Trong kho tàng tài sản của một đứa trẻ, giá trị không được đo bằng mệnh giá ghi trên tờ tiền của ngân hàng trung ương, mà được đo bằng độ rực rỡ và những "vân mây" huyền ảo nằm bên trong một viên thủy tinh tròn xẻ. Tôi có một viên bi như thế. Đó là một viên bi ve "xà cừ" màu hổ phách, mà khi soi dưới ánh nắng mặt trời, bên trong nó như đang chứa đựng cả một dải ngân hà đang quay chậm. Tôi gọi nó là "Viên Đại sứ", vì mỗi khi nó xuất hiện trên sân chơi đống cát, mọi cuộc tranh cãi đều phải tạm dừng để chiêm ngưỡng vẻ đẹp uy quyền của nó.
Thế nhưng, bi kịch luôn ập đến vào những lúc chúng ta cảm thấy mình đang ở đỉnh cao của quyền lực nhất.
Buổi chiều hôm đó, bầu trời có vẻ hơi nặng nề với những đám mây xám xịt. Thằng Tí Sún thách đấu với tôi một ván bi "sinh tử" bên gốc cây bàng. Luật chơi rất đơn giản: ai bắn trúng viên bi của đối phương trước sẽ được quyền sở hữu cả hai. Bình thường, tôi chẳng bao giờ mang "Viên Đại sứ" ra để cá cược, nhưng hôm đó, sự kiêu ngạo của một kẻ chưa từng thất bại đã khiến tôi tặc lưỡi đồng ý.
"Mày có chắc không Mùi? Viên này quý lắm, mất là không tìm lại được đâu đấy," thằng Tí Sún nhìn viên bi của tôi bằng ánh mắt vừa thèm thuồng vừa lo lắng.
"Sợ gì chứ. Tay súng thiện xạ là tao cơ mà. Mày cứ chuẩn bị mất viên bi xanh nõn chuối của mày đi."
Tôi đặt viên bi xuống đất, nheo mắt ngắm nghía. Khoảng cách chỉ chừng hai mét. Tôi dùng ngón cái và ngón trỏ tạo thành một chiếc ná cung, dồn hết sự tập trung vào mục tiêu. Nhưng đúng lúc tôi vừa búng tay, một cơn gió quái ác thổi qua làm bụi bay vào mắt, hoặc có lẽ là do một con kiến nào đó vô tình cản đường. Viên bi của tôi lệch quỹ đạo, nó đập vào một chiếc rễ cây bàng gồ ghề, nảy lên một cái thật cao rồi lao thẳng xuống rãnh thoát nước sâu hun hút cạnh đường.
Tõm.
Âm thanh đó nhỏ thôi, nhưng đối với tôi, nó vang lên như một tiếng nổ lớn đánh dấu sự sụp đổ của một đế chế.
Tôi quỳ xuống bên mép cống, thọc tay vào dòng nước đen ngòm, hôi hám để tìm kiếm. Bùn đất bám vào móng tay, luồn qua kẽ tóc, nhưng "Viên Đại sứ" của tôi đã biến mất. Nó đã đi vào lòng đất, hoặc có lẽ đã trôi về phía con sông lớn, mang theo tất cả sự kiêu hãnh của tôi.
Và thế là tôi khóc.
Tôi khóc không phải cái kiểu khóc thét lên khi bị mẹ đánh đòn, cũng không phải kiểu khóc dỗi hờn khi không được mua đồ chơi mới. Tôi khóc một cách lặng lẽ, nước mắt hòa cùng với những vệt bùn trên mặt tạo thành những rãnh nhỏ đau đớn. Đó là nỗi đau của sự mất mát đầu đời, nỗi đau khi nhận ra rằng có những thứ một khi đã ra đi thì sẽ không bao giờ quay trở lại, dù bạn có hối hận hay van nài đến mức nào.
Thằng Tí Sún đứng bên cạnh, nó lóng ngóng không biết làm gì. Nó đưa tay gãi đầu, rồi đột ngột thọc túi lấy ra viên bi xanh nõn chuối của nó – thứ mà lẽ ra nó đã thắng được nếu tôi không làm mất bi.
"Này Mùi, đừng khóc nữa. Tao cho mày viên này này. Nó cũng đẹp mà, tao mới lau bóng loáng xong đấy."
Tôi nhìn viên bi của thằng Tí. Nó đẹp, nhưng nó không phải là "Viên Đại sứ". Nó không có dải ngân hà hổ phách bên trong. Nó không có những vết xước nhỏ mà tôi đã thuộc lòng từng chi tiết.
"Mày không hiểu đâu Tí ạ," tôi nấc lên. "Viên đó là duy nhất. Trên đời này sẽ không bao giờ có viên thứ hai như thế."
Người lớn đi ngang qua nhìn thấy một đứa con trai lớp ba đang ngồi khóc lóc thảm thiết bên một cái cống thối chỉ vì một viên thủy tinh rẻ tiền, họ thường sẽ lắc đầu hoặc mỉm cười bao dung. Đối với họ, đó là một chuyện "cỏn con". Họ nghĩ rằng chỉ cần bỏ ra vài trăm đồng là có thể mua lại cả một túi bi mới ở tiệm tạp hóa của bà tôi. Nhưng người lớn đã quên mất rằng, giá trị của một món đồ chơi không nằm ở giá tiền, mà nằm ở những kỷ niệm và linh hồn mà đứa trẻ đã gửi gắm vào đó.
Mất một viên bi đối với tôi lúc đó cũng giống như việc bố mất đi chiếc xe máy cà tàng, hay mẹ mất đi đôi bông tai vàng kỷ niệm. Nỗi đau là hoàn toàn thật, và sức nặng của nó đủ để bóp nghẹt cả một trái tim bé nhỏ.
Chiều muộn, tôi lết đôi chân rã rời về nhà. Mẹ thấy tôi lấm lem bùn đất, mùi cống rãnh bốc lên nồng nặc thì định giơ tay đánh. Nhưng khi nhìn thấy đôi mắt đỏ hoe và gương mặt thất thần của tôi, mẹ khựng lại.
"Lại ngã xuống cống à Mùi? Hay lại đánh nhau với thằng Tí?"
"Con... con làm mất viên bi hổ phách rồi mẹ ơi," tôi nói, tiếng nói lạc đi trong cổ họng.
Mẹ thở dài, mẹ lấy chiếc khăn mặt ướt lau sạch những vết bùn trên má tôi. Mẹ không mắng, cũng không cười. Mẹ chỉ nói:
"Mất thì thôi con ạ. Đồ vật nó có cái duyên của nó. Hết duyên thì nó đi, để dành chỗ cho những thứ khác đến."
Tôi không đồng ý với mẹ. Tại sao cái "duyên" lại ác độc thế? Tại sao nó không chọn mất viên bi sứt mẻ của tôi mà lại chọn đúng viên quý nhất? Tôi đi vào góc hiên, ngồi bó gối nhìn con Vàng đang gặm một mẩu xương già. Ngay cả con Vàng cũng có cái để giữ, còn tôi thì không.
Bố đi làm về, thấy không khí trong nhà có vẻ u ám hơn thường lệ. Bố cởi bỏ đôi giày tây, xắn quần đi lại chỗ tôi. Bố ngồi xuống bậc thềm, thong thả châm một điếu thuốc.
"Nghe mẹ bảo con vừa bị 'phá sản' à?"
"Vâng ạ. Con mất nó rồi bố ạ. Tại con tham, tại con muốn thắng thằng Tí nên mới mang nó ra bắn."
Bố nhả một hơi khói dài, mắt bố nhìn xa xăm vào màn đêm đang buông xuống.
"Mùi này, con có biết tại sao người ta lại khóc khi mất một thứ gì đó không?"
"Vì tiếc ạ?"
"Cũng đúng. Nhưng quan trọng hơn, giọt nước mắt đó là để rửa sạch những bài học cũ. Con khóc vì con tiếc viên bi, nhưng thực chất con đang buồn vì chính sự bất cẩn của mình. Viên bi đó mất đi là để dạy con biết quý trọng những gì mình đang có khi chúng còn nằm trong tay mình. Nếu nó không mất, con sẽ mãi mãi nghĩ rằng nó sẽ luôn ở đó, và con sẽ chẳng bao giờ hiểu được giá trị thực sự của nó."
Tôi nhìn bố, cảm thấy những lời của bố còn khó hiểu hơn cả bài toán đố của cô giáo. Nhưng có một điều tôi cảm nhận được: bố đang nghiêm túc với nỗi đau của tôi. Bố không coi đó là chuyện "trẻ con vớ vẩn". Bố coi đó là một cuộc mất mát thực sự của một người đàn ông.
"Bố cũng từng làm mất những 'viên bi' của mình rồi hả bố?"
Bố lặng im một lúc lâu, điếu thuốc cháy lập lòe trong bóng tối.
"Nhiều lắm con ạ. Có những thứ còn quý hơn cả bi hổ phách. Có những người bạn, những giấc mơ, và cả những cơ hội mà bố đã để rơi xuống 'cái cống' cuộc đời vì sự kiêu ngạo hoặc lơ là. Lúc đó bố cũng khóc như con thôi. Nhưng sau cơn mưa, trời lại sáng, và bố lại phải tìm những viên bi mới để tiếp tục chơi."
Bố thọc tay vào túi quần, lấy ra một vật nhỏ và đặt vào tay tôi. Đó là một viên đá cuội màu trắng sữa, nhẵn thín và mát lạnh, có lẽ bố đã nhặt được ở bờ suối trong chuyến đi công tác tuần trước.
"Viên này không đẹp bằng viên hổ phách của con. Nó không có vân mây, không có dải ngân hà. Nhưng nó bền. Con có ném nó xuống cống, nó cũng không vỡ. Và quan trọng nhất, nó là viên bi duy nhất mà bố tặng con vào ngày hôm nay."
Tôi nắm chặt viên đá cuội trong tay. Nó không lấp lánh, nhưng nó có hơi ấm từ tay bố. Tôi nhận ra rằng, dù thế giới có lấy đi của mình thứ tuyệt vời nhất, thì nó cũng sẽ bù đắp lại bằng một thứ khác, giản dị hơn nhưng lại chắc chắn hơn.
Sáng hôm sau, tôi ra đống cát gặp thằng Tí Sún. Tôi không còn buồn nữa, dù thỉnh thoảng nhìn cái rãnh nước kia vẫn thấy hơi nhói lòng.
"Này Tí, hôm nay chơi tạt lon đi. Tao không chơi bi nữa."
Thằng Tí nhìn thấy viên đá cuội trong tay tôi thì trố mắt ra.
"Oài! Viên bi gì mà lạ thế? Trông như trứng chim ấy!"
"Đây là viên 'Kiên cường'. Bố tao bảo thế. Viên này không bao giờ bị lạc được đâu."
Chúng tôi lại bắt đầu một trò chơi mới. Cuộc đời của trẻ con là thế, nỗi buồn có thể sâu sắc như vực thẳm, nhưng sự phục hồi cũng nhanh chóng như cỏ sau mưa. Chúng tôi học cách bước tiếp, không phải vì chúng tôi đã quên, mà vì chúng tôi hiểu rằng nếu cứ ngồi khóc mãi bên miệng cống, chúng tôi sẽ bỏ lỡ những trận tạt lon rực rỡ dưới nắng hè.
Người lớn thường khuyên nhau "đừng khóc", coi nước mắt là biểu hiện của sự yếu đuối. Nhưng tôi nghĩ họ sai rồi. Giọt nước mắt của một đứa trẻ khi mất một viên bi là một sự tẩy trần tâm hồn. Nó cho thấy đứa trẻ đó biết yêu thương, biết trân trọng và biết nuối tiếc. Một người không biết khóc khi mất đi một kỷ niệm thì làm sao có thể biết vui mừng thực sự khi tìm thấy một tình bạn?
Giờ đây, khi đã trưởng thành, tôi thỉnh thoảng vẫn vô tình làm rơi những "viên bi" quý giá của mình – có thể là một công việc tốt, một mối quan hệ lâu năm hay một niềm tin sắt đá. Những lúc đó, tôi không còn ngồi bên miệng cống để khóc nức nở nữa. Tôi học cách mỉm cười, nhớ về viên đá cuội của bố và hiểu rằng: mỗi sự mất mát đều là một hạt mầm cho sự trưởng thành.
Viên bi hổ phách năm ấy có lẽ vẫn đang nằm đâu đó dưới lớp bùn sâu, hoặc đã hóa thân thành một hạt cát trên bờ biển xa xôi. Nó đã hoàn thành sứ mệnh của mình là dạy cho tôi biết đau, để từ đó tôi biết trân trọng cái vị ngọt của sự trọn vẹn.
Cuộc sống thường nhật không chỉ là những niềm vui nối tiếp. Nó còn là những khoảng trống do sự mất mát để lại. Nhưng chính những khoảng trống đó lại là nơi để chúng ta trồng lên những bông hoa của sự chiêm nghiệm.
Tôi nhìn xuống đôi bàn tay mình, bây giờ không còn bùn đất, cũng không còn "Viên Đại sứ", nhưng tôi thấy mình giàu có hơn trước. Bởi vì tôi đã hiểu được ý nghĩa của những giọt nước mắt. Chúng không phải là sự kết thúc, chúng là những dòng suối nhỏ dẫn chúng ta đi tìm một phiên bản vững vàng hơn của chính mình.
"Về thôi Tí, đến giờ mẹ tao gọi cơm rồi!"
Tôi vẫy tay chào người bạn sún răng, túi quần lại kêu "keng keng" với những viên bi mới và cả viên đá cuội màu trắng sữa. Thế giới vẫn quay, nắng vẫn vàng, và những viên bi vẫn sẽ tiếp tục lăn đi trên đống cát cuộc đời.
Mất mát, suy cho cùng, cũng là một phần của trò chơi. Và một kỳ thủ thực thụ là người biết mỉm cười đứng dậy sau khi đã khóc hết nước mắt vì một quân cờ bị mất. Tôi bước đi, lòng nhẹ tênh như cánh diều trước gió, thầm cảm ơn viên bi hổ phách đã đi lạc, để tôi tìm thấy được hơi ấm của bàn tay bố và sức mạnh của sự khởi đầu mới.