2,072 từ
Khi những luống cày đầu xuân đã bắt đầu mọc lên lớp cỏ non xanh mướt và những cơn mưa bụi cuối mùa rây rắc trên những cánh đồng, cũng là lúc đại gia đình các loài chim lục tục kéo nhau về làm tổ. Trên con đường làng chạy dọc theo con mương dẫn nước, có một hàng sấu già tuổi đời dễ đến cả trăm năm. Những thân cây xù xì, tán lá xòe rộng như những chiếc lọng khổng lồ che chở cho cả một vương quốc bí mật của các loài chim.
Đối với tôi, Cái Mơ và thằng Hùng "Sứt", những tán cây sấu ấy không chỉ là nơi hái quả để nấu canh chua hay ngâm đường, mà còn là một kho báu ẩn chứa những điều kỳ diệu về sự sống.
"Tí ơi, mày có thấy con chim chìa vôi vừa bay vào tán lá kia không? Tao cá là nó đang xây nhà mới!"
Thằng Hùng "Sứt" đứng dưới gốc cây, nheo mắt nhìn lên những tầng lá xanh thẫm. Nó là đứa thính tai nhất xóm, chỉ cần nghe tiếng vỗ cánh hay một tiếng hót lạc điệu là nó biết ngay loài chim nào đang hiện diện.
"Nhỏ thôi! Mày hét thế làm nó sợ, nó bỏ đi bây giờ."
Cái Mơ lo lắng nhắc nhở. Nó đang cầm một vốc xơ mướp khô và vài sợi chỉ màu mà nó lén xin được từ giỏ khâu của mẹ. Cái Mơ bảo, chim làm tổ rất vất vả, chúng phải đi nhặt từng cọng rác, từng sợi cỏ khô, nên nó muốn "hỗ trợ" nguyên vật liệu cho bọn chim.
Thế giới của những tổ chim trên cành sấu là một thế giới của sự tỉ mỉ và lòng kiên nhẫn tuyệt đối. Nếu nhìn kỹ qua những khe lá, bạn sẽ thấy những chiếc tổ hình chén xinh xắn của loài chim sâu, được dệt từ những sợi tơ nhện và bông cỏ lau tinh xảo. Hay những chiếc tổ treo lủng lẳng của chim dòng dọc, trông giống như những chiếc túi bằng cỏ được thắt nút khéo léo.
"Mày nhìn kìa, con chim bố đang tha một sợi rơm dài thế kia mà vẫn bay nhanh thật."
Tôi chỉ tay về phía một con chim sẻ đang lượ lờ trên không trung. Nó đáp xuống cành sấu một cách nhẹ nhàng, rồi thoăn thoắt dùng mỏ đan sợi rơm vào cấu trúc đang dang dở. Nhìn cách chúng làm việc, tôi chợt thấy hổ thẹn vì đôi khi mình còn lười biếng khi giúp mẹ quét sân hay nhổ cỏ vườn.
Mảnh đất này, vào những ngày đầu hạ, nắng bắt đầu hanh vàng nhưng dưới tán sấu thì lúc nào cũng mát rượi. Mùi lá sấu non chua chua quyện với mùi hoa sấu nhỏ li ti, trắng muốt rụng đầy trên vai áo tạo nên một không gian thanh khiết. Ở đây, con người và loài chim dường như có một thỏa thuận ngầm: chim bắt sâu cho cây, còn con người cung cấp sự bình yên và những tán lá xanh để chim trú ngụ.
"Tại sao chim không làm tổ dưới thấp cho dễ hả ông?"
Tôi hỏi ông nội khi thấy ông đang tỉ mỉ đan lại chiếc lồng tre cũ để nhốt đôi chim sáo mới mua.
Ông nội dừng tay, nhìn ra phía hàng sấu già:
"Vì trên cao có sự che chở của trời xanh con ạ. Càng lên cao, chúng càng tránh được lũ mèo hoang, tránh được những bước chân tò mò của con người. Làm tổ là để sinh tồn, mà sinh tồn thì phải biết chọn nơi vững chãi nhất. Cành sấu tuy cao nhưng gỗ sấu dai, gió bão cũng khó lòng làm gãy được."
Lời ông nội làm tôi suy nghĩ về khái niệm "ngôi nhà". Đối với con người, nhà là những bức tường gạch, mái ngói rêu phong. Đối với chim, nhà là sự chắt chu từ từng cọng cỏ, là hơi ấm của đôi cánh và là sự bảo vệ của tán lá. Nhưng dù là nhà gì, thì đó cũng là nơi bắt đầu của sự sống, nơi những đứa con được bảo bọc trước khi đủ lông đủ cánh bay vào bầu trời bao la.
Một buổi trưa, khi cả xóm đang chìm trong giấc ngủ chập chờn bởi tiếng ve bắt đầu râm ran, ba đứa chúng tôi phát hiện ra một "bi kịch" nhỏ. Một cơn gió xoáy bất ngờ từ phía sông thổi vào đã làm rơi một chiếc tổ chim sẻ non xuống thảm cỏ.
"Trời ơi! Có một con chim nhỏ này Tí ơi!"
Cái Mơ thốt lên, giọng run rẩy. Trên bàn tay nhỏ bé của nó là một chú chim sẻ mới nhú lông măng, mỏ vàng hếch lên, đôi mắt vẫn còn nhắm nghiền. Chiếc tổ bằng cỏ đã bị tan tác một phần.
Thằng Hùng "Sứt" gãi đầu, vẻ mặt lúng túng khác hẳn với sự ngổ ngáo thường ngày:
"Làm sao giờ? Bố mẹ nó đâu rồi? Để đây mèo nó tha mất."
"Phải đưa nó về nhà thôi." Tôi quyết định. "Nhưng phải đưa nó lên lại cây sấu, chứ mang về nhà mình là nó chết đấy. Ông nội bảo chim rừng không chịu được hơi người lâu đâu."
Thế là chúng tôi thực hiện một kế hoạch "giải cứu" mạo hiểm nhất từ trước đến nay. Thằng Hùng "Sứt" nổi tiếng là đứa leo trèo giỏi nhất vùng. Nó cởi phăng chiếc áo may ô, quấn con chim nhỏ vào một cái khăn mềm rồi nhét vào túi quần đùi.
"Mày cẩn thận đấy Hùng! Ngã một cái là cả người cả chim tiêu đời!" Cái Mơ dặn dò, tay nó nắm chặt vạt áo vì lo lắng.
Thằng Hùng bám vào những nốt sần sùi trên thân cây sấu già, leo thoăn thoắt như một con khỉ. Chúng tôi ở dưới nín thở dõi theo. Khi nó leo đến cành ngang thứ ba, nơi có một chẽ ba vững chãi, nó dừng lại. Nó khéo léo lấy con chim ra, đặt vào một chiếc "tổ nhân tạo" mà Cái Mơ vừa vội vàng bện lại từ những sợi chỉ và xơ mướp ban nãy.
"Xong rồi! Tao thấy con chim mẹ đang bay vòng vòng ở trên cao kìa!" Thằng Hùng hét xuống, giọng đầy hân hoan.
Khi nó tụt xuống đất, cả ba đứa chúng tôi đều thở phào nhẹ nhõm. Chúng tôi nấp sau một gốc cây khác, bí mật quan sát. Quả nhiên, chỉ vài phút sau, con chim sẻ mẹ sà xuống, ngơ ngác nhìn chiếc tổ lạ nhưng rồi cũng nhanh chóng nhận ra tiếng kêu yếu ớt của con mình. Nó đút cho con chim nhỏ một miếng mồi rồi phủ đôi cánh lên, che chở cho chú chim bé bỏng.
Khoảnh khắc ấy, tôi thấy lòng mình ấm áp lạ thường. Hóa ra, bí mật của những tổ chim không chỉ nằm ở kỹ thuật đan lát, mà còn nằm ở tình yêu thương và sự can thiệp kịp thời của những "người bạn" khổng lồ là chúng tôi.
Người lớn ở mảnh đất này đôi khi rất nghiêm khắc. Bố tôi từng quát mắng khi thấy tôi định dùng súng cao su bắn chim sẻ trên mái nhà.
"Con chim nó cũng có gia đình, cũng có tổ ấm. Con phá tổ của nó thì lấy gì che mưa che nắng cho con cái nó? Đừng có làm những việc ác đức ấy, đất mẹ sẽ nhìn thấy hết đấy."
Lúc đó tôi chỉ thấy ấm ức vì mất đi một trò chơi, nhưng bây giờ, nhìn con chim sẻ mẹ đang ủ ấm cho con trên cành sấu, tôi mới hiểu thấu lời bố. Sự sống trên mảnh đất này gắn kết với nhau bằng một sợi dây tình cảm vô hình. Bảo vệ một tổ chim cũng chính là bảo vệ sự bình yên cho chính tâm hồn mình.
Mùa hè dần sang, những quả sấu bắt đầu lớn dần, tròn trịa và xanh ngắt. Tiếng chim non chíu chít vang lên từ mọi tán lá. Hàng sấu già lúc này không khác gì một nhà trẻ khổng lồ. Mỗi buổi chiều đi học về, chúng tôi lại dừng chân dưới gốc sấu, lắng nghe bản hòa ca của sự sống.
"Mơ này, mày có ước được bay như chim không?" Thằng Hùng hỏi, mắt nhìn lên những đám mây trắng đang trôi thong thả.
"Không. Bay mỏi cánh lắm. Tao chỉ muốn làm cây sấu thôi, để chim chóc có chỗ trú chân, để tụi mày có quả mà hái." Cái Mơ trả lời, giọng nó trong trẻo như tiếng suối.
Tôi bật cười trước ước mơ kỳ lạ của Cái Mơ. Nhưng nghĩ lại, con người ở xóm nhỏ này cũng giống như những cây sấu già vậy. Họ âm thầm mọc rễ sâu vào lòng đất, vươn cành che chở cho con cái, chịu đựng nắng mưa bão bùng để đổi lấy sự bình yên cho mái ấm.
Bác thợ rèn thỉnh thoảng lại ra đứng dưới gốc sấu, nhìn những tổ chim với vẻ suy tư. Có lần bác bảo tôi:
"Tí nhìn xem, con chim nó không cần thước mét, không cần búa kìm mà xây nhà còn khéo hơn bác. Đó là vì nó dùng cái tâm để đan cỏ. Làm việc gì cũng thế, có tâm thì sẽ vững bền."
Bài học về những tổ chim bỗng chốc trở thành bài học về kiến trúc, về đạo đức và về sự bền bỉ. Tôi học được rằng, những thứ nhỏ bé nhất cũng chứa đựng những sức mạnh phi thường. Một cọng rơm có thể không là gì, nhưng hàng ngàn cọng rơm đan vào nhau có thể tạo nên một pháo đài chống lại mưa gió.
Mảnh đất đồng quê những năm tháng ấy, với hàng sấu già và những tổ chim bí mật, đã dạy tôi cách quan sát thế giới bằng trái tim. Tôi bắt đầu chú ý đến những chi tiết nhỏ nhất: một chiếc lông chim rụng trên cỏ, một tiếng chíp chíp yếu ớt khi đêm về, hay cách những con chim bố mẹ thay phiên nhau canh gác tổ ấm.
"Bố ơi, nhà mình cũng giống như một cái tổ chim khổng lồ bố nhỉ?" Tôi hỏi bố khi cả nhà đang ngồi hóng mát ngoài hiên.
Bố mỉm cười, ánh mắt phản chiếu ánh sao trời:
"Đúng thế con ạ. Bố mẹ là người đan cỏ, còn con là chú chim nhỏ đang lớn dần. Một ngày nào đó con cũng sẽ tự đan cho mình một chiếc tổ riêng, nhưng con hãy nhớ rằng, cây sấu già này luôn sẵn sàng đón con quay về mỗi khi con thấy mệt mỏi."
Tôi tựa đầu vào lòng bố, cảm nhận sự vững chãi và ấm áp. Trong bóng tối của đêm hè, tôi nghe thấy tiếng lá sấu xào xạc và tiếng đập cánh khẽ khàng từ trên cao. Những chú chim chắc cũng đang ngủ yên trong tổ ấm của mình, mơ về những bầu trời xa lạ nhưng đôi chân vẫn bám chặt vào cành sấu quê hương.
Hạnh phúc đôi khi không cần phải là những điều gì quá to tát. Nó nằm ngay trong bí mật của những tổ chim, trong sự sẻ chia giữa con người và thiên nhiên, và trong cảm giác được che chở dưới bóng mát của những cây sấu cổ thụ.
Mai này, dù tôi có đi xa, dù có sống trong những ngôi nhà bằng bê tông cốt thép vững chãi hơn nhiều lần chiếc tổ chim, tôi vẫn sẽ luôn nhớ về mùi hương của lá sấu, về sự tỉ mỉ của chú chim sẻ và về bài học của ông nội dưới gốc cây già.
Bầu trời của tôi giờ đây đầy ắp những tiếng hót và những đôi cánh dũng mãnh. Màu xanh của tán sấu không chỉ là màu của thiên nhiên, mà còn là màu của sự bao dung, của tình mẫu tử và của những giấc mơ đang bắt đầu cất cánh từ những chiếc tổ cỏ đơn sơ nhất.
Tôi thầm hứa sẽ luôn giữ gìn những bí mật nhỏ bé ấy trong tim, để mỗi khi thấy cuộc đời khắc nghiệt, tôi lại có thể tìm về dưới bóng sấu già, lắng nghe tiếng chim và thấy mình vẫn là một đứa trẻ được đất mẹ yêu thương.