Phan Thiết mười hai giờ trưa. Cái nắng như trút lửa xuống những mái tôn xanh xám của khu nhà thùng, khiến không khí bên trong trở nên đặc quánh, hầm hập vị mặn và mùi cá cơm lên men. Bảo “Công Tử” tựa lưng vào một cột gỗ, hơi thở đứt quãng. Chiếc áo sơ mi lụa tơ tằm giờ đây bết chặt vào lưng, loang lổ những vệt muối trắng xóa sau khi mồ hôi khô đi.
“Này Bảo, ông còn sống không đấy?” Hùng “Cơ Bắp” vất sọt cá cuối cùng xuống nền xi măng, tiếng thở hồng hộc như bễ lò rèn. Ngay cả một gã nghiện gym như Hùng cũng phải thừa nhận rằng mười lăm sọt cá cơm tươi nặng trĩu trượt trên vai kinh khủng hơn bất kỳ bài tập Squat nào ở trung tâm quận 1.
Bảo không buồn mở mắt, chỉ lẩm bẩm: “Tôi đang nghĩ về việc tại sao loài người lại phát minh ra nước mắm… Tại sao không ăn muối cho nhanh?”
Cách đó không xa, Linh “Tiểu Thư” đang ngồi bất động trước một núi chai thủy tinh chưa dán nhãn. Đôi bàn tay vốn chỉ quen nâng niu những ly cocktail hay cọ trang điểm giờ đây đỏ ửng, đầu ngón tay tê dại vì tiếp xúc với nước rửa và mép nhãn sắc lẹm. Linh nhìn vào hình phản chiếu của mình trên vỏ chai thủy tinh: một cô gái với mái tóc rối bời, mascara lem nhem vì mồ hôi.
“Mỹ ơi,” Linh thút thít, “nhìn mình này… mình giống hệt một con mắm thật sự rồi.”
Mỹ “Bách Khoa” vẫn mẫn cán vuốt phẳng từng chiếc nhãn. Dù mồ hôi chảy ròng ròng xuống kính, cô vẫn bình thản đáp: “Theo định nghĩa sinh học, cậu vẫn là thực thể sống. Còn về mặt hóa học, cậu đang được bảo quản khá tốt trong môi trường nồng độ muối cao thế này. Đừng than nữa, chúng ta chỉ còn 50 chai nữa là được ăn cơm.”
Đúng lúc đó, ông Sáu Cá Cơm bước ra từ phía sau những chiếc thùng gỗ khổng lồ. Ông cầm theo một chiếc gáo gỗ dài, đi tới bên chiếc thùng tên “Đại Cồ” – chiếc thùng lớn nhất xưởng, được đóng bằng gỗ bời lời đỏ sẫm. Ông Sáu nhìn bộ dạng thảm hại của bốn đứa trẻ, không mắng mỏ như ban sáng mà chỉ khẽ gật đầu:
“Mệt rồi hả? Vào đây chú cho xem cái này.”
Ông Sáu vặn nhẹ chiếc vòi tre nhỏ ở dưới đáy thùng. Một dòng chất lỏng màu cánh gián, trong vắt như hổ phách, sóng sánh chảy ra. Ngay lập tức, một mùi hương không hề gắt mà thơm nồng, ngọt lịm xộc thẳng vào khứu giác của cả nhóm. Bảo bật dậy, sự tò mò của một kẻ sành ăn át cả sự mệt mỏi.
“Đây là nước mắm nhỉ dòng đầu tiên,” ông Sáu chậm rãi nói, mắt lấp lánh niềm tự hào. “Để có được mấy lít nước cốt này, cá và muối đã phải ‘ngủ’ trong thùng hơn một năm trời. Các con thấy đó, cái thùng gỗ này không chỉ chứa cá, nó chứa cả sự kiên nhẫn. Nếu mình vội vàng, nếu mình tham lợi mà rút sớm, nước mắm sẽ bị đục, vị sẽ chát, không bao giờ đạt đến cái hậu vị ngọt thanh thế này được.”
Ông Sáu đưa chiếc chén nhỏ cho Bảo. Bảo cầm lấy, nhấp một ngụm cực nhỏ. Ban đầu là vị mặn mòi của biển cả chạm vào đầu lưỡi, nhưng ngay sau đó, một vị ngọt đằm thắm, sâu xa lan tỏa khắp khoang miệng, xông lên tận đại não. Bảo ngẩn người. Cậu đã từng ăn những bữa tối tiền triệu, từng thử qua những loại gia vị đắt đỏ nhất thế giới, nhưng chưa bao giờ cậu thấy vị “thật” như lúc này.
“Chú ơi,” Bảo ngập ngừng, “con cứ tưởng làm mắm chỉ là đổ cá vào muối rồi đợi…”
“Cái đợi đó chính là nghề đó con,” ông Sáu cười khà khà. “Phải nén cho chặt, phải thăm chừng cho kỹ, phải lắng nghe cái thùng nó ‘thở’ hằng ngày. Nghề này dạy mình rằng: những thứ tốt đẹp nhất trên đời này đều cần thời gian và sự tử tế. Cơm bưng lên rồi, vào rửa tay rồi ăn!”
Mâm cơm của nhà thùng đơn giản đến mức khiến Linh muốn khóc thêm lần nữa: một tô canh chua cá bớp nấu với khế và thơm, một đĩa rau muống xanh mướt, và quan trọng nhất là chén nước mắm nhĩ dầm ớt xiêm rừng đỏ lựng.
Hùng “Cơ Bắp” không đợi ai mời, lùa một miếng cơm to cùng miếng cá bớp béo ngậy chấm ngập trong bát nước mắm. “Trời ơi… nó phê!” Hùng hét lên, mặt đỏ rực vì cay nhưng tay vẫn không ngừng gắp.
Bảo, Linh và Mỹ cũng bắt đầu ăn. Không còn ai giữ kẽ, không còn ai dùng dao nĩa theo chuẩn Âu. Bảo cầm bát cơm, rưới thìa nước mắm thơm lừng lên trên. Vị mặn của mắm hòa với vị ngọt của hạt gạo mới tạo nên một sức mạnh kỳ diệu, xua tan đi cảm giác rã rời của đôi vai. Linh vừa ăn vừa xuýt xoa vì cay, đôi môi sưng mọng vì mắm và ớt nhưng cô lại cười rạng rỡ.
“Lần đầu tiên em thấy cơm trắng với nước mắm lại ngon hơn cả Lobster (tôm hùm),” Linh vừa nhai vừa nói giọng nhòe đi.
Trong không gian tràn ngập mùi nắng và vị mặn, bốn đứa trẻ thành thị ngồi quây quần bên mâm cơm cùng những người thợ da ngăm đen. Tiếng cười đùa, tiếng va chạm của bát đũa tạo nên một bản nhạc lao động vui tươi lạ kỳ. Họ nhận ra rằng, cái mệt của lao động tay chân không đáng sợ bằng cái rỗng tuếch của sự lười biếng. Mồ hôi đã rơi, móng tay đã gãy, nhưng bù lại, họ tìm thấy một hương vị mà tiền bạc không bao giờ mua nổi: vị của sự xứng đáng.
Chiều muộn, ông Sáu tiễn cả nhóm ra quốc lộ. Ông nhét vào túi Bảo bốn tấm vé xe khách đi Ninh Thuận và một chai nước mắm nhỏ được gói ghém cẩn thận.
“Lộ phí của tụi con đó. Đi cho khéo, đừng để bể chai mắm của chú. Ninh Thuận nắng lắm, gió lắm, ráng mà trụ nghe không?”
Chiếc xe khách liên tỉnh tấp vào lề đường, khói bụi mịt mù. Nhóm “Tứ Quậy” bước lên xe, không còn vẻ bóng bẩy như lúc rời Sài Gòn. Quần áo họ nhăn nhúm, người họ nồng nặc mùi cá, nhưng ánh mắt ai cũng sáng lên một tia sáng khác lạ.
Bảo ngồi xuống ghế, nhìn xuống đôi bàn tay đã bắt đầu có những vết chai nhỏ, khẽ mỉm cười. “Ninh Thuận hả? Chơi luôn!”
Xe lăn bánh, để lại sau lưng những nhà thùng gỗ lớn đứng trầm mặc dưới hoàng hôn, nơi chứa đựng bí mật của thời gian và những giọt mồ hôi mặn mòi như biển cả.