Ánh đèn từ chiếc đèn pin chuyên dụng gắn trên trán Vũ quét một đường sắc lẹm qua những chồng bản thảo cao ngất ngưởng. Người con trai của giáo sư Hiền đã bỏ ra ban công hút thuốc, có lẽ vì không chịu nổi cái không khí ngột ngạt hoặc vì lời nói ban nãy của Vũ đã đâm trúng vào một khối u nhọt nào đó trong lòng ông ta.
Vũ tiếp tục công việc dọn dẹp một cách máy móc nhưng cẩn trọng. Anh chuyển sang góc phòng, nơi đặt một chiếc bàn gỗ cũ kỹ với mặt bàn đã mòn vẹt. Giữa đống bút mực cạn khô và những tờ hóa đơn tiền điện chậm trả, một cuốn sổ tay bìa da màu nâu sẫm nằm im lìm dưới chân bàn, trông như thể nó vừa cố tình trốn khỏi tầm mắt của thế gian.
Vũ nhặt cuốn sổ lên. Khác với những bản thảo học thuật bóng bẩy bên trên, cuốn sổ này cũ kỹ và sần sùi. Anh lật nhẹ trang đầu tiên. Không có tên, không có ngày tháng, chỉ có một dòng chữ nắn nót bằng mực tím đã nhạt màu: "Gửi lại cho người sẽ dọn dẹp những gì còn sót lại của tôi."
Ngón tay Vũ khựng lại. Đây không phải là một cuốn nhật ký thông thường. Đây là một bức thư gửi cho người lạ. Gửi cho chính anh.
Vũ ngồi bệt xuống sàn nhà bám đầy bụi bẩn, mặc kệ bộ đồ bảo hộ đang bắt đầu thấm mồ hôi. Anh đọc chậm rãi. Trong sổ không ghi về những thành tựu khoa học hay những bài giảng trên giảng đường, mà là danh sách của những "món nợ".
“Trang 15: Trả lại 200 ngàn cho bà bán tạp hóa đầu ngõ, tôi đã nợ tiền thuốc lá từ mùa mưa năm ngoái. Trang 18: Nhờ ai đó mang chiếc đồng hồ quả lắc này đến địa chỉ số 42 đường X, nói với người phụ nữ ở đó rằng tôi không còn giận nữa.”
Càng đọc, đôi lông mày của Vũ càng nhíu chặt lại. Giáo sư Hiền biết mình sẽ chết trong cô độc. Ông đã chuẩn bị cho cái kết này từ rất lâu, tỉ mỉ sắp xếp lại những mảnh vỡ của lương tâm để không làm phiền lòng những người ở lại. Nhưng trớ trêu thay, người thân duy nhất của ông lại là kẻ duy nhất không muốn chạm vào những di nguyện này.
"Này, anh dọn xong góc đó chưa?" – Tiếng người con trai vọng vào, cắt ngang dòng suy nghĩ của Vũ.
Vũ khép cuốn sổ lại, giấu nó vào túi áo trong của bộ đồ bảo hộ. Anh đứng dậy, nhìn về phía ban công, nơi bóng lưng người đàn ông kia đang nhả khói thuốc vào hư không.
"Vẫn còn nhiều thứ phải phân loại lắm," Vũ trả lời, giọng anh phẳng lặng như mặt hồ không gió. "Cha ông đã để lại một danh sách những việc cần làm. Ông có muốn xem qua không?"
Người con trai quay lại, nụ cười nửa miệng đầy mỉa mai hiện rõ trên khuôn mặt mệt mỏi: "Danh sách gì? Chắc lại là mấy lời lảm nhảm về đạo đức hay tiền bạc thôi chứ gì? Tôi đã nói rồi, anh cứ vứt hết đi. Tôi không có thời gian cho những thứ hoài niệm rác rưởi đó."
Vũ không đáp lời. Anh nhìn xuống chiếc hộp thiếc đựng những nắp chai nước ngọt ban nãy, rồi lại nhìn vào túi áo nơi cuốn sổ đang nằm. Một ý nghĩ nảy ra trong đầu anh. Đây không còn đơn thuần là một ca dọn dẹp hiện trường nữa.
Vũ tiến lại gần chiếc tủ kính cũ, nơi có một ngăn kéo bị khóa chặt. Anh dùng một thanh kim loại nhỏ, khéo léo lách vào ổ khóa đã rỉ sét. Một tiếng cạch khô khốc vang lên. Bên trong không có vàng bạc, cũng không có tiền mặt. Chỉ có một chiếc hộp đựng phim nhựa cũ và một tờ giấy khai sinh đã ố vàng.
Tờ giấy khai sinh mang tên một đứa trẻ không phải là người con trai đang đứng ngoài ban công.
Vũ cảm thấy một luồng điện chạy dọc sống lưng. Anh chợt nhận ra, căn phòng 302 này không chỉ giấu kín cái chết của một người già, mà nó còn bao phủ lên một bí mật gia đình mà giáo sư Hiền đã mang theo xuống mồ. Cảm giác tò mò—thứ mà Vũ luôn cố gắng đè nén để giữ sự chuyên nghiệp—bỗng chốc trỗi dậy, mãnh liệt và đầy thôi thúc.
Anh lặng lẽ bỏ tờ giấy khai sinh vào túi, cùng với cuốn sổ da.
"Tôi sẽ dọn xong trong tối nay," Vũ nói vọng ra, tay anh bắt đầu thu gom những chồng bản thảo cuối cùng. "Nhưng có một vài món đồ, tôi nghĩ ông sẽ phải hối hận nếu để tôi vứt đi."
Người đàn ông kia không trả lời, chỉ lẳng lặng vứt tàn thuốc xuống sân chung cư bên dưới. Trong căn phòng tối, Vũ bắt đầu hình dung ra một hành trình mới. Anh không chỉ dọn dẹp căn nhà, anh sẽ đi tìm những người trong cuốn sổ da kia. Bởi vì, di ngôn thực sự không nằm ở những gì người ta nói lúc lâm chung, mà nằm ở những gì họ cố gắng che giấu cả một đời.