo, chiếc quần được trải rộng trên bãi cát trắng mịn, chờ gió và nắng cuối ngày làm khô.
Ngồi trên bãi cát, chúng tôi nhìn những chiếc áo đang bay phấp phới như những lá cờ hàng phục trước thiên nhiên. Ông nội từng bảo tôi, đất là mẹ, nước là cha. Đất cho chúng tôi chỗ để chơi, để chiến đấu, và nước sẽ bao dung gột rửa mọi lỗi lầm. Lúc đó tôi chưa hiểu hết, nhưng nhìn dòng sông chảy hiền hòa, tôi thấy lòng mình nhẹ tênh.
"Tí này, nếu sau này mình lớn lên, mình còn được chơi như thế này không?" – Thằng Mập hỏi, mắt nó dõi theo một cánh buồm xa xa.
"Chắc là không. Người lớn bận lắm. Họ không đánh trận bằng bùn đất đâu, họ đánh trận bằng tiền và bằng những lời nói khó hiểu." – Tôi trả lời, giọng bỗng chốc trở nên già dặn lạ thường.
Con Tí Sún nhặt một vỏ ốc bên bờ, đưa lên tai nghe tiếng sóng:
"Tao sẽ không bao giờ quên trận chiến hôm nay. Kể cả khi tao già như bà nội, tao vẫn sẽ nhớ thằng Mập đã bị tao ném bùn trúng mũi như thế nào."
Chúng tôi bật cười. Những lời hứa hẹn của trẻ con thường mỏng manh như sương sớm, nhưng vào giây phút đó, nó là sự thật tuyệt đối. Chúng tôi tin rằng mình sẽ mãi là những vị tướng trên Gò Mối, mãi là những đứa trẻ của dòng sông này.
Khi quần áo đã tương đối khô, dù vẫn còn mùi bùn ngai ngái và những vệt ố vàng không thể xóa sạch, chúng tôi mặc lại và bắt đầu bước về làng. Đường về tối dần, tiếng dế bắt đầu râm ran trong các bụi cỏ, thay thế cho tiếng hò reo đánh trận lúc chiều.
Đi qua Gò Mối, tôi ngoái lại nhìn lần cuối. Đỉnh gò giờ đây im lìm dưới ánh trăng non đầu tháng. Những dấu chân của chúng tôi, những vết bùn đất bị xới lên, tất cả rồi sẽ bị cỏ mọc phủ kín, bị mưa xóa nhòa. Nhưng trong lòng mỗi đứa, Gò Mối đã trở thành một cột mốc của sự trưởng thành. Chúng tôi đã học được cách chiến đấu, cách thua cuộc, cách làm hòa và cách cùng nhau đối diện với nỗi sợ hãi về chiếc roi của mẹ.
Về đến cổng nhà, tôi thấy mẹ đang đứng tựa cửa nhìn ra ngõ. Tim tôi đập loạn nhịp, đôi bàn chân run run.
"Đi đâu mà giờ mới về? Sao quần áo lại loang lổ thế kia?" – Giọng mẹ nghiêm khắc nhưng tôi nghe thấy một chút lo lắng ẩn chứa bên trong.
"Con... con đi chăn dế ngoài Gò Mối mẹ ạ. Con lỡ trượt chân ngã xuống mương." – Tôi nói dối, một lời nói dối vụng về mà chắc chắn mẹ đã thấu thị từ lâu.
Mẹ thở dài, không đánh, cũng không mắng thêm. Mẹ chỉ dắt tôi vào nhà, lấy một chậu nước ấm rồi bảo:
"Tắm rửa đi rồi vào ăn cơm. Lớn tướng rồi mà vẫn để mẹ phải lo. Cái gò đất ấy có gì hay mà đứa nào cũng đâm đầu ra đấy không biết."
Tôi mỉm cười thầm lặng. Mẹ không biết, hay mẹ đã quên? Rằng trên cái gò đất ấy, chúng tôi đã từng là những vị vua, đã từng có những đội quân trung thành và đã từng nắm giữ cả một bầu trời tự do trong lòng bàn tay lấm lem bùn đất.
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình đang đứng trên đỉnh Gò Mối, nhưng lần này không có bùn đất, cũng không có kẻ thù. Chỉ có tôi, con Tí Sún và thằng Mập cùng nhau bay lên trên những chiếc diều khổng lồ, đi về phía những ngôi sao đang lấp lánh. Gió mang mùi đất mẹ luồn qua khe cửa, thì thầm những câu chuyện cũ, vỗ về tôi vào một giấc ngủ bình yên, nơi những trận chiến chỉ kết thúc bằng những tiếng cười giòn tan.
Tuổi thơ là thế, những vết bẩn trên áo có thể giặt sạch, nhưng những vệt màu rực rỡ trong ký ức thì sẽ mãi còn đó, đậm nét và nồng nàn như mùi đất quê hương sau mỗi trận mưa rào.