Nếu ví cánh đồng làng tôi là một sân khấu khổng lồ, thì con đê chính là hàng ghế khán đài danh giá nhất, nhưng cũng là "chiến trường" khốc liệt nhất của lũ trẻ xóm Đông và xóm Đoài. Con đê sừng sững, đắp bằng đất thịt nện chặt, cỏ gà mọc lún phún xanh rì, chia cắt ranh giới giữa một bên là ruộng lúa đang thì con gái, một bên là dòng sông hiền hòa đỏ nặng phù sa.
Chiều hôm ấy, sau chiến thắng rực rỡ của cánh diều giấy báo, sự tự mãn của đám nhóc xóm Đông chúng tôi dâng cao đến đỉnh điểm. Nhưng niềm vui chẳng tày gang khi một tin tức "tình báo" từ thằng Đen đưa về: Đám xóm Đoài, cầm đầu bởi thằng Tèo "Sứt", đã tuyên bố chiếm đóng khu vực gốc gạo phía hạ lưu – nơi có bãi cỏ bằng phẳng nhất để thả diều và chăn trâu.
"Không thể để tụi nó lấn tới được! Gốc gạo đó vốn là địa bàn của mình từ mùa dưa trước!" – Tôi đứng trên một tảng đá lớn, vung tay ra lệnh như một vị nguyên soái thực thụ.
Lực lượng của chúng tôi gồm năm đứa: tôi (tổng chỉ huy), thằng Đen (đội trưởng đội công binh), cái Tí (hậu cần kiêm y tế - dù nó chỉ mang theo mấy tờ lá lốt để đắp vết thương giả), và hai anh em thằng Sâu, thằng Róm. "Vũ khí" đã được chuẩn bị sẵn sàng từ buổi trưa. Đó là những khẩu súng bẹ chuối được chế tác tinh vi. Chúng tôi chọn những bẹ chuối già, dùng dao khứa những đường ngang đều đặn dọc theo thân bẹ. Khi cầm một tay đầu gốc, tay kia vuốt mạnh dọc theo bẹ, những lớp vỏ bị khứa sẽ bật lên liên tiếp, tạo ra tiếng tạch tạch tạch liên hồi giống hệt tiếng súng liên thanh trong phim chiến tranh.
"Tiến lên!" – Tôi hô lớn.
Chúng tôi hành quân dọc theo triền đê, cúi rạp người xuống để tránh bị "địch" phát hiện. Mùi cỏ mật bị giẫm nát tỏa ra thơm hăng hắc. Xa xa, đám xóm Đoài đã dàn trận sẵn. Thằng Tèo Sứt cưỡi trên lưng con trâu đực hung dữ, tay cầm một cây gậy khăng vung vẩy. Phía sau nó là sáu, bảy đứa khác, đứa nào đứa nấy mặt mày bặm trợ trợn, trang bị súng bẹ chuối và cả những "lựu đạn" là quả dại bọc bùn.
Trận chiến nổ ra giữa cái nắng quái chiều hôm. Tiếng súng bẹ chuối vang lên rộn rã khắp một góc trời.
"Tạch tạch tạch! Mày trúng đạn rồi Tèo ơi! Nằm xuống mau!" – Thằng Đen hét lớn khi nó trườn qua một bụi cây rậm rạp, "xả súng" liên hồi vào phía đối phương.
"Chưa trúng! Tao có giáp bằng lá sen, đạn mày không xuyên qua được!" – Thằng Tèo Sứt cãi chày cãi cối, tay vung cây gậy chỉ huy đám đàn em phản công.
Cuộc hỗn chiến diễn ra vô cùng ác liệt theo quy tắc của những đứa trẻ: Đứa nào bị bắn trúng ngực hoặc đầu thì phải nằm im "tử trận" trong vòng năm phút. Tôi chỉ huy cánh quân của mình chiếm lĩnh cao điểm là một gò đất cao. Bùn đất bắn tung tóe lên những chiếc áo may ô đã ngả màu cháo lòng. Cái Tí đứng phía sau, miệng không ngừng la hét cổ vũ: "Cố lên Cuội ơi! Đen ơi, bên trái có thằng đang bò kìa!"
Giữa lúc trận chiến đang ở hồi cao trào, một "biến cố" ngoài dự tính xảy ra. Con trâu của thằng Tèo Sứt, có lẽ vì quá hoảng sợ trước tiếng súng bẹ chuối nổ sát tai, chợt lồng lên. Nó không chạy về phía chúng tôi mà lao thẳng xuống ruộng lúa của ông cụ Thất phía dưới đê.
Cả hai phe khựng lại. Tiếng súng bẹ chuối im bặt. Trong thế giới của lũ trẻ chúng tôi, có hai thứ đáng sợ hơn cả đạn lạc: một là đòn roi của bố, hai là làm hỏng lúa của người lớn.
"Thôi chết rồi! Trâu nhà Tèo ăn lúa ông Thất kìa!" – Cái Tí hét lên, mặt cắt không còn hạt máu.
Bản năng sinh tồn trỗi dậy, "kẻ thù" bỗng chốc trở thành đồng minh. Cả đám xóm Đông và xóm Đoài chẳng ai bảo ai, cùng lao xuống ruộng lúa. Đứa kéo dây thừng, đứa hò hét, đứa dùng cành cây xua đuổi. Bùn dưới ruộng ngập đến tận bắp chân, mát lạnh và trơn trượt. Sau một hồi vật lộn, chúng tôi cũng đưa được con trâu "phản chủ" lên bờ, nhưng cái giá phải trả là một khoảnh lúa đã bị dẫm nát bét.
Chúng tôi đứng nhìn nhau, những vị tướng quân vừa nãy còn oai phong lẫm liệt giờ đây chỉ là những đứa trẻ lấm lem từ đầu đến chân, run rẩy trước hậu quả mình vừa gây ra. Thằng Tèo Sứt mếu máo, nó biết chắc tối nay về sẽ không tránh được một trận "lươn xào măng" (roi mây) từ bố nó.
Tôi nhìn vệt bùn trên áo mình, rồi nhìn sang thằng Tèo, chợt thấy cái sự phân chia xóm Đông, xóm Đoài mới nực cười làm sao. Tôi bước tới, đưa cho nó khẩu súng bẹ chuối đẹp nhất của mình: "Cầm lấy cái này về mà chơi. Còn chuyện lúa... mai tụi tao sang giúp mày nhổ cỏ bù lại cho ông Thất, chắc ông không nỡ mắng đâu."
Thằng Tèo quệt nước mũi, nhìn tôi bằng ánh mắt đầy ngạc nhiên rồi gật đầu cái rụp. Buổi chiều hôm đó, "trận chiến" kết thúc không có người thắng kẻ thua, chỉ có mười đứa trẻ cùng nhau dắt trâu về dưới ánh hoàng hôn tím thẫm. Những khẩu súng bẹ chuối bị vứt lại bên vệ cỏ, héo rũ đi dưới sương đêm, nhưng một thứ tình bạn mới mẻ, vụng về đã kịp nảy mầm giữa những đứa trẻ vốn coi nhau là "địch thủ".
Tôi về đến nhà khi mẹ đã thắp đèn dầu. Mùi cá bống kho tiêu thơm lừng tỏa ra từ gian bếp nhỏ, xoa dịu đi nỗi lo sợ trong lòng tôi. Tuổi thơ là thế, những trận chiến có thể nổ ra vì một gốc cây, một bãi cỏ, nhưng cũng có thể kết thúc chỉ bằng một cái gật đầu và một lời hứa cùng nhau đi nhổ cỏ ruộng đồng.