2,161 từ
Tôi đã dành rất nhiều thời gian ngồi trên bậu cửa để quan sát người lớn. Sau một thời gian dài nghiên cứu kỹ lưỡng, tôi rút ra một kết luận chấn động: Người lớn là những sinh vật mâu thuẫn nhất trên đời. Họ bắt chúng tôi đi học để “biết chữ cho sướng cái thân”, nhưng chính họ lại dường như đã quên sạch những gì thầy cô dạy, hoặc giả là họ đang cố tình làm ngược lại mọi quy tắc của một học sinh ngoan.
Thế giới của người lớn không có bảng đen, phấn trắng, nhưng lại đầy rẫy những bài toán đố về tiền điện, tiền phân bón và những cuộc họp xóm kéo dài bất tận. Điều kỳ lạ là, dù không phải đi học, họ lại luôn tỏ ra mình biết tuốt, và điều đáng ghét nhất là họ không bao giờ chịu thừa nhận khi mình làm sai.
"Tí, mày có thấy bố tao với bố mày lạ không?"
Thằng Hùng "Sứt" hỏi tôi khi hai đứa đang ngồi vắt vẻo trên cành cây đa cổ thụ ở đầu làng. Cây đa này to đến mức năm đứa trẻ con ôm không xuể, rễ phụ rủ xuống như râu của một ông tiên già đang trầm ngâm nhìn xuống dòng sông uốn lượn quanh co phía dưới.
"Lạ chỗ nào? Bố tao vẫn hay hút thuốc lào rồi ho khù khụ, có gì mới đâu."
"Không, ý tao là cái vụ đi họp xóm ấy. Tối qua tao nghe thấy bố tao bảo bố mày là 'ông chẳng biết cái gì cả'. Thế mà sáng nay gặp nhau ở quán nước, hai ông lại cười hì hì, gọi nhau bằng chiến hữu. Nếu là tao với mày, chắc đã đấm nhau sứt đầu mẻ trán rồi."
Tôi im lặng suy nghĩ. Đúng thật. Người lớn có một khả năng siêu phàm là giả vờ. Họ có thể ghét nhau cay đắng trong bụng nhưng vẫn có thể mời nhau uống chung một chén trà xanh đặc quánh. Nếu trong lớp học, đó gọi là "mất đoàn kết nội bộ" và chắc chắn sẽ bị cô giáo bắt viết bản kiểm điểm, nhưng ở thế giới người lớn, họ gọi đó là "xã giao".
"Chắc tại họ không phải đi học nên không có cô giáo nhắc nhở đấy."
Tôi kết luận một cách xanh rờn.
Dòng sông trước mặt chúng tôi mùa này nước đục ngầu phù sa, lững lờ trôi như một dải lụa nâu vắt qua cánh đồng. Ở phía bên kia bờ, những rặng sậy cao quá đầu người đang lao xao trong gió. Người ta bảo bên kia sông là một thế giới khác, nơi có những ngôi nhà cao tầng và những con đường nhựa phẳng lì. Nhưng với tôi, dòng sông này chính là ranh giới của sự yên bình.
"Này, mày có bao giờ thấy người lớn khóc không?"
Cái Mơ, vốn dĩ đang mải mê tết những vòng hoa từ cỏ may dưới gốc cây, ngước lên hỏi. Đôi mắt nó to tròn, chứa đựng một sự tò mò không kém gì tôi.
"Bố tao không bao giờ khóc. Bố tao bảo đàn ông mà khóc là hèn." Thằng Hùng khẳng định chắc nịch, mặt vênh lên đầy tự hào.
"Nhưng tao thấy bố mày khóc rồi đấy." Cái Mơ bồi thêm một cú chí mạng. "Hồi năm ngoái, cái đêm mà bão làm sập chuồng lợn, tao thấy bác ấy ngồi ngoài hiên, mặt tối sầm lại, nước mắt chảy dài trên má mà bác ấy cứ để mặc cho mưa xối vào."
Thằng Hùng bỗng nhiên im bặt. Nó cúi xuống, mân mê cái răng sứt của mình. Có lẽ nó đang cố hình dung ra cảnh tượng người cha mạnh mẽ của nó lại có lúc yếu mềm như thế. Trong mắt trẻ con, bố mẹ là những vị thần không biết đau, không biết sợ. Việc phát hiện ra họ cũng biết khóc giống như việc phát hiện ra ông Tiên thực chất cũng phải đi chợ mua rau vậy.
"Chắc tại người lớn họ học lớp cao quá, nên nỗi buồn của họ cũng khó giải hơn bài tập toán của mình." Tôi cố gắng bào chữa cho những vị thần đang dần bị "bình thường hóa" trong mắt chúng tôi.
Ở mảnh đất này, con người sống nương tựa vào nhau và nương tựa vào đất. Những buổi chiều, khi khói bếp bắt đầu len lỏi qua những mái ngói rêu phong, tạo thành một làn sương mù mờ ảo bao phủ lấy xóm nhỏ, đó là lúc người lớn bộc lộ rõ nhất sự "kỳ lạ" của mình.
Họ có thể cãi nhau chỉ vì một con gà nhà này sang mổ lúa nhà kia, nhưng khi nhà ai có giỗ chạp hay hiếu hỷ, cả xóm lại xúm vào mỗi người một tay như thể tất cả là anh em ruột thịt. Họ dạy chúng tôi phải trung thực, nhưng khi có khách đến nhà mà bố đang mải ngủ trưa, bố lại bảo tôi: "Ra bảo bác ấy là bố không có nhà".
"Đấy, mày thấy chưa? Nói dối rõ ràng mà bố vẫn bảo bố đúng." Tôi kể lại vụ việc hôm trước cho hai đứa bạn nghe với vẻ bất bình.
"Thì bố tao cũng thế. Bác tao hỏi vay tiền, bố tao bảo 'trong nhà chẳng còn đồng nào', thế mà tối hôm đó tao thấy bố lén lút lấy một xấp tiền giấu dưới gối ra đếm." Thằng Hùng thêm vào.
Chúng tôi thở dài đồng loạt. Thế giới người lớn đầy rẫy những "phép thuật" mà chúng tôi chưa được cấp bằng để hiểu.
Chiều hôm đó, tôi quyết định thực hiện một cuộc phỏng vấn với đối tượng mà tôi tin là thông thái nhất: Ông nội. Ông đang ngồi chẻ lạt ở sân sau, đôi bàn tay gầy guộc nhưng cực kỳ khéo léo đưa lưỡi dao sắc lẹm qua từng nan tre một cách nhịp nhàng.
"Ông ơi, tại sao người lớn không đi học nữa hả ông?"
Ông nội dừng tay, nhìn tôi qua cặp kính lão trễ xuống tận mũi. Ông cười, hơi thở thơm mùi trầu quế.
"Ai bảo con là người lớn không đi học? Họ đang học đấy chứ, nhưng không học trong sách vở mà học từ 'trường đời'. Đó là cái trường mà thầy giáo là những thất bại, và bài thi chính là những bữa cơm hàng ngày của con đấy."
"Nhưng sao họ lại hay nói dối và hay làm ngược lại lời họ dạy chúng con?"
Ông nội trầm ngâm một lát, ông đặt bó lạt sang một bên rồi kéo tôi lại gần.
"Tí này, có những điều người lớn làm không phải vì họ muốn thế, mà vì họ muốn bảo vệ những đứa trẻ như con. Bố con bảo không có nhà vì bố mệt quá, không muốn tiếp khách để rồi lại phải cáu gắt với con. Bố thằng Hùng nói không có tiền vì đó là số tiền bác ấy dành dụm để mua thuốc cho bà. Người lớn đôi khi phải mặc một cái áo giáp giả dối để giữ cho trái tim bên trong không bị tổn thương quá nhiều."
Tôi gãi đầu. Những lời của ông nội khó hiểu hơn cả bài tập làm văn về con lợn nhà em.
"Thế tại sao họ không đi học để biết cách làm người lớn một cách dễ dàng hơn?"
Ông nội cười khà khà, lắc đầu:
"Vì không có ngôi trường nào dạy cách làm cha, làm mẹ, làm người lớn cả, con ạ. Ai cũng phải vừa đi vừa vấp, vừa vấp vừa học. Người lớn thực chất chỉ là những đứa trẻ có thân hình to lớn và nhiều nỗi lo hơn mà thôi."
Câu nói cuối cùng của ông nội làm tôi chấn động. "Những đứa trẻ có thân hình to lớn". Hình ảnh bố tôi vác cuốc trên đồng, mẹ tôi tất bật bên bếp lửa, bác thợ rèn quai búa nặng nề... tất cả bỗng chốc hiện lên trong tâm trí tôi với một vẻ khác hẳn. Họ không phải là những vị thần bất tử, họ cũng chỉ là những "Cu Tí", những "Cái Mơ" đã bị thời gian kéo dài đôi chân và phủ lên vai những gánh nặng mà họ không thể trốn vào gầm giường để tránh né.
Tôi bỗng thấy thương người lớn lạ lùng. Hóa ra, việc làm người lớn cô đơn hơn làm trẻ con rất nhiều. Trẻ con sai thì có người mắng, có người chỉ bảo. Còn người lớn sai, họ chỉ có thể tự trách mình hoặc lặng lẽ ngồi khóc ngoài hiên trong một đêm mưa bão.
Tối hôm ấy, khi cả nhà đang quây quần bên mâm cơm dưới ánh đèn dầu tù mù (điện vẫn chưa về đến làng, dù người ta đã bắt đầu dựng những cột bê tông sừng sững dọc con đường làng), tôi quan sát bố mẹ kỹ hơn.
Bố đang nhai cơm, mắt nhìn đăm đăm vào bức tường vôi đã bong tróc. Mẹ thì đang gỡ xương cá cho tôi, tay mẹ thô ráp và đầy những vết nứt nẻ do ngâm nước ruộng quá lâu.
"Bố ơi, làm người lớn có mệt không bố?"
Bố dừng đũa, nhìn tôi đầy ngạc nhiên. Mẹ cũng ngừng tay, hai người nhìn nhau một lát rồi bố lại cúi xuống bát cơm.
"Mệt chứ. Nhưng nhìn con lớn lên, biết đặt những câu hỏi ngớ ngẩn thế này là bố thấy hết mệt rồi."
Mẹ mỉm cười, một nụ cười hiền hậu như ánh trăng rằm.
"Sư cha anh, lo mà ăn đi. Cứ hỏi chuyện đâu đâu."
Tôi cúi xuống bát cơm, lòng thầm nghĩ: Có lẽ mình nên chăm ngoan một chút, bớt chui vào gầm giường làm bẩn quần áo một chút, để "những đứa trẻ to xác" này đỡ vất vả hơn. Tôi cũng chợt hiểu ra, bài học lớn nhất mà người lớn đang học chính là bài học về sự hy sinh. Họ chấp nhận làm những người "không ngoan" trong mắt chúng tôi, chấp nhận những mâu thuẫn, những lời nói dối, chỉ để chúng tôi có thể mãi xanh như những ngọn mạ non trên đồng.
Cánh đồng đêm nay im lìm lạ thường. Gió mang theo hương lúa thì con gái thoang thoảng bay vào nhà. Tôi nằm trên giường, nhìn bóng của bố mẹ in trên tường dưới ánh đèn dầu. Những cái bóng ấy to lớn, vững chãi, như những dãy núi che chắn cho tôi khỏi những cơn gió lớn của cuộc đời.
Tôi ước gì mình chậm lớn một chút. Không phải vì tôi sợ phải đi học trường đời, mà vì tôi sợ khi mình trở thành người lớn, tôi sẽ quên mất cảm giác được làm một "đứa trẻ ngoan". Tôi sợ mình cũng sẽ phải học cách nói dối, học cách giấu nỗi buồn vào những đêm mưa, và học cách cười xã giao khi trong lòng đang đầy bão tố.
Nhưng rồi tôi lại nghĩ đến ông nội. Ông đã già, ông đã tốt nghiệp cái trường đời ấy với bao nhiêu nếp nhăn trên mặt, nhưng ông vẫn giữ được sự hiền từ và đôi mắt tinh anh. Có lẽ, bí quyết không phải là trốn tránh việc trưởng thành, mà là làm sao để giữ được một cái "gầm giường" nhỏ bé trong tim, nơi mình có thể quay về làm một vị vua của những con lính nhựa bất cứ khi nào thấy mệt mỏi.
Thế giới người lớn vẫn là một dấu hỏi chấm khổng lồ đối với tôi. Nhưng ít nhất từ nay về sau, mỗi khi thấy bố thở dài hay mẹ nhìn xa xăm ra phía cánh đồng, tôi sẽ không còn thấy họ "lạ" nữa. Tôi sẽ biết rằng, họ chỉ đang làm bài tập về nhà của mình – một bài tập dài dằng dặc mà không bao giờ có ngày nghỉ hè.
"Ngủ đi Tí, mai còn dậy sớm đi học." Tiếng mẹ nhắc nhở dịu dàng.
"Vâng ạ. Nhưng mẹ ơi, mai mẹ cũng phải 'đi học' đấy nhé."
"Mẹ học cái gì?"
"Học cách cười thật nhiều để lúa chín nhanh ấy ạ!"
Tiếng cười của mẹ vang lên, nhẹ nhàng tan vào bóng đêm. Tôi nhắm mắt lại, lòng bình yên lạ thường. Ngày mai, mặt trời sẽ lại lên trên cánh đồng, lúa sẽ lại xanh, và tôi sẽ lại tiếp tục hành trình quan sát thế giới đầy màu sắc của mình, bắt đầu từ hơi ấm của gia đình và hương vị ngọt ngào của những hạt gạo trắng ngần.
Trưởng thành có lẽ là một hành trình mất mát, nhưng chừng nào còn những câu hỏi "tại sao" và những niềm tin ngây ngô vào cá lúa, vào vương quốc dưới gầm giường, thì bầu trời của tôi vẫn sẽ luôn là màu lúa – dù xanh hay vàng, đều đẹp đẽ đến nao lòng.