1,082 từ
Nếu những tiếng súng thụt từ quả xoan là âm thanh của những cuộc viễn chinh trẻ thơ, thì vị chát của quả sung chấm muối ớt chính là hương vị của sự đồng cam cộng khổ. Ở cái làng nghèo này, khi bánh kẹo vẫn còn là thứ hàng xa xỉ nằm sâu trong những ngăn tủ kính ngoài chợ huyện, thì những gốc sung già mọc nghiêng mình bên bờ ao, triền đê lại trở thành "kho báu" ẩm thực của lũ trẻ chúng tôi.
Trưa hôm đó, sau trận chiến dưới rặng xoan, cái nắng bắt đầu gắt hơn, khiến cổ họng đứa nào đứa nấy khô khốc. Thằng Đen quệt mồ hôi trên trán, đưa mắt nhìn về phía gốc sung cổ thụ nằm đơn độc đầu làng, nơi những cành lá xum xuê rủ bóng xuống mặt nước ao trong vắt.
— Đi hái sung không tụi bây? Sung mùa này đang độ bánh tẻ, hạt chưa cứng, ăn vào là tỉnh cả người! — Thằng Đen đề nghị.
Cái Títt hưởng ứng ngay lập tức. Nó chạy tót vào bếp nhà tôi, loay hoay một hồi rồi mang ra một cái chén mẻ và một nhúm muối hạt to đùng. Tôi nhanh tay chộp lấy mấy quả ớt chỉ thiên đỏ chót hái vội ngoài vườn. Ba đứa kéo nhau ra gốc sung.
Gốc sung già xù xì, những nốt sần sùi nổi lên như những vết chai sạn trên bàn tay của nội. Từng chùm quả mọc chi chít từ gốc lên đến những cành cao, quả xanh ngắt, căng mọng, nhựa trắng rỉ ra như sữa mỗi khi có ai đó lỡ tay chạm vào. Thằng Đen thoăn thoắt như một con khỉ, leo tót lên cành cao nhất, chọn những chùm sung ngon nhất ném xuống.
— Nè Thành, cái Títt, hứng lấy! Chọn mấy quả có màu xanh hơi sẫm ấy, loại đó giòn mà không chát đắng đâu!
Tôi và cái Títt ở dưới, vừa hứng vừa vặt những quả sung chín vừa tầm. Trong lúc đó, cái Títt bắt đầu công đoạn quan trọng nhất: Làm muối ớt. Nó đặt những hạt muối trắng tinh vào chén, thêm mấy trái ớt đỏ vào rồi dùng cán dao nhỏ giã cật lực. Mùi muối mặn nồng hòa quyện với mùi cay xè của ớt bốc lên, khiến chúng tôi vừa nhìn đã phải ứa nước miếng.
— Xong rồi đây! Vào việc thôi! — Cái Títt hào hứng reo lên.
Chúng tôi ngồi bệt xuống đám cỏ may dưới gốc cây. Tôi cầm một quả sung, bẻ đôi ra để lộ phần ruột màu hồng nhạt với những hạt li ti bên trong. Quệt một đường thật đậm vào chén muối ớt đỏ rực, tôi bỏ tọt vào miệng.
Đầu tiên là vị chát đặc trưng của nhựa sung chạm vào đầu lưỡi, một vị chát khiến hai bên má như co lại. Nhưng ngay sau đó, vị mặn mòi của muối biển và cái cay nồng xộc thẳng lên mũi của ớt chỉ thiên bắt đầu "tấn công". Cái hay của quả sung là ở chỗ đó: vị chát của nó làm nền để tôn vinh cái mặn, cái cay, rồi cuối cùng đọng lại hậu vị ngọt thanh rất nhẹ nơi cổ họng.
— Cha mạ ơi, cay quá! — Thằng Đen vừa hít hà, vừa đưa tay quạt quạt cái lưỡi đỏ lựng vì ớt, nhưng tay kia vẫn không ngừng với lấy quả tiếp theo.
— Cay mới ngon, không cay thì ăn sung làm gì! — Cái Títt cười khì khì, mắt nó cũng đã rơm rớm vì hơi ớt nhưng miệng vẫn nhai rau rấu.
Chúng tôi ngồi đó, giữa cái nắng trưa đứng bóng, vừa ăn vừa tán đủ thứ chuyện trên đời. Thằng Đen kể về ước mơ sau này sẽ được đi tàu biển để nếm xem nước biển có mặn như muối nội nó kho cá không. Cái Títt thì ước có một vườn hoa thật lớn để ngày nào cũng được cài hoa lên tóc. Còn tôi, tôi chỉ ước những buổi trưa như thế này kéo dài mãi mãi, để không phải về nhà làm bài tập hay đi ngủ trưa theo lệnh của nội.
Càng về cuối chén muối, câu chuyện của chúng tôi càng trở nên trầm lắng hơn. Ánh nắng xuyên qua kẽ lá sung, tạo thành những đốm sáng nhảy múa trên vai áo lấm lem của ba đứa. Vị chát của quả sung dường như cũng giống như cuộc sống ở miền quê này: có chút đắng cay, có chút khắc nghiệt, nhưng nếu biết cách sẻ chia, biết cách "chấm" thêm chút gia vị của tình bạn, thì mọi thứ đều trở nên đậm đà và đáng nhớ.
Bỗng nhiên, từ phía xa, tiếng gọi của mẹ thằng Đen vang lên phá tan không gian yên tĩnh. Cả lũ giật mình, vội vàng dọn dẹp "hiện trường". Chén muối ớt đã cạn, những mảnh sung dở dang nằm vương vãi trên cỏ. Chúng tôi nhìn nhau, đứa nào đứa nấy môi sưng vù vì cay, mắt đỏ hoe nhưng miệng thì không ngừng cười.
Tôi trở về nhà khi vị chát của sung vẫn còn vương trên đầu lưỡi. Nội đang ngồi bỏm bẻm nhai trầu, thấy tôi vào liền hỏi: — Lại đi ăn sung đầu làng hả con? Ăn vừa thôi không là xót ruột đấy.
Tôi không trả lời, chỉ sà vào lòng nội, hít hà mùi trầu không thơm nồng. Trong tâm trí một đứa trẻ như tôi lúc bấy giờ, vị chát của quả sung đầu làng không phải là sự thiếu thốn, mà là một phần tất yếu của tuổi thơ. Nó dạy chúng tôi biết cách thưởng thức cả những điều không ngọt ngào, biết cách chịu đựng cái cay nồng của cuộc đời để tìm thấy vị ngọt hậu về sau.
Chiều hôm đó, gió từ cánh đồng thổi về mang theo mùi lúa non đang thì con gái. Tôi nằm trên hiên nhà, thấy lòng bình yên lạ kỳ. Chén muối ớt của cái Títt, những quả sung của thằng Đen và bóng mát của gốc cây già đã viết nên một chương đẹp đẽ trong cuốn nhật ký không lời của tôi – chương về vị chát triền đê, thứ vị mà dù sau này có ăn bao nhiêu sơn hào hải vị, tôi cũng không bao giờ tìm lại được nguyên vẹn cảm giác của buổi trưa ngày ấy.