Ninh Thuận chào đón nhóm "Tứ Quậy" bằng một cái tát khô khốc của gió và cát. Bước xuống xe khách tại ngã ba làng, Bảo "Công Tử" có cảm giác như mình vừa bước vào một cái lò vi sóng khổng lồ đang bật ở chế độ sấy khô. Cái nắng ở đây không gay gắt kiểu Sài Gòn mà nó hầm hập, len lỏi qua từng kẽ tóc, hun đúc làn da vốn được chăm sóc kỹ lưỡng của cậu trở nên đỏ ửng như tôm luộc.
"Mỹ ơi, cậu chắc đây là làng nghề gốm chứ không phải... sa mạc Sahara đấy chứ?" Linh "Tiểu Thư" rên rỉ, tay cầm chiếc nón lá vừa mua vội che chắn gương mặt. Cô đã dặm lại lớp kem chống nắng đến lần thứ tư nhưng dường như mồ hôi cứ thế cuốn trôi tất cả xuống cằm.
Mỹ "Bách Khoa" nheo mắt nhìn tấm biển đá khắc dòng chữ "Làng gốm Bàu Trúc - Làng gốm cổ nhất Đông Nam Á". Cô lật cuốn sổ tay, giọng đều đều như thuyết minh viên: "Chính xác rồi. Gốm Bàu Trúc của người Chăm có một đặc điểm độc nhất vô nhị: họ không dùng bàn xoay. Nghệ nhân phải dùng chân làm bàn xoay, di chuyển giật lùi quanh khối đất để tạo hình."
Hùng "Cơ Bắp" đang vác chiếc ba lô to bự, nghe thấy từ "di chuyển" liền hào hứng hẳn lên: "Dễ mà! Tôi tập Cardio hằng ngày, đi giật lùi hay nhảy lò cò cũng chấp hết. Chỉ cần cho tôi ăn cái gì đó trước khi bắt đầu là được."
Cả nhóm lầm lũi tiến vào sâu trong làng. Khác với mùi nồng nặc của xưởng nước mắm, không khí ở đây mang mùi ngai ngái của bùn đất và mùi thơm nhẹ của rơm rạ đang được phơi khô để chuẩn bị cho mẻ nung. Những ngôi nhà san sát nhau với khoảng sân rộng đầy những bình, lọ, chum vại mang màu đỏ hồng tự nhiên của đất nung.
Họ dừng lại trước hiên nhà của nghệ nhân Đàn Thị Hoa. Bà đang ngồi bệt dưới đất, đôi bàn tay gầy guộc nhưng đầy sức mạnh đang nhào nặn một khối đất sét lớn. Thấy bốn người trẻ trông nửa giống khách du lịch, nửa giống "người lao động nghèo" bước vào, bà Hoa mỉm cười, để lộ hàm răng sẫm màu trầu:
"Mấy đứa tìm việc hả? Nghe ông Sáu Phan Thiết gọi điện báo trước rồi. Muốn có cơm ăn, áo mặc thì vào đây nhào đất. Đất này phải nhào cho kỹ, cho mịn thì gốm nung lên mới không nứt."
Thử thách đầu tiên: Nhào đất sét bằng chân.
Hùng "Cơ Bắp" là người xung phong đầu tiên. Anh chàng hăm hở xắn quần, nhảy tót vào máng đất sét trộn nước. Nhưng vừa đạp xuống, cảm giác dính dớp, nằng nặng của đất bùn khiến Hùng lúng túng. Thay vì dẫm nhịp nhàng, Hùng lại dùng sức quá đà như đang tập đạp đùi trong phòng gym. Kết quả là đất sét bắn tung tóe lên mặt Bảo đang đứng cạnh, còn Hùng thì bị lún sâu đến đầu gối, không rút chân lên được.
"Hùng! Ông đang nhào đất hay đang đào hố chôn tôi đấy?" Bảo hét lên, tay quờ quạng lau vệt bùn trên kính râm.
Cả xưởng gốm cười ồ lên. Bà Hoa lắc đầu: "Con trai làm gốm phải dẻo dai như nước, chứ không phải cứng như đá đâu. Nhìn bà đây này."
Cả nhóm đứng hình khi thấy bà Hoa đứng dậy, bắt đầu màn "Vũ điệu giật lùi". Một tay bà cầm miếng vải ướt, một tay vuốt ve khối đất, đôi chân trần bước những bước giật lùi cực kỳ uyển chuyển quanh chiếc bục gỗ. Khối đất sét thô kệch dưới đôi bàn tay phép thuật của bà dần dần cao lên, uốn lượn thành hình một chiếc bình gốm có cổ thon dài quyến rũ.
"Đến lượt các con. Mỗi đứa phải hoàn thành một chiếc bình hoa đơn giản nhất. Đạt chuẩn mới có cơm gà Phan Rang ăn tối, còn không thì ăn... đất nung nhé!" Bà Hoa hóm hỉnh đùa.
Linh "Tiểu Thư" nhìn khối đất mà mặt tái mét. Cô sợ bẩn, sợ vi khuẩn, nhưng cái bụng đói cồn cào và bóng dáng đĩa cơm gà Phan Rang thơm lừng trong trí tưởng tượng đã chiến thắng nỗi sợ. Cô tháo đôi giày hiệu, đặt chân lên nền đất mát lạnh.
"Trời ơi... cảm giác này..." Linh thốt lên. Nó không bẩn như cô nghĩ, mà là một cảm giác kết nối kỳ lạ với lòng đất.
Mỹ "Bách Khoa" bắt đầu áp dụng kiến thức vật lý, cô tính toán góc quay và lực li tâm để điều chỉnh bước chân giật lùi. Bảo "Công Tử" thì cố gắng giữ vẻ lịch lãm ngay cả khi đang vã mồ hôi hột để vuốt miệng bình.
Hài hước nhất vẫn là Hùng. Với thân hình đồ sộ, việc đi giật lùi quanh một chiếc bình nhỏ xíu chẳng khác nào một con gấu đang tập múa ba-lê. Hùng vừa đi vừa lẩm bẩm đếm nhịp "một hai, một hai", nhưng vì quá tập trung vào đôi chân, anh chàng quên mất đôi tay mình đang bóp chặt vào thân bình.
"Rắc!" - Một tiếng động khô khốc vang lên. Chiếc bình hoa tội nghiệp của Hùng biến thành hình một chiếc đồng hồ cát méo mó.
"Hùng ơi là Hùng! Ông định làm bình hoa hay định nặn eo của Linh vậy?" Bảo cười sặc sụa.
"Im đi! Đây là nghệ thuật trừu tượng!" Hùng quệt mồ hôi, gương mặt lấm lem bùn đất trông vô cùng tội nghiệp.
Thời gian trôi qua, cái nắng Ninh Thuận như vắt kiệt sức lực của bốn người trẻ. Nhưng trong cái nóng ấy, họ bắt đầu cảm nhận được sự kỳ diệu của nghề gốm. Không máy móc, không khuôn mẫu, mỗi sản phẩm ra đời đều mang hơi ấm của bàn tay và nhịp bước của bàn chân.
Khi bóng hoàng hôn bắt đầu đổ dài trên những lò nung lộ thiên, bà Hoa đi kiểm tra thành quả. Ba chiếc bình của Bảo, Linh và Mỹ dù còn hơi méo mó nhưng đã thành hình. Riêng tác phẩm của Hùng thì... được bà Hoa tận dụng làm cái bát kê chân lò.
"Thôi, cực khổ rồi. Vào rửa tay chân rồi bà dọn cơm. Đất Bàu Trúc này mến khách lắm, chỉ cần mấy đứa thật lòng với nó thôi."
Bữa cơm chiều được dọn ra dưới tán cây me đại thụ trong sân. Đĩa cơm gà Phan Rang với lớp da vàng óng, thịt chắc ngọt kèm theo bát nước mắm chua ngọt đặc trưng làm cả nhóm quên sạch mệt mỏi. Họ ngồi quây quần bên bà Hoa, nghe bà kể về nguồn gốc của tổ nghề gốm Po Klong Chan, về việc gốm Bàu Trúc không nung trong lò kín mà nung lộ thiên giữa trời để hứng lấy cái nắng và cái gió của vùng đất này.
Bảo nhìn đôi bàn tay mình, giờ đã lem nhem màu đất đỏ nhưng tâm hồn lại thấy nhẹ nhõm lạ kỳ. Cậu nhận ra, gốm cũng như cuộc đời, phải được nhào nặn từ bùn đất, trải qua cái nắng thiêu đốt và ngọn lửa đỏ rực mới có thể trở nên cứng cáp và mang trong mình vẻ đẹp của thời gian.
"Chương sau chúng ta đi đâu nữa Mỹ?" Linh hỏi, mắt vẫn nhìn xa xăm vào những đốm lửa đang nhen nhóm từ bãi nung gốm ngoài kia.
"Hướng về miền Trung, Ninh Thuận qua rồi, sẽ là Phú Yên..." Mỹ đáp, trong lòng đã bắt đầu phác thảo ra những làng nghề tiếp theo.
Đêm Bàu Trúc yên bình, chỉ còn tiếng dế kêu và mùi thơm của rơm cháy. Nhóm "Tứ Quậy" nằm trên hiên nhà, nhìn lên bầu trời đầy sao, lòng thầm cảm ơn cái nắng cháy da của Ninh Thuận đã dạy cho họ một bài học về sự dẻo dai và lòng kiên nhẫn.