Trong ký ức của tôi, sự kiện khu tập thể đón chiếc tivi màu đầu tiên giống như một cuộc cách mạng văn hóa thu nhỏ. Trước đó, thế giới qua màn hình chỉ có hai màu đen và trắng, nơi những con người di chuyển giống như những bóng ma xám xịt và những bông hoa rực rỡ nhất cũng chỉ là một sắc thái của màu tro. Nhưng rồi, nhà thằng Lâm xóm trên—vẫn là cái nhà giàu có và đáng ghét ấy—đã mua về một chiếc JVC mười bốn inch, có điều khiển từ xa và quan trọng nhất, nó có "màu".
Tin tức lan nhanh hơn cả tiếng trống trường. Tối hôm đó, nửa cái khu tập thể đã tụ tập trước cửa nhà thằng Lâm. Người lớn mang theo ghế nhựa, trẻ con thì ngồi bệt xuống sàn, tất cả đều nín thở chờ đợi cái khoảnh khắc "màu sắc" hiện hình.
"Này, tivi màu là hoa nó sẽ đỏ như hoa dâm bụt thật hả bác?" Tôi hỏi bác trưởng khu, người đang cố gắng giữ trật tự cho đám đông.
"Thì màu nó phải giống thật chứ! Màu đỏ là đỏ, màu xanh là xanh, không còn phải đoán mò như trước nữa đâu." Bác trưởng khu hào hứng nói, mắt không rời khỏi cái hộp nhựa màu đen đặt trên kệ gỗ.
Và rồi, màn hình bật sáng. Một chương trình ca nhạc bắt đầu. Khi một cô ca sĩ bước ra với chiếc áo dài màu tím rực rỡ trên nền sân khấu xanh mướt, cả căn phòng đồng thanh "Ồ" lên một tiếng kinh ngạc. Đó là một cú sốc thị giác thực sự. Chúng tôi như những người mù vừa được chữa mắt, lần đầu tiên thấy được sự rực rỡ của cuộc đời qua một cái khung kính nhỏ.
Thế nhưng, chính trong cái giây phút huy hoàng ấy, tôi bỗng cảm thấy có gì đó hơi hụt hẫng. Khi mọi thứ đã rõ ràng mười mươi, khi màu đỏ đã đúng là màu đỏ, thì trí tưởng tượng của tôi bỗng nhiên... thất nghiệp.
Trước đây, khi xem tivi đen trắng, tôi và thằng Hải "Còi" thường xuyên tranh cãi về màu sắc của bộ váy công chúa trong phim hoạt hình. Hải bảo nó màu hồng, tôi bảo nó màu xanh nước biển. Và thế là trong đầu mỗi đứa, chúng tôi tự vẽ nên một thế giới lộng lẫy theo cách riêng của mình. Chúng tôi dùng sự thiếu hụt của kỹ thuật để bù đắp bằng sự dư thừa của trí tưởng tượng.
"Này Mùi, mày thấy màu đỏ của cái áo đó thế nào?" Hải "Còi" thì thầm bên tai tôi.
"Thì nó đỏ thôi. Nhưng tao thấy nó... thật quá. Không giống cái màu đỏ mà tao hằng nghĩ." Tôi trả lời, lòng hơi buồn bã.
Bỗng nhiên, tôi nhận ra một sự thật cay đắng: Khi cuộc sống càng trở nên rõ nét, rõ ràng và đầy đủ tiện nghi, thì những khoảng trống để chúng ta mơ mộng càng bị thu hẹp lại. Người lớn thích tivi màu vì họ không muốn phải đoán, họ muốn mọi thứ phải chính xác. Nhưng trẻ con chúng tôi sống bằng những phỏng đoán, bằng những "có lẽ" và "dường như".
Đêm đó, sau khi xem xong buổi truyền hình màu đầu đời, tôi trở về nhà. Căn phòng của tôi vẫn chỉ có ánh đèn dầu leo lét và những mảng tường xám xịt. Nhưng trong bóng tối đó, tôi lại thấy những màu sắc tuyệt vời hơn nhiều. Tôi thấy con rồng màu vàng kim bay lượn trên trần nhà, tôi thấy những cánh rừng màu tím trong gầm giường. Những màu sắc này không cần điện, không cần điều khiển từ xa, chúng được nuôi dưỡng bằng chính sự im lặng và trí tưởng tượng của tôi.
"Bố ơi, nhà mình có bao giờ mua tivi màu không?" Tôi hỏi bố khi bố đang lúi húi sửa lại cái chân ghế gãy.
Bố dừng tay, nhìn tôi rồi cười: "Chắc là lâu đấy con ạ. Cái ví của bố vẫn đang ở chế độ đen trắng mà."
Tôi chạy lại ôm lấy bố. "Thế thì tốt ạ. Con vẫn thích xem tivi trong đầu con hơn. Ở đó, con có thể đổi màu chiếc áo của bố bất cứ khi nào con muốn."
Bố xoa đầu tôi, đôi mắt bố lấp lánh dưới ánh đèn dầu. Có lẽ bố cũng hiểu ý tôi. Người lớn đôi khi cũng mệt mỏi vì phải nhìn mọi thứ quá rõ ràng. Họ phải đối mặt với những con số chính xác, những sự thật trần trụi và những màu sắc không thể thay đổi. Đôi khi, một thế giới đen trắng, nơi người ta có thể tự tô màu bằng niềm hy vọng, lại dễ chịu hơn nhiều.
Thằng Lâm xóm trên hôm sau ra sân tập thể với vẻ mặt vênh váo hơn bao giờ hết. Nó kể về những bộ phim màu, về những siêu nhân mặc áo xanh đỏ rực rỡ. Đám trẻ con xúm lại nghe nó kể như nghe về một vùng đất hứa. Chỉ có tôi và thằng Hải "Còi" là lẳng lặng đi ra gốc đa.
"Này Hải, mày có muốn xem tivi của tao không?" Tôi hỏi.
"Tivi gì? Nhà mày làm gì có tivi?"
"Tivi trong lỗ hổng bức tường ấy. Mày nhìn vào đó đi, rồi mày tự chọn màu cho bà bán tò he. Tao thì chọn màu bạc cho con gà của bà ấy, trông nó sẽ giống như một con gà thần."
Hải "Còi" ghé mắt vào lỗ hổng, nó im lặng một hồi rồi reo lên: "Đúng rồi! Tao thấy ông bán kẹo kéo mặc áo màu cầu vồng! Đẹp hơn tivi nhà thằng Lâm nhiều!"
Chúng tôi cười vang giữa bãi đất trống. Hóa ra, hạnh phúc không nằm ở việc sở hữu một thiết bị hiện đại hay một hình ảnh sắc nét. Hạnh phúc nằm ở khả năng chúng ta có thể tự tô màu cho thế giới của chính mình, ngay cả khi thực tại chỉ là những mảnh tường lở loét và những chiếc ví rỗng không.
Sự xuất hiện của chiếc tivi màu đánh dấu một bước ngoặt trong khu tập thể. Mọi người bắt đầu dành nhiều thời gian hơn để nhìn vào màn hình và ít thời gian hơn để nhìn vào nhau. Nhưng với tôi, đó là một lời nhắc nhở: hãy giữ lấy bảng màu trong tâm hồn mình thật kỹ. Đừng để kỹ thuật hay sự tiện nghi làm mòn đi đôi mắt có khả năng nhìn thấy những điều kỳ diệu đằng sau những thứ tầm thường nhất.
Cuộc đời có thể có màu đen, trắng hay đủ sắc cầu vồng, nhưng màu sắc đẹp nhất vẫn luôn là màu của sự tự do và lòng trắc ẩn—những thứ mà không có chiếc tivi nào, dù hiện đại đến đâu, có thể hiển thị được hết giá trị của chúng.