2,295 từ
Trên cánh đồng lúa đang bắt đầu trổ đòng, những con bù nhìn hiện lên như những vị thần gác cửa của một vương quốc câm lặng. Chúng đứng đó, bất kể nắng gắt hay mưa rào, với cái đầu làm bằng ấm đất sứt quai hoặc bằng rơm bện, khoác lên mình những chiếc áo rách rưới mà người nông dân đã thải ra. Đối với người lớn, bù nhìn chỉ là công cụ để đuổi lũ chim sẻ ham ăn. Nhưng đối với lũ trẻ chúng tôi, mỗi con bù nhìn đều có một linh hồn, một quá khứ và cả những nỗi niềm riêng mà chúng chỉ tâm sự với gió.
"Tí này, mày có thấy con bù nhìn nhà bác thợ rèn trông giống hệt bác ấy không?"
Thằng Hùng "Sứt" vừa nói vừa dùng một chiếc que nhỏ chọc chọc vào cái bụng rơm của con bù nhìn đang đứng chênh vênh trên bờ ruộng. Con bù nhìn này đội một chiếc nón lá rách nát, mặc chiếc áo bảo hộ lao động màu xanh công nhân đã bạc phếch đến mức hóa trắng, cánh tay bằng tre giang rộng như đang đòi ôm cả cánh đồng vào lòng.
"Giống cái chỗ nào? Bác thợ rèn có cái bụng to đùng, còn con này gầy nhom."
Tôi phản bác, mắt vẫn đang quan sát một con bù nhìn khác ở phía xa, con bù nhìn nhà ông nội tôi. Nó trông đạo mạo hơn hẳn với chiếc áo cánh nâu và cái tẩu thuốc giả làm từ một cành củi khô cắm trên miệng.
"Thì mày nhìn cái tướng đứng mà xem. Cứ lù khù, lầm lì, chẳng bao giờ nói một câu nào. Y hệt bác thợ rèn lúc đang quai búa."
Cái Mơ nãy giờ vẫn im lặng nhìn con bù nhìn, bỗng nhiên nó lên tiếng, giọng nhỏ nhẹ như tiếng gió lướt qua lá lúa:
"Tụi mày đừng có trêu nó. Mẹ tao bảo, ban đêm khi cả làng đi ngủ, những con bù nhìn này sẽ bước xuống ruộng để nhảy múa với nhau đấy. Chúng nó canh gác cho lúa cả ngày mệt rồi, ban đêm phải được giải trí chứ."
Tôi và thằng Hùng nhìn nhau, rồi lại nhìn cái vật thể bằng rơm vô tri kia. Một ý tưởng táo bạo nảy ra trong đầu tôi. Nếu chúng biết nhảy múa, chắc chắn chúng phải có một hệ thống liên lạc bí mật. Có thể chúng là những điệp viên của đất, ghi chép lại mọi hành động của con người để báo cáo với ông Trời.
"Vậy thì hôm nay chúng ta sẽ mở một cuộc điều tra." Tôi tuyên bố, tay chống nạnh đầy vẻ thám tử. "Chúng ta sẽ tìm hiểu xem bí mật thực sự của chúng là gì. Tại sao chúng lại không bao giờ biết mệt? Tại sao chim sẻ lại sợ một cái áo rách đến thế?"
Chúng tôi bắt đầu "cuộc thẩm vấn" đầu tiên với con bù nhìn nhà ông nội. Theo giả thuyết của tôi, con bù nhìn này là "trưởng làng" vì nó trông có vẻ trí thức nhất. Nắng chiều nhuộm vàng cả một vùng đồng quế, biến những sợi rơm thò ra từ cổ áo con bù nhìn thành những sợi chỉ vàng lấp lánh.
"Chào ngài Bù Nhìn. Ngài đã đứng đây bao nhiêu mùa lúa rồi?" Tôi dõng dạc hỏi, trong khi thằng Hùng và Cái Mơ đứng hai bên như hai người lính cận vệ.
Con bù nhìn không trả lời. Một cơn gió thoảng qua làm cái nón lá của nó hơi rung rinh, giống như một cái gật đầu nhẹ.
"Mày thấy chưa? Nó gật đầu rồi kìa!" Cái Mơ reo lên, vẻ mặt vừa sợ hãi vừa phấn khích.
"Chắc nó đang bảo nó đứng đây từ hồi ông nội mày còn chưa có râu đấy Tí ạ." Thằng Hùng thêm vào, tay nó thôi không chọc vào bụng rơm nữa mà chuyển sang vuốt ve cái áo nâu một cách kính trọng hơn.
Chúng tôi dành cả buổi chiều để di chuyển từ ruộng này sang ruộng khác, ghé thăm "gia đình" bù nhìn của cả xóm. Chúng tôi nhận ra mỗi con đều có một phong cách riêng. Có con trông như một bà lão đang đứng chờ con về với chiếc khăn mỏ quạ quấn ngang đầu. Có con lại giống một gã lêu lổng, đứng vẹo sang một bên như đang say rượu.
Cái cách người dân ở mảnh đất này tạo ra bù nhìn cũng thật đặc biệt. Họ không làm chúng một cách hời hợt. Họ gửi gắm vào đó những món đồ cũ kỹ chứa đựng đầy kỷ niệm. Chiếc áo sờn vai của người cha, chiếc khăn đã sờn của người mẹ, cái mũ cũ của người con đi làm xa... Bù nhìn, vì thế, không chỉ là kẻ đuổi chim, mà còn là sự hiện diện của con người giữa mênh mông trời đất khi họ vắng mặt.
"Tí ơi, tại sao người lớn lại bỏ những bộ quần áo cũ nhất cho bù nhìn mặc?" Cái Mơ hỏi khi chúng tôi đang ngồi nghỉ dưới bóng râm của một đống rơm lớn.
"Vì chim sẻ nó sợ người nghèo chăng?" Tôi suy luận theo kiểu trẻ con. "Người giàu có nhiều lúa, nhưng người nghèo thì chỉ có cái gậy và chiếc áo rách này thôi. Có lẽ chim sẻ nghĩ bù nhìn là những người đang rất đói, và nếu chúng lại gần, bù nhìn sẽ bắt chúng ăn thịt."
Thằng Hùng "Sứt" lắc đầu, vẻ mặt đăm chiêu hiếm thấy:
"Tao thì nghĩ khác. Người lớn cho bù nhìn mặc đồ cũ để nhắc nhở chúng rằng chúng thuộc về gia đình đó. Khi mặc cái áo của bố tao, con bù nhìn sẽ biết nó có nhiệm vụ phải bảo vệ ruộng lúa nhà tao bằng mọi giá. Đó là sự giao kèo đấy."
Tôi nhìn thằng Hùng, thấy nó bỗng nhiên trở nên sâu sắc lạ thường. Có lẽ vì nó thường xuyên bị bố bắt ra đồng trông lúa nên nó hiểu được mối liên kết kỳ lạ giữa con người và những vật vô tri này.
Khi hoàng hôn bắt đầu buông xuống, biến cánh đồng thành một bức tranh màu tím sẫm, những con bù nhìn bỗng trở nên lừng lững và có phần đáng sợ. Những cánh tay tre giang rộng giờ đây trông như những bóng ma đang canh giữ kho báu của đất. Gió bắt đầu thổi mạnh hơn, làm những tà áo rách bay phần phật, tạo ra những âm thanh kỳ quái như tiếng thì thầm của một ngôn ngữ cổ xưa.
"Tụi mày nghe thấy gì không?" Cái Mơ run rẩy, nắm chặt lấy tay tôi.
"Tiếng... tiếng đại hội bù nhìn bắt đầu đấy." Tôi nói, dù sống lưng cũng đang lạnh toát.
Chúng tôi nép mình sau đống rơm, mắt không rời khỏi những cái bóng đen sẫm ngoài kia. Trong bóng tối lờ mờ, tôi tưởng như thấy con bù nhìn nhà bác thợ rèn đang khẽ nhấc một chân lên. Rồi con bù nhìn nhà ông nội tôi dường như đang quay đầu lại nhìn về phía làng, nơi ánh đèn dầu bắt đầu thắp sáng qua những ô cửa sổ.
Bí mật của chúng là gì? Có lẽ bí mật lớn nhất là chúng chính là những người bạn trung thành nhất của đất. Trong khi người nông dân trở về nhà để ăn cơm, để ngủ, để lo toan chuyện đời, thì bù nhìn vẫn ở lại. Chúng là những chiến binh không bao giờ ngủ, là những kẻ canh giữ giấc mơ của lúa.
Chúng tôi bỗng thấy một sự thương cảm trào dâng. Những con bù nhìn ấy không có nhà, không có cơm ăn, chỉ có nắng gió làm bạn. Chúng hiến dâng cả "thân xác" bằng rơm rác của mình để đổi lấy sự bình yên cho những hạt vàng mà sau này chúng tôi sẽ ăn.
"Mai tao sẽ mang cho con bù nhìn nhà tao một cái bánh đa." Thằng Hùng bỗng nhiên nói.
"Mày hâm à? Nó làm gì có mồm mà ăn." Tôi cười.
"Nó không ăn được bằng mồm thì nó ăn bằng... bằng tấm lòng. Tao đặt ở dưới chân nó, coi như là trả công nó đã đứng nắng cả ngày."
Lời nói của thằng Hùng làm tôi suy nghĩ. Trẻ con chúng tôi thường hào phóng hơn người lớn theo một cách rất ngớ ngẩn nhưng lại rất đẹp. Chúng tôi sẵn sàng chia sẻ thức ăn cho những vật vô tri, vì chúng tôi tin rằng mọi thứ trên đời này đều có cảm xúc.
Bỗng nhiên, từ phía xa có bóng người đi tới. Đó là bác thợ rèn, vác trên vai chiếc đòn gánh, đang đi kiểm tra lại các rãnh nước trước khi về. Bác dừng lại bên con bù nhìn nhà mình, sửa lại cái nón lá cho nó một cách cẩn thận, rồi vỗ vỗ vào vai nó như vỗ vai một người bạn.
"Cố gắng nhé ông bạn, sắp gặt rồi."
Tiếng bác thợ rèn trầm đục vang vọng trong đêm vắng. Chúng tôi nín thở quan sát. Khoảnh khắc ấy, ranh giới giữa người và bù nhìn dường như biến mất. Chỉ còn lại hai linh hồn đang cùng nhau gánh vác một mùa màng.
Tôi chợt hiểu ra, bí mật của những con bù nhìn không nằm ở việc chúng có biết nhảy múa hay không. Bí mật nằm ở chỗ chúng chính là một phần linh hồn của người nông dân để lại trên cánh đồng. Khi người lớn không còn đủ sức để thức trắng đêm lo cho lúa, họ tạo ra bù nhìn như một lời nguyện cầu, một sự gửi gắm niềm tin vào đất trời.
Chúng tôi rón rén rút lui khỏi "đại bản doanh" đống rơm để đi về làng. Trên đường về, tôi nhìn lại phía cánh đồng một lần cuối. Trong đêm tối, những con bù nhìn đứng tĩnh lặng nhưng đầy uy quyền. Chúng không còn là những cái áo rách và rơm khô nữa, chúng là những người lính gác của bầu trời tuổi thơ tôi.
"Về thôi, mai chúng ta sẽ mang 'lương thực' ra tiếp tế cho các đại tướng." Tôi nói với hai đứa bạn.
"Ừ, tao sẽ mang cho con bù nhìn nhà mày một cái kẹo gừng, vì nó trông có vẻ hay bị ho vào ban đêm." Cái Mơ cười, nỗi sợ hãi đã biến mất, thay vào đó là một sự quan tâm thơ ngây.
Khi tôi về đến nhà, ông nội đang ngồi trên bậc thềm gỗ nhìn ra sân. Tôi chạy lại, ngồi xuống cạnh ông, hương mùi lá tre và khói bếp vẫn còn vương trên tóc.
"Ông ơi, bù nhìn có buồn không ông khi cứ phải đứng ngoài đồng một mình như thế?"
Ông nội khà một tiếng, xoa nhẹ vào cái đầu lấm lem của tôi:
"Chúng không buồn đâu con ạ. Chúng đang tự hào đấy. Vì chúng được giao nhiệm vụ quan trọng nhất: bảo vệ hạt ngọc của trời. Khi con làm một việc có ích cho người khác, con sẽ không bao giờ thấy cô đơn hay buồn chán cả."
Tôi gật đầu, dù vẫn còn chút băn khoăn về việc "làm một việc có ích" có mệt như việc đứng im một chỗ giữa trời nắng hay không. Nhưng tôi tin ông nội. Ông luôn có cách để giải thích thế giới này một cách dịu dàng nhất.
Đêm đó, tôi nằm nghe tiếng gió rít qua khe cửa, tưởng tượng ra cảnh những con bù nhìn đang đứng hiên ngang giữa bóng tối, bảo vệ cho đại dương xanh của tôi khỏi lũ chim sẻ tham lam và những loài thủy quái trong trí tưởng tượng. Tôi thấy mình bình an lạ thường. Tôi biết rằng, chừng nào những con bù nhìn còn đứng đó, thì cánh đồng của tôi vẫn sẽ xanh, lúa của tôi vẫn sẽ vàng, và thế giới của tôi vẫn sẽ là một vương quốc đầy những điều kỳ diệu.
Tôi nhắm mắt lại, mơ thấy mình cũng biến thành một con bù nhìn nhỏ bé, khoác chiếc áo khoác của bố, đội chiếc mũ của mẹ, đứng giữa cánh đồng lúa xanh mướt, giang tay ra đón gió và mỉm cười với những vì sao. Ở đó, tôi không cần phải đi học, không cần phải lo toan, chỉ cần đứng đó và yêu thương mảnh đất này theo cách của một con bù nhìn: lặng lẽ, bền bỉ và đầy trung thành.
Mảnh đất đồng quê những năm ấy, trong đôi mắt trẻ thơ của tôi, không bao giờ là một nơi tẻ nhạt. Ngay cả những sợi rơm khô cũng có thể kể chuyện, ngay cả những chiếc áo rách cũng có thể trở thành chiến bào. Và những con bù nhìn không biết nói ấy, thực ra đã dạy cho tôi bài học đầu tiên về sự tận hiến mà không cần lời đáp từ.
Khi tiếng chuông chùa xa xa vang lên báo hiệu đêm đã khuya, tôi chìm vào giấc ngủ thật sâu. Ngoài kia, đại dương lúa vẫn rì rào sóng vỗ, và những "vị thần rơm" vẫn đang miệt mài thực hiện sứ mệnh cao cả của mình dưới ánh trăng thanh bình của một thời đại sắp sửa trôi xa.
Tuổi thơ của tôi là thế, bắt đầu từ gầm giường, đi qua những đại dương xanh, học những bài học lạ lùng từ người lớn, và cuối cùng dừng chân bên những con bù nhìn để thấy rằng: thế giới này thật đáng sống, chỉ cần chúng ta nhìn nó bằng trái tim của một đứa trẻ.