Có một quy luật bất thành văn ở cái vùng đất quanh năm soi bóng xuống những dòng mương rạch này: Khi bùn đất đã nhuộm kín từ đầu đến chân, con người ta bỗng trở nên bình đẳng một cách tuyệt đối. Chẳng còn đứa trẻ ngoan hay đứa trẻ hư, chẳng còn áo trắng hay áo hoa, chỉ còn một bầy "giặc cỏ" đang hân hoan trong sự lấm lem vĩ đại. Đối với người lớn, bùn là bẩn, là vi trùng, là nỗi khiếp sợ cho những bộ quần áo vừa giặt sạch thơm mùi nắng. Nhưng với chúng tôi, bùn là chất keo kết dính những tình bạn, là thứ nguyên liệu để xây dựng nên những pháo đài và cũng là thứ vũ khí tối thượng trong những trận chiến không hồi kết.
Sáng hôm ấy, đầm sen phía sau làng bỗng trở nên xôn xao lạ thường. Đó là một đầm sen rộng mênh mông, nơi những lá sen to như cái mâm đồng xòe ra hứng lấy sương sớm, và những bông hoa hồng rực rỡ vươn cao như những ngọn đuốc. Nước trong đầm đã rút bớt để lộ ra lớp bùn dẻo quạnh, đen bóng và mịn màng như nhung.
“Hôm nay, vương quốc phía Đông sẽ tuyên chiến với liên minh phía Tây!”
Thằng Tèo đứng trên một bờ mương cao, tay cầm một cành củi khô chỉ trỏ như một vị tướng quân đang dàn trận. Nó đã quấn quanh bụng một dải dây khoai lang tím, đầu đội một chiếc lá sen khổng lồ làm mũ đại nguyên soái. Nhìn nó lúc này vừa oai phong, vừa nực cười, giống như một nhân vật bước ra từ những cuốn truyện tranh kiếm hiệp mà chúng tôi vẫn hay chuyền tay nhau đọc lén trong giờ học.
Tôi và cái Tí thuộc về phe "liên minh phía Tây". Vũ khí của chúng tôi là những nắm bùn được nặn tròn vo, xếp thành từng hàng trên những phiến lá sen to bản.
“Cu Mận, mày lo khâu hậu cần, tiếp bùn cho tao. Tao sẽ xông lên phía trước dùng khiên sen che chắn!”
Cái Tí hạ lệnh, giọng nó đanh thép như một nữ tướng. Nó vác trên vai hai chiếc lá sen già, cuống lá dài và cứng cáp. Trong tay nó, lá sen không còn là lá nữa, nó là tấm khiên bất khả xâm phạm, có thể hất văng mọi đòn tấn công từ phía quân thù.
Trận chiến bắt đầu bằng một tiếng hú dài của thằng Tèo. Ngay lập tức, những "viên đại bác" bằng bùn bay vèo vèo trên không trung.
“Bộp! Chát!”
Tiếng bùn va vào lá sen nghe thật vui tai. Những mảng bùn đen sì bám chặt lấy tấm khiên xanh mướt, trượt dài xuống đất. Tôi cuống quýt nặn bùn, tay chân run lên vì phấn khích. Bùn luồn qua kẽ ngón tay, mát lạnh và có mùi nồng nồng của rễ cây thối mục – một cái mùi mà nếu là mẹ tôi, bà sẽ bịt mũi chạy xa cả cây số, nhưng với tôi, đó là mùi của sự tự do.
“Xông lên! Chiếm lấy gò đất!” Cái Tí hét lớn, giơ cao tấm khiên sen tiến về phía trước.
Bên kia, quân của thằng Tèo cũng không vừa. Chúng dùng những bẹ chuối làm súng thần công, bắn bùn ra xa tít tắp. Một viên bùn lạc đường bay thẳng vào má tôi, dính bết lại, hơi lành lạnh. Tôi đưa tay quệt ngang một cái, thế là mặt tôi giờ đây chẳng khác gì một bức tranh trừu tượng được vẽ bằng đất.
“Mày trúng đạn rồi Cu Mận! Nhưng đừng sợ, tao sẽ trả thù cho mày!”
Cái Tí vừa nói vừa ném một nắm bùn cực lớn về phía thằng Tèo. Viên bùn trúng ngay chính giữa chiếc "mũ đại nguyên soái" của nó. Chiếc lá sen sụp xuống, che khuất tầm nhìn, khiến thằng Tèo loạng choạng rồi ngã nhào xuống vũng bùn sâu.
Cả đám trẻ con đứng khựng lại một giây, rồi đồng loạt phá lên cười sặc sủa. Thằng Tèo lồm cồm bò dậy, toàn thân nó từ đầu đến chân chỉ còn một màu đen của bùn, chỉ có đôi mắt là trắng dã đang chớp chớp đầy ngơ ngác.
“Đã bảo là không được đánh vào đầu nguyên soái mà!” Thằng Tèo lầm bầm, nhưng rồi chính nó cũng không nhịn được cười.
Trận chiến tạm dừng để đôi bên... cùng nhau đi rửa bùn dưới dòng mương nhỏ cạnh đầm sen. Chúng tôi nhảy tùm xuống nước, bùn tan ra làm đục ngầu cả một đoạn sông. Dưới ánh nắng vàng rực, những tấm lưng trần của lũ trẻ bóng lên, khỏe khoắn và đầy sức sống.
Chúng tôi ngồi trên bờ mương, tay vẫn còn cầm những chiếc lá sen đã rách tả tơi sau trận chiến. Cái Tí vuốt lại mấy sợi tóc bết bùn, nhìn xuống đầm sen rồi bỗng nhiên hỏi một câu rất "người lớn":
“Bọn mày có thấy lá sen tội nghiệp không? Nó sinh ra để làm đẹp cho đầm, thế mà bị bọn mình hái xuống làm khiên để rồi nát bét thế này.”
Tôi nhìn chiếc lá sen trên tay mình. Những gân lá xanh rì vẫn hiện rõ, dù nó đã bị xé rách nhiều chỗ. Đúng thật, vì cuộc chơi của chúng tôi mà vẻ đẹp của đầm sen đã vơi đi một ít.
Thằng Tèo lúc này đã lấy lại vẻ triết gia, nó vắt chiếc lá sen lên vai như một chiếc áo choàng.
“Tí ạ, mày đừng lo cho cái lá. Lá sen nó cũng giống như chúng mình thôi. Nếu nó cứ mãi đứng yên trong đầm, nó sẽ chỉ là một cái lá đẹp nhưng buồn tẻ. Nhưng khi nó trở thành khiên, nó đã tham gia vào một trận chiến vĩ đại. Nó đã bảo vệ mày, nó đã nhận lấy những cú đòn thay cho mày. Đó là một sứ mệnh cao cả hơn việc chỉ đứng đó để người ta ngắm.”
Tôi gật đầu lia lịa, dù chẳng biết thằng Tèo nói có đúng không, nhưng nghe nó nói thì cái gì cũng trở nên có lý.
“Thế còn bùn thì sao?” Tôi hỏi thêm. “Bùn làm bẩn chúng mình, mẹ sẽ mắng chết.”
Thằng Tèo nhặt một vốc bùn lên, nhìn nó một cách trìu mến.
“Bùn không bẩn. Bùn là mẹ của sen. Không có bùn làm sao có hoa sen thơm ngát kia? Người lớn sợ bùn vì họ sợ những thứ không sạch sẽ bám vào cuộc đời họ. Nhưng họ quên mất rằng, chính từ những thứ dơ bẩn và nhọc nhằn nhất, những điều tốt đẹp mới được nảy nở. Chúng mình lấm bùn hôm nay, nhưng tối về tắm xong là lại sạch. Còn người lớn, đôi khi họ không dính bùn trên áo, nhưng lòng họ lại đầy những vết nhơ khó rửa sạch hơn nhiều.”
Cái Tí bĩu môi: “Mày lại bắt đầu luyên thuyên rồi. Tao chỉ biết là tối nay nếu tao không giặt sạch cái áo này, mẹ tao sẽ cho tao biết thế nào là ‘sứ mệnh cao cả’ của cái chổi quét nhà.”
Nói rồi, ba đứa chúng tôi lại cùng nhau cười vang một góc trời.
Người lớn luôn tìm cách tách bạch giữa "sạch" và "bẩn", giữa "đúng" và "sai", giữa "cao quý" và "thấp hèn". Họ xây những bức tường, những rào dậu để bảo vệ bản thân khỏi những cơn mưa, những vũng bùn. Nhưng trong thế giới của trẻ thơ, mọi ranh giới đều nhòa đi. Lá sen có thể là khiên, bùn có thể là vũ khí, và một trận chiến đầy bùn đất có thể mang lại niềm hạnh phúc lớn lao hơn bất kỳ một bữa tiệc linh đình nào.
Khi chúng tôi dắt tay nhau đi về phía xóm nhỏ, nắng chiều đã bắt đầu đổ bóng dài trên những con đường đất. Những chiếc lá sen rách được chúng tôi giữ lại, không phải làm khiên nữa, mà làm những chiếc ô che cái nắng hanh của buổi hoàng hôn.
Nhìn từ xa, chúng tôi giống như một đội quân chiến thắng đang trở về sau một cuộc chinh phạt vĩ đại. Dù trang phục không còn nguyên vẹn, dù gương mặt còn vương vệt bùn, nhưng trong mắt mỗi đứa đều lấp lánh sự tự hào. Chúng tôi tự hào vì đã được sống hết mình trong một buổi chiều rực rỡ, tự hào vì đã cùng nhau tạo nên những mảnh ký ức mà sau này, dù có đi đâu về đâu, chúng tôi vẫn sẽ nhớ mãi mùi vị của bùn và màu xanh của lá sen.
Về đến cổng nhà, tôi thấy bố đang đứng tỉa lại mấy cành dâm bụt bên hàng rào. Thấy tôi trong bộ dạng "người bùn", bố không mắng ngay. Bố chỉ dừng kéo, nhìn tôi từ đầu đến chân rồi thở dài một cái thật khẽ.
“Lại là trận chiến ở đầm sen hả?”
“Vâng bố. Hôm nay con làm hậu cần, nhưng cái Tí nó đánh giỏi lắm, phe con thắng rồi!” Tôi hào hứng khoe.
Bố bước lại gần, đặt bàn tay to lớn, thô ráp lên đầu tôi. Những vệt bùn khô trên tóc tôi rụng xuống dưới chân bố.
“Thắng dưới đầm sen thì dễ con ạ. Nhưng thắng được sự sợ hãi bị lấm lem trong cuộc đời mới khó. Sau này con lớn, con sẽ thấy nhiều người thà chấp nhận đứng yên trong bóng râm sạch sẽ còn hơn là bước ra ngoài ánh nắng và dính chút bùn để làm nên điều gì đó.”
Tôi ngước nhìn bố, tự hỏi sao hôm nay người lớn ai cũng nói những điều khó hiểu như vậy. Nhưng tôi không bận tâm quá lâu. Tôi chạy ùa vào sân, múc một gáo nước mưa mát lạnh trong lu vắt lên mặt. Nước mang theo bùn đất trôi xuống, để lại cảm giác nhẹ nhõm vô cùng.
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình biến thành một hạt sen nhỏ, chìm sâu dưới lớp bùn đen. Trong bóng tối ấy, tôi không thấy sợ hãi. Tôi biết rằng bùn đang ôm ấp mình, nuôi dưỡng mình. Tôi cảm nhận được sức mạnh của những chiếc lá sen đang vươn lên phía trên, sẵn sàng trở thành những tấm khiên che chắn cho tôi trước mưa sa bão táp.
Hóa ra, cuộc đời không cần lúc nào cũng phải sạch bóng như mặt gương. Đôi khi, một chút lấm lem lại chính là thứ thuốc nhuộm làm cho bức tranh ký ức trở nên rực rỡ và chân thực hơn. Những tấm khiên sen có thể rách, trận chiến bùn có thể kết thúc, nhưng sự dũng cảm khi dám dấn thân vào những "vũng bùn" của cuộc sống sẽ là thứ hành trang quý giá nhất mà mỗi đứa trẻ mang theo vào thế giới người lớn.
Lá sen vẫn đung đưa ngoài đầm, bùn vẫn lặng lẽ nằm dưới nước, và tôi, vẫn là đứa trẻ mang trong mình cả một bầu trời ước mơ, dù đôi khi những ước mơ ấy cũng dính chút bùn đen của sự thật. Nhưng có sao đâu, bởi vì chúng tôi biết rằng, sau mỗi lần rửa sạch lớp bùn, chúng tôi lại thấy mình lớn lên thêm một chút, vững vàng hơn dưới mái lá cuộc đời.
Những ngày cuối cùng của thế kỷ cũ trôi qua như thế, bằng những trò chơi giản đơn nhưng đầy ý nghĩa. Chúng tôi không cần những đồ chơi điện tử đắt tiền, không cần những khu vui chơi rực rỡ ánh đèn. Chúng tôi có thiên nhiên, có bạn bè và có một tâm hồn luôn sẵn sàng mở rộng để đón nhận mọi sắc màu của cuộc sống, dù đó là màu hồng của hoa sen hay màu đen của bùn đất.