Trong ký ức của những đứa trẻ lớn lên sau rặng tre xanh mướt, thế giới vốn dĩ chỉ rộng bằng quãng đường từ đầu làng đến cuối bãi, nơi có những con trâu già nhai cỏ bình yên dưới nắng chiều. Nhưng có một âm thanh luôn xuất hiện vào những lúc không ngờ nhất, thường là vào lúc chạng vạng hoặc khi sương sớm còn phủ mờ trên những ngọn cỏ, xé toạc sự tĩnh lặng của đồng quê để gieo vào lòng chúng tôi những mầm mống của sự bất an và khao khát. Đó là tiếng còi tàu.
Dòng sông chảy qua làng tôi vốn hiền hòa, nhưng ở phía hạ lưu, nơi dòng nước bắt đầu mở rộng và đổ về phía biển, có một bến phà và một ga tàu hỏa nhỏ nằm nép mình bên sườn đồi. Từ làng chúng tôi, tàu hỏa không đi qua, nhưng tiếng còi của nó thì bền bỉ vô cùng. Nó vượt qua những cánh đồng lúa, xuyên qua những bụi rậm, để rồi dội vào vách núi xa xa trước khi lọt vào tai lũ trẻ đang mải mê chơi đánh chắt, đánh chuyền.
“Mày có nghe thấy không Cu Mận? Nó lại kêu rồi đấy. Con tàu ấy chắc phải to bằng cả cái xóm mình cộng lại mới kêu to được như thế.”
Thằng Tèo dừng lại việc đào dế, nó chống tay lên đầu gối, mắt nhìn về phía có những dãy núi mờ ảo nơi tiếng còi tàu vừa lịm tắt. Với nó, tiếng còi tàu không phải là một âm thanh cơ khí, nó là tiếng gọi của một thế giới mà nó chưa từng thuộc về, nhưng luôn khao khát được chạm tới.
“Chắc nó chở người đi xa đấy Tèo ạ.” Tôi nói, giọng bỗng trở nên bâng khuâng. “Mẹ tao bảo những người đi trên con tàu ấy đều là những người giỏi giang, họ vào phố để làm những việc mà ở làng mình không ai làm được.”
Cái Tí lúc này đang mải mê tết những cọng rơm khô thành một chiếc nhẫn, nó bĩu môi:
“Làm việc gì cơ chứ? Lại là xây nhà cao tầng hay bán bánh kẹo thôi. Tao thấy ở làng mình vẫn sướng nhất. Có chuối để ăn, có sông để tắm, tội gì phải leo lên cái con quái vật bằng sắt ấy để nó chở đi đâu không biết.”
Cái Tí là đại diện cho sự ổn định, là chiếc lá chuối luôn muốn che chắn cho chúng tôi khỏi những cơn gió lạ. Nhưng thằng Tèo thì khác. Nó có đôi mắt của một con chim ưng bị nhốt trong lồng chim sẻ.
“Mày thì biết gì. Trên con tàu đó có những toa giường nằm êm như nệm bông của bà nội. Người ta ngồi trong đó, nhìn ra cửa sổ và thấy cả thế giới đang trôi qua trước mắt. Họ thấy những thành phố rực rỡ ánh đèn điện cả đêm, thấy những con người mặc quần áo đẹp như trong tivi. Tao nhất định phải lên con tàu đó một lần.”
Tiếng còi tàu lại vang lên lần nữa, lần này dài hơn và dường như mang một sắc thái thúc giục. Âm thanh ấy giống như một sợi dây vô hình kéo trái tim chúng tôi khỏi mặt đất bùn lầy.
Người lớn ở làng tôi thường nhìn tiếng còi tàu bằng ánh mắt khác. Bố tôi, mỗi khi nghe tiếng còi ấy, thường dừng tay cuốc, lau mồ hôi trên trán rồi thở dài một cái thật khẽ. Với bố, tiếng còi tàu là lời nhắc nhở về sự hữu hạn của đời người và sự mênh mông của cái nghèo. Nó mang những người trẻ khỏe mạnh rời bỏ cánh đồng, chỉ để lại những người già và lũ trẻ con ngẩn ngơ nhìn theo bóng khói đen mờ mịt phía chân trời.
“Bố ơi, sao người ta cứ phải đi xa hả bố?” Tôi hỏi bố vào một buổi tối khi hai cha con đang ngồi hóng mát trước sân.
Bố rít một hơi thuốc lào, khói bay bảng lảng trong ánh trăng non:
“Vì đất mình không đủ nuôi hết những giấc mơ con ạ. Con người giống như cái cây, có những cái cây chỉ cần một mảnh vườn nhỏ là đủ xanh, nhưng có những cái cây đại thụ, bộ rễ của nó phải vươn xa tận rừng sâu mới thấy thỏa lòng. Tiếng còi tàu ấy chính là tiếng gọi của rừng sâu đối với những cái cây đại thụ.”
Tôi nhìn đôi bàn tay mình, tự hỏi mình là loại cây gì. Liệu tôi có phải là một cây chuối hột lặng lẽ lớn lên cạnh hiên nhà, hay tôi là một hạt mầm của cây cổ thụ đang chờ một chuyến tàu để đi tìm mảnh đất cho riêng mình?
Một buổi chiều, thằng Tèo rủ tôi và cái Tí thực hiện một chuyến "viễn chinh" vĩ đại nhất từ trước đến nay. Chúng tôi sẽ đi bộ ra tận ga tàu để tận mắt nhìn thấy con quái vật bằng sắt ấy.
“Chúng mày có dám đi không? Đi từ giờ đến tối là tới nơi. Tao đã mang theo khoai lang nướng làm lương khô rồi.” Thằng Tèo vỗ vỗ cái túi vải đeo bên sườn, trông nó dũng cảm như một hiệp sĩ đang chuẩn bị lên đường giải cứu công chúa.
Cái Tí ngần ngại: “Mẹ tao mà biết là tao ‘ăn’ chổi ngay. Với lại đường xa lắm, nghe nói phải đi qua cả cái nghĩa địa cũ nữa.”
“Sợ gì! Có tao và Cu Mận đây rồi. Nghĩa địa thì cũng chỉ có những người đã khuất nằm im thôi, con tàu kia mới là thứ đang sống, đang chuyển động.”
Cuối cùng, sự tò mò đã chiến thắng nỗi sợ hãi. Ba đứa dắt tay nhau đi dọc theo con mương dẫn nước, hướng về phía hạ lưu. Càng đi xa, cảnh vật càng trở nên lạ lẫm. Những rặng tre quen thuộc lùi dần phía sau, thay vào đó là những đồi bạch đàn khô khốc và những bãi đá lổn nhổn. Mặt trời bắt đầu lặn, nhuộm cả bầu trời thành một màu tím thẫm đầy bí ẩn.
Sau hơn hai tiếng đồng hồ đi bộ, đôi chân của chúng tôi đã mỏi nhừ, cái Tí bắt đầu sụt sịt vì sợ bóng tối, thì bỗng nhiên, một luồng ánh sáng mạnh mẽ quét qua phía trước. Tiếp theo đó là tiếng ầm ầm rung chuyển cả mặt đất.
“Kìa! Nó kia kìa!” Thằng Tèo reo lên, tay chỉ về phía đường ray sắt đang bóng lên dưới ánh đèn pha.
Chúng tôi nấp sau một bụi cây lớn, mắt mở to hết cỡ. Con tàu lù lù tiến tới như một con rồng khổng lồ đang phun khói đen kịt. Những toa tàu xình xịch lướt qua, mỗi toa là một thế giới thu nhỏ với những ô cửa sổ sáng đèn. Qua làn kính mờ, tôi thấy những gương mặt người – có người đang ngủ gật, có người đang nhìn ra ngoài xa xăm, và có cả những đứa trẻ bằng tuổi tôi đang áp mặt vào cửa sổ nhìn về phía những bụi rậm nơi chúng tôi đang nấp.
Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, ánh mắt tôi chạm phải ánh mắt của một cậu bé trên tàu. Cậu ấy có một chiếc mũ lưỡi trai rất đẹp và đang cầm một chiếc bánh mì kẹp thịt to tướng. Cậu ấy nhìn tôi như nhìn một bóng ma trong bóng tối, còn tôi nhìn cậu ấy như nhìn một vị thần đến từ một hành tinh khác.
Con tàu không dừng lại ở ga nhỏ này, nó chỉ chậm lại một chút rồi lại tăng tốc, để lại một hồi còi dài vang động cả núi rừng. "Tuuuuu... Tuuuuu...".
Tiếng còi ấy khi ở gần nghe thật kinh khủng, nó rung lên trong lồng ngực tôi, khiến tôi thấy vừa sợ hãi vừa phấn khích tột độ. Con tàu biến mất vào bóng tối, chỉ còn lại mùi dầu hỏa và mùi khói khét lẹt nồng nặc trong không gian.
“Đẹp quá...” Cái Tí thốt lên, nó quên cả việc đang khóc nhè. “Nó chạy nhanh thật, cứ như là nó có thể chạy đến tận cùng thế giới vậy.”
Thằng Tèo đứng dậy, phủi bụi trên quần áo, ánh mắt nó giờ đây không còn là sự tò mò nữa, mà là một sự xác tín sâu sắc:
“Thấy chưa? Thế giới không chỉ có rặng tre nhà mình đâu. Con tàu ấy mang theo cả cuộc đời của bao nhiêu người. Tao quyết định rồi, khi nào tao lớn bằng bố tao, tao sẽ mua một chiếc vé, không phải để ngồi giường nằm, mà để đứng ở ngay bậu cửa toa tàu, cho gió thổi bay tóc và nhìn xem trái đất này rộng đến mức nào.”
Chúng tôi quay trở về nhà khi trăng đã lên cao. Đường về dường như ngắn hơn vì lòng đứa nào cũng đầy ắp những hình ảnh về con rồng sắt. Về đến đầu làng, tiếng chó sủa râm ran làm chúng tôi bừng tỉnh khỏi cơn mơ. Bố tôi đang đứng ở cổng, tay cầm chiếc đèn pin, gương mặt lo lắng hiện rõ dưới ánh sáng lờ mờ.
“Các con đi đâu mà giờ này mới về?” Bố hỏi, giọng trầm và nghiêm khắc.
Tôi lí nhí: “Bọn con... đi xem tàu hỏa bố ạ.”
Bố im lặng một lúc lâu, nhìn ba đứa trẻ lấm lem bùn đất nhưng đôi mắt lại sáng rực rỡ. Bố không mắng, chỉ khẽ thở dài rồi bảo:
“Vào nhà rửa chân tay rồi ăn cơm. Tàu hỏa thì vẫn còn đó, nhưng đôi chân của các con thì còn phải tập đi nhiều lắm mới theo kịp nó được.”
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình đang ngồi trên con tàu ấy. Nhưng lạ thay, tôi không nhìn ra phía những thành phố rực rỡ, mà tôi lại nhìn về phía rặng tre làng mình. Tôi thấy mẹ đang ngồi vá áo bên ngọn đèn dầu, thấy bố đang dắt trâu về chuồng, và thấy cái Tí đang ngồi tết nhẫn rơm dưới gốc đa. Tôi hét lớn gọi họ, nhưng tiếng còi tàu đã át hết tiếng tôi. Tôi bỗng thấy sợ hãi. Hóa ra đi xa không chỉ là đến một nơi mới, mà còn là sự mất đi những gì thuộc về hơi ấm cũ.
Người lớn thường nói "đi một ngày đàng học một sàng khôn". Nhưng họ ít khi nói về cái giá của "sàng khôn" ấy. Đó là sự nhớ nhung, là cảm giác lạc lõng khi đứng giữa một đám đông không ai biết tên mình, và là nỗi thèm khát một bữa cơm dưa cà giản dị bên hiên nhà.
Lớn lên một chút, tôi hiểu rằng tiếng còi tàu chính là lời nguyền của sự trưởng thành. Nó bắt người ta phải lựa chọn giữa sự bình yên của "lá che mưa che nắng" và sự bấp bênh của những cuộc hành trình. Có những người cả đời không bao giờ bước chân lên tàu, họ chọn cách bám rễ vào đất như những cây cổ thụ, và có lẽ họ là những người hạnh phúc nhất theo một cách lặng lẽ. Nhưng cũng có những người, nếu không đi, họ sẽ thấy mình chết dần chết mòn trong sự chật hẹp của tâm hồn.
Thằng Tèo sau này thực sự đã đi trên con tàu ấy. Nó đi vào một buổi sáng mùa xuân, khi những bông hoa xoan rụng tím cả con đường làng. Nó không cầm theo túi khoai lang nướng nữa, mà cầm một tấm bằng tốt nghiệp và một trái tim đầy hoài bão. Tôi tiễn nó ra tận ga, tiếng còi tàu hôm ấy không còn rùng rợn như đêm nào, mà nó nghe như một lời chào biệt buồn bã.
Cái Tí thì ở lại. Nó lấy chồng ở làng bên, vẫn hay ngồi tết nhẫn rơm cho con nó dưới gốc đa cũ. Mỗi khi nghe tiếng còi tàu vọng về, nó thường mỉm cười và bảo con nó: "Đấy, bác Tèo của con đang đi trên con tàu ấy đấy, bác ấy đi tìm những giấc mơ cho cả làng mình."
Còn tôi, tôi đứng giữa hai thế giới. Tôi đi xa rồi lại trở về, mang theo những bụi bặm của phố thị để gột rửa dưới dòng sông quê hương. Tôi nhận ra rằng, dù con tàu có đưa ta đi xa đến đâu, thì "chiếc lá chắn" thực sự của cuộc đời mỗi người chính là cái gốc rễ mà ta đã cắm sâu vào lòng đất mẹ từ những năm tháng tuổi thơ này.
Tiếng còi tàu vẫn vang lên đều đặn vào mỗi buổi chiều tà. Nó như một nhịp đập của thời gian, nhắc nhở chúng tôi rằng thế giới vẫn đang quay, và mỗi người đều có một đường ray riêng để đi.
Lá vẫn che trên đầu, đất vẫn thở dưới chân, nhưng tâm hồn chúng tôi đã không còn nằm gọn trong rặng tre nữa. Nó đã theo khói tàu bay đi xa, hòa vào mây trời, để rồi mỗi khi mệt mỏi, nó lại nương theo tiếng còi tàu mà tìm đường về với những kỷ niệm trong trẻo của buổi đầu tiên nhìn thấy con rồng sắt.
Hóa ra, ước mơ không phải là điểm đến, mà là cái cảm giác rung động trong lồng ngực khi ta đứng trước một điều gì đó vĩ đại hơn chính mình. Và tiếng còi tàu năm ấy chính là nốt nhạc đầu tiên của bản giao hưởng mang tên "Trưởng thành" mà chúng tôi đã bắt đầu chơi từ ngày đó.