2,133 từ
Bữa cơm chiều ở mảnh đất này thường bắt đầu khi ánh hoàng hôn đã nhuộm đỏ những ngọn tre già và lũ trâu bụng căng tròn đang lững thững bước về chuồng. Đó là thời khắc thiêng liêng nhất trong ngày, khi khói bếp bay lên từ những mái ngói rêu phong, quyện vào làn sương mờ ảo của cánh đồng tạo nên một mùi hương đặc trưng: mùi của sự sum họp. Nhưng đối với tôi, bữa cơm không chỉ là lúc để thưởng thức những hạt ngọc của đất mẹ, mà còn là thời điểm diễn ra những "trận chiến" tâm lý ly kỳ nhất giữa hai thực thể quyền lực nhất nhà: bố và mẹ.
Tôi đã quan sát và nhận ra một quy luật bất biến: Bố mẹ tôi hiếm khi cãi nhau khi đang cuốc đất ngoài đồng, cũng chẳng mấy khi tranh luận lúc đang quét sân. Họ dành toàn bộ "hỏa lực" cho mâm cơm. Khi bát đũa được dọn ra, khi làn khói từ bát canh rau muống luộc còn đang bốc lên nghi ngút, đó chính là tiếng chuông khai cuộc cho một trận đấu mà tôi luôn là vị khán giả bất đắc dĩ.
"Ông xem này, hôm nay đi chợ, bà bán thịt lại cân thiếu cho tôi một lạng. Cái xóm này người ta sống với nhau càng ngày càng lạ."
Mẹ tôi vừa xới cơm vừa mở đầu bằng một tông giọng mà tôi gọi là "điềm báo bão". Mẹ không nhìn bố, mẹ nhìn chằm chằm vào đĩa cá kho như thể con cá ấy chính là bà bán thịt gian lận.
Bố tôi, sau một ngày dài vật lộn với những gốc lúa dưới ruộng, chỉ muốn một bữa cơm yên bình. Bố và bát cơm, nhai chậm rãi, rồi buông một câu khô khốc:
"Có một lạng thịt mà bà cứ nói mãi từ lúc về đến giờ. Người ta cũng vì miếng cơm manh áo thôi, bỏ qua đi cho nhẹ đầu."
"Bỏ qua? Ông thì sướng rồi, chỉ biết vác cuốc ra đồng rồi về ngồi vào mâm. Ông có biết tôi phải chắt bóp từng đồng để lo cho cái nhà này không? Một lạng thịt là cả một bát canh của thằng Tí đấy!"
Và thế là, trận chiến chính thức bắt đầu.
Trong thế giới trẻ thơ của tôi, những trận cãi vã này ban đầu đáng sợ như tiếng sấm đầu mùa. Tôi thường ngồi im thin thít, cúi gằm mặt xuống bát cơm, cố gắng nhai thật khẽ vì sợ tiếng động của mình sẽ làm mồi lửa cháy to hơn. Nhưng sau nhiều năm kinh nghiệm, tôi nhận ra một bí mật: Bố mẹ không thực sự ghét nhau, họ chỉ đang dùng bữa cơm làm cái cớ để "xả" hết những mệt nhọc của một ngày dài vào nhau.
Mảnh đất này vốn khắc nghiệt. Con người phải gồng mình lên để chống chọi với nắng hạn, bão lũ và cả cái nghèo dai dẳng. Người lớn không có những phòng tập hay những chuyến du lịch để giải tỏa căng thẳng. Họ chỉ có nhau, và mâm cơm chính là nơi duy nhất họ được phép trút bỏ lớp mặt nạ mạnh mẽ để trở về với những lo toan đời thường nhất.
"Tí, ăn nhanh lên con. Đừng có nghe bố mẹ nói chuyện."
Mẹ gắp cho tôi một miếng thịt to nhất, dù đang giận bố nhưng mẹ vẫn không quên nhiệm vụ chăm sóc "vương triều" nhỏ bé của mình. Tôi nhìn miếng thịt, rồi nhìn bố. Bố vẫn lầm lì ăn, nhưng tôi thấy tay bố khẽ đẩy bát nước mắm về phía mẹ. Đó là một cử chỉ làm hòa thầm lặng mà chỉ những người quan sát tinh tế như tôi mới thấy được.
"Tại sao người lớn không để dành chuyện cãi nhau đến lúc đi ngủ hả ông?"
Tôi đem thắc mắc này hỏi ông nội vào ngày hôm sau, khi hai ông cháu đang ngồi dưới gốc cây khế già hóng mát.
Ông nội cười khà khà, tay vỗ vỗ vào cái điếu cày bằng tre bóng loáng.
"Vì lúc đi ngủ người ta mệt rồi con ạ, chỉ muốn nhắm mắt lại thôi. Còn bữa cơm là lúc người ta thấy mặt nhau rõ nhất. Con nhìn mâm cơm mà xem, nó là kết quả của mồ hôi bố con ngoài đồng và sự tần tảo của mẹ con nơi chợ búa. Khi người ta cãi nhau bên mâm cơm, thực chất là họ đang chia sẻ những nỗi lo thầm kín nhất với nhau đấy."
"Chia sẻ mà sao lại to tiếng thế ông? Con thấy giống đánh trận hơn."
"Người quê mình nó thế con ơi. Thương nhau lắm mới cãi nhau nhiều. Con cứ để ý mà xem, sau mỗi trận cãi vã, mẹ con lại nấu món bố con thích, còn bố con lại lẳng lặng đi sửa cái chân bàn bị lung lay. Đó là cách họ xin lỗi nhau mà không cần dùng đến lời nói."
Tôi gãi đầu, vẫn thấy lý thuyết của ông nội có chút "ngược đời". Nhưng rồi tôi chợt nhớ đến Cái Mơ và tiệm kẹo lá mít của nó. Có đôi khi, chúng tôi cũng tranh cãi nảy lửa về việc chiếc lá nào đáng giá hơn, nhưng chỉ năm phút sau, cả đám lại cùng nhau ăn chung một viên kẹo lạc. Có lẽ, người lớn cũng chỉ là những đứa trẻ to xác đang chơi trò "làm gia đình", và những trận cãi vã là một phần không thể thiếu của trò chơi ấy.
Một buổi chiều khác, mưa tầm tã rơi xuống cánh đồng lúa đang trổ bông. Bố mẹ tôi đi làm về ướt lướt thướt. Mẹ tất bật vào bếp nhóm lửa, khói trắng bốc lên cay xè mắt. Bố ngồi ngoài hiên, lẳng lặng rít một hơi thuốc lào thật sâu rồi phả khói vào màn mưa.
Bữa cơm hôm đó chỉ có rau lang luộc và tương bần. Không khí đặc quánh sự mệt mỏi. Tôi chuẩn bị tâm lý cho một trận "cuồng phong" mới.
"Ruộng nhà mình chắc lúa đổ hết rồi ông ạ. Mưa thế này thì còn gì là mùa màng." Mẹ thở dài, tay run run cầm đôi đũa cả.
"Đổ thì dựng lại. Trời còn cho sống thì mình còn làm được. Bà cứ lo hão." Bố đáp, giọng có phần gay gắt hơn mọi khi.
"Ông thì lúc nào cũng nói hay. Tiền học phí của thằng Tí tháng tới tính sao đây? Tiền thuốc cho ông nội nữa?"
Mẹ bắt đầu khóc. Những giọt nước mắt lăn dài trên gò má sạm đen, rơi cả vào bát cơm trắng ngần. Bố lặng người. Chiếc bát trên tay bố khẽ rung nhẹ. Tôi thấy tim mình thắt lại. Đây không còn là trận chiến "xả stress" thường ngày nữa, đây là nỗi đau thật sự của những người làm cha, làm mẹ trên mảnh đất nghèo này.
Bố buông bát xuống, bước lại gần mẹ. Đôi bàn tay thô ráp, nứt nẻ vì bùn đất của bố đặt lên vai mẹ.
"Thôi... tôi xin bà. Tôi sẽ đi làm thêm ở xưởng gạch ngoài bến sông. Vất vả tí nhưng sẽ có tiền lo cho con. Bà đừng khóc nữa, con nó nhìn."
Mẹ gạt nước mắt, nhìn bố bằng một ánh mắt mà tôi chưa từng thấy bao giờ – một sự thấu hiểu và biết ơn sâu sắc. Trận cãi vã kết thúc trước khi nó kịp bùng nổ, nhường chỗ cho một sự im lặng đầy sức nặng. Trong khoảnh khắc ấy, tôi chợt hiểu ra rằng: Người lớn cãi nhau vào giờ ăn cơm không phải vì họ ghét món ăn hay ghét nhau, mà vì mâm cơm là nơi họ đối diện trực tiếp nhất với hiện thực cuộc sống.
Bát cơm trắng ấy chính là kết tinh của bao nhiêu nhọc nhằn. Khi họ tranh luận, họ đang cố gắng tìm ra một lối thoát cho gia đình. Họ cãi nhau để không phải đầu hàng trước nghịch cảnh.
Sau bữa cơm đó, bố tôi thực sự đi làm thêm ở bến sông. Mỗi tối trở về, vai bố trùng xuống vì mệt, nhưng khi ngồi vào mâm cơm, mẹ không còn cằn nhằn chuyện bà bán thịt hay chuyện hàng xóm nữa. Mẹ chỉ lặng lẽ gắp thêm thức ăn cho bố, và bố lại lẳng lặng ăn thật nhiều để mẹ vui lòng.
Tôi nhận ra, mâm cơm chính là một tấm gương phản chiếu tâm hồn của con người ở dải đất này. Lúc đầy đủ, nó là nơi vang tiếng cười. Lúc gian khó, nó là nơi chứng kiến những giọt nước mắt và những lời hứa hẹn thầm lặng.
Thằng Hùng "Sứt" cũng kể với tôi chuyện nhà nó.
"Bố mẹ tao cãi nhau vì con lợn sề không chịu ăn mày ạ. Bố tao bảo tại mẹ tao nấu cám dở, mẹ tao bảo tại bố tao mua giống lợn lười. Cãi nhau to đến mức con mèo nhà tao cũng sợ chạy mất tích."
"Thế sau đó thì sao?" Tôi tò mò hỏi.
"Sau đó bố tao lén ra chuồng lợn tự tay nấu lại nồi cám, còn mẹ tao thì ngồi vá lại cái áo rách cho bố tao. Người lớn thật là kỳ cục Tí nhỉ? Muốn giúp nhau thì cứ nói đại đi, lại cứ phải mắng nhau trước đã."
Tôi cười, nhớ đến lời ông nội. Người quê tôi vốn không giỏi bộc lộ tình cảm bằng những lời hoa mỹ. Họ không biết nói "anh yêu em" hay "con yêu mẹ". Họ thể hiện tình yêu qua việc mắng mỏ nhau phải mặc ấm, cằn nhằn nhau chuyện làm việc quá sức, và cãi nhau bên mâm cơm về những lo toan cuộc đời.
Từ đó về sau, mỗi khi thấy bố mẹ bắt đầu "khai chiến" trên mâm cơm, tôi không còn sợ hãi nữa. Tôi bắt đầu đóng vai một "trọng tài" thông minh.
"Mẹ ơi, hôm nay canh ngon thế này mà cãi nhau là canh nó buồn đấy, mai nó không ngọt nữa đâu."
Hoặc:
"Bố ơi, bố mắng mẹ thế là con lính nhựa dưới gầm giường của con nó sợ, nó không dám đi gác cho nhà mình nữa đấy."
Nghe tôi nói thế, bố mẹ thường khựng lại một chút, rồi cả hai cùng bật cười. Căng thẳng tan biến như làn sương gặp nắng sớm. Mâm cơm lại trở nên ấm áp lạ thường.
Mảnh đất đồng quê những năm tháng ấy, dù còn nghèo khó, dù còn nhiều tiếng cãi vã bên mâm cơm, nhưng lại nuôi dưỡng trong tôi một sự thấu hiểu sâu sắc về tình người. Tôi hiểu rằng, hạnh phúc không phải là một gia đình không bao giờ có tiếng nói to, mà là một gia đình mà sau mỗi trận cãi vã, người ta lại xích lại gần nhau hơn, cùng nhau gánh vác những khó khăn của cuộc đời.
Cánh đồng lúa ngoài kia vẫn xanh rồi lại vàng theo mùa vụ. Những người nông dân vẫn tiếp tục nhịp sống hối hả và thầm lặng. Và dưới mỗi mái nhà, những bữa cơm chiều vẫn tiếp tục được dọn ra, mang theo cả hương vị của gạo thơm, rau ngọt và cả những "gia vị" nồng nàn của những trận cãi vã đầy yêu thương.
Bầu trời của tôi vẫn luôn là màu lúa, nhưng trong mâm cơm nhà tôi, tôi còn nhìn thấy một màu sắc khác: màu của sự gắn kết bền chặt như đất với nước. Tôi thầm hứa với lòng mình, sau này khi lớn lên, dù có bận rộn đến đâu, tôi cũng sẽ luôn dành thời gian để ngồi bên mâm cơm, để được nghe những lời cằn nhằn của người thân, vì tôi biết đó chính là âm thanh của sự quan tâm, là bản nhạc của mái ấm mà không gì có thể thay thế được.
"Ăn thêm bát nữa đi con, lúa mùa này dẻo lắm."
Tiếng mẹ dịu dàng vang lên giữa không gian tĩnh lặng của buổi chiều tà. Bố tôi nhìn tôi mỉm cười, ánh mắt đầy tự hào. Tôi đón lấy bát cơm từ tay mẹ, cảm nhận hơi ấm lan tỏa. Hóa ra, bí mật của mâm cơm không nằm ở món ăn, mà nằm ở những con người đang ngồi quanh nó, dù họ có cãi nhau to thế nào đi chăng nữa.
Mảnh đất này đã dạy tôi rằng: Đừng sợ những tiếng vang, hãy sợ sự im lặng. Bởi vì chừng nào con người còn cãi nhau vì nhau, nghĩa là họ vẫn còn thiết tha với cuộc đời này, vẫn còn muốn cùng nhau đi đến tận cùng của những mùa lúa chín.