Mưa vẫn rơi không ngớt suốt cả tuần. Sài Gòn như bị một lớp màn xám xịt bao phủ, khiến mọi thứ trở nên ẩm ướt, ngột ngạt và đầy những suy nghĩ không tên. Thanh Lam ngồi trong văn phòng nhỏ, cửa sổ hé mở để nghe tiếng mưa lộp độp trên mái tôn hành lang. Trước mặt cô là chồng bài tập về nhà của lớp Nhập môn Văn học – hơn sáu mươi bài, mỗi bài khoảng ba trang giấy A4 viết tay hoặc đánh máy. Cô thở dài, xoa xoa thái dương. Đã hai ngày kể từ buổi học đầu tiên, và ánh mắt của Khánh Phong vẫn lởn vởn trong đầu cô như một câu hỏi chưa có lời đáp.
Cô bắt đầu chấm từ trên xuống. Những bài đầu tiên đều trung bình: lập luận chung chung, trích dẫn sách vở máy móc, thiếu chiều sâu. Đến bài thứ mười bảy, cô dừng lại. Chữ viết rõ ràng, nét bút mạnh mẽ, không nắn nót nhưng rất gọn gàng. Tên: Khánh Phong.
Cô đọc chậm rãi.
“‘Cái tôi bị kìm nén không phải là sự im lặng thụ động, mà là một ngọn lửa âm ỉ chờ thời cơ. Trong Chí Phèo của Nam Cao, cái tôi ấy không chết, nó chỉ bị chôn vùi dưới lớp vỏ tha hóa. Khi được khơi dậy bởi một chút tình người, nó bùng nổ thành bi kịch – không phải vì Chí muốn thế, mà vì xã hội không cho phép nó tồn tại theo cách khác.’”
Cô khẽ nhướng mày. Không chỉ phân tích đúng, cậu còn mở rộng sang một khía cạnh mà ít sinh viên năm nhất nghĩ tới: sự bùng nổ không phải là giải phóng, mà đôi khi là tự hủy diệt. Đoạn cuối bài khiến cô khựng lại:
“Cô Lam ơi, em nghĩ cái tôi bị kìm nén trong đời thực còn đáng sợ hơn trong sách. Vì trong sách, ta có thể đóng lại trang giấy. Còn ngoài đời, nó cứ âm thầm cháy, chờ một khoảnh khắc vô tình để bùng lên, và khi ấy, không ai có thể dập tắt.”
Cô đọc lại đoạn cuối hai lần. Không phải phân tích văn học nữa, mà như một lời nhắn gửi riêng. Tim cô đập nhanh hơn một nhịp. Cô tự hỏi: cậu viết thế này có phải cố ý không? Hay chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên?
Cô ghi điểm: 9.5/10. Bên cạnh, cô viết lời nhận xét ngắn gọn: “Phân tích sâu sắc, lập luận chặt chẽ. Tuy nhiên, phần mở rộng sang đời thực hơi chủ quan. Lần sau hãy giữ trong khuôn khổ văn học để tránh lạc đề.”
Cô gấp bài lại, đặt sang một bên. Nhưng tay cô vô thức lật lại, đọc thêm lần nữa đoạn cuối. “Không ai có thể dập tắt.” Câu ấy như một lời thách thức nhẹ nhàng, khiến da cô nổi gai ốc dù phòng máy lạnh.
Buổi chiều thứ Tư, tiết học thứ hai của lớp. Thanh Lam bước vào giảng đường, cố giữ vẻ mặt bình thản như mọi khi. Cô giảng về Thạch Lam và “cái tôi” trong truyện ngắn đô thị. Sinh viên ghi chép lẹt đẹt, vài người ngủ gật. Riêng Khánh Phong ngồi thẳng lưng, mắt nhìn cô chăm chú. Không phải kiểu nhìn tò mò thông thường của sinh viên nam, mà là một sự tập trung đầy ý tứ, như thể cậu đang chờ đợi điều gì đó.
Khi cô dừng lại hỏi: “Ai có thể phân tích đoạn miêu tả cơn mưa trong ‘Hai đứa trẻ’?”, cánh tay cậu lại giơ lên đầu tiên.
Cậu đứng dậy, giọng trầm ấm vang trong không gian yên tĩnh:
“Em nghĩ cơn mưa trong truyện không chỉ là hiện thực, mà còn là biểu tượng cho nỗi buồn bị kìm nén của chị em Liên. Mưa rơi không ngừng, như những cảm xúc bị dồn nén trong lòng, không thể nói ra, chỉ có thể lặng lẽ chịu đựng. Và khi mưa tạnh, mọi thứ vẫn y nguyên – không thay đổi, chỉ thêm phần ẩm ướt, nặng nề hơn.”
Cô gật đầu, cố không để lộ sự rung động.
“Tốt lắm. Em đã nắm được ý nghĩa biểu tượng. Nhưng em có nghĩ rằng… đôi khi cơn mưa ấy cũng là cơ hội để con người đối diện với chính mình không?”
Cô hỏi ngược lại, giọng nhẹ nhàng hơn thường lệ. Cả lớp im lặng, vài người quay sang nhìn Khánh Phong.
Cậu mỉm cười – nụ cười nửa miệng quen thuộc.
“Em nghĩ có ạ. Nhưng để đối diện, phải có người khơi lên cơn mưa ấy trước. Nếu không, nó cứ âm thầm rơi mãi, và ta chỉ biết đứng nhìn.”
Không khí lớp học chợt im ắng lạ thường. Thanh Lam cảm thấy má mình nóng lên. Cô quay đi, giả vờ ghi bảng, nhưng tay cầm phấn hơi run. Cô tự nhủ: Chỉ là phân tích văn học thôi. Đừng nghĩ nhiều.
Buổi học kết thúc. Sinh viên ùa ra. Khánh Phong lại ở lại, chậm rãi thu dọn sách vở. Khi lớp vắng hẳn, cậu bước xuống bàn giảng, đặt bài tập đã chấm lên bàn cô.
“Cô đã đọc bài của em rồi ạ?”
Cô gật đầu, không nhìn thẳng vào mắt cậu.
“Ừ. Em viết tốt. Điểm cao đấy.”
Cậu cười nhẹ.
“Cảm ơn cô. Em viết thật lòng. Không phải để lấy điểm.”
Cô ngẩng lên. Ánh mắt cậu gần quá, sâu quá. Mùi nước hoa nam tính thoảng qua, lẫn với mùi mưa từ áo khoác cậu vẫn chưa cởi.
“Khánh Phong, em nên giữ bài viết trong khuôn khổ học thuật. Đừng… xen lẫn cảm xúc cá nhân quá nhiều.”
Cậu nghiêng đầu, giọng thấp xuống:
“Cô nghĩ em xen lẫn à? Hay cô sợ… nếu em viết thật, thì cô sẽ phải đối diện với điều gì đó?”
Câu hỏi thẳng thừng khiến Thanh Lam cứng người. Cô hít sâu, cố giữ giọng bình tĩnh.
“Em là sinh viên, cô là giảng viên. Chúng ta chỉ nên nói về văn học thôi.”
Cậu nhìn cô thêm vài giây, rồi gật đầu.
“Em hiểu ạ. Em sẽ cẩn thận hơn.”
Cậu xoay người rời đi. Nhưng trước khi bước ra cửa, cậu quay lại, nói nhỏ đủ để cô nghe:
“Cô Lam… em vẫn nhớ những buổi dạy thêm hồi cấp ba. Cô hay mặc áo sơ mi trắng, đứng dưới ánh đèn neon, giảng bài say sưa. Lúc ấy em đã nghĩ, nếu có ngày được học cô ở đại học, em sẽ không để cơ hội trôi qua vô ích.”
Cửa khép lại. Thanh Lam đứng yên, tay nắm chặt mép bàn. Tim cô đập thình thịch, như muốn vỡ ra khỏi lồng ngực.
Cô ngồi phịch xuống ghế, mở laptop, tìm lại ảnh thẻ của cậu trong danh sách lớp. Khuôn mặt ấy, nụ cười ấy… giờ đây không còn là ký ức xa xôi nữa. Nó đang hiện hữu, sống động, và đang bước gần cô từng ngày.
Ngoài trời, mưa vẫn rơi. Thanh Lam tựa đầu vào tay, mắt nhắm nghiền. Cô cảm nhận rõ ràng: một thứ gì đó đang thức tỉnh trong lòng mình – thứ mà cô tưởng đã chôn vùi từ lâu.
Cái tôi bị kìm nén, như cô từng giảng.
Và cơn mưa, có lẽ đã bắt đầu rơi.