Cơn mưa rào mùa hạ đến nhanh như một vị khách không mời mà tới. Mới lúc nãy bầu trời còn xanh ngắt, nắng đổ vàng như rót mật trên tàu lá chuối, vậy mà chỉ chớp mắt, mây đen từ đâu kéo về ùn ùn, che lấp cả mặt trời. Gió nổi lên, mang theo hơi đất nồng nặc báo hiệu một trận "tẩy trần" cho làng quê sau những ngày nắng cháy. Tiếng sấm ì ầm từ phía chân trời xa, rồi sầm sập, những hạt mưa to bằng hạt ngô bắt đầu gieo mình xuống mái ngói, tạo nên một bản nhạc xối xả vang dội cả không gian.
Nhưng với lũ trẻ chúng tôi, mưa không phải là sự ngăn trở. Mưa chính là lời triệu hồi cho một trong những cuộc đi săn thú vị nhất tuổi thơ: Săn dế.
Khi những giọt mưa cuối cùng lưa thưa dần rồi dứt hẳn, để lại trên lá cây những hạt nước trong vắt lung linh dưới ánh nắng vừa hửng, tôi đã thấy thằng Đen và cái Tí đứng thập thò ngoài cổng. Thằng Đen tay cầm một chiếc xô nhựa thủng đáy đã được vá tạm bằng miếng săm xe đạp, cái Tí thì xách một chiếc chai thủy tinh đựng đầy nước mưa.
"Cuội ơi! Đi thôi, mưa thế này dế nó ngộp nước, bò sát miệng hang hết rồi!" – Thằng Đen gào lên đầy phấn khích.
Chúng tôi kéo nhau ra bãi cỏ sau đình làng. Sau cơn mưa, đất thịt trở nên mềm mại và sẫm màu. Những bãi cỏ gà, cỏ mật xanh mướt mát, đọng đầy nước. Tôi cúi rạp người, mắt quét qua từng gốc cỏ để tìm kiếm những chiếc hang dế. Hang dế sau mưa rất dễ nhận ra; miệng hang tròn vo, nhẵn thín, quanh đó thường có những hạt đất nhỏ mới đùn lên.
"Đây rồi! Một cái hang 'đại ca'!" – Tôi reo lên khi phát hiện ra một cái hang to bằng ngón tay cái, nằm nép mình dưới một bụi cây trinh nữ.
Chiến thuật của chúng tôi rất bài bản. Thằng Đen chịu trách nhiệm "đổ nước". Nó nhẹ nhàng rót nước từ từ vào miệng hang. Những ngụm nước trong vắt chui tọt vào lòng đất. Một giây, hai giây... mặt đất im lìm. Rồi đột nhiên, từ sâu trong bóng tối, một đôi râu dài như hai sợi chỉ đen rung rinh hiện ra.
"Nó lên rồi! Nó lên rồi!" – Cái Tí nín thở, hai tay chụm lại như thể sợ con dế sẽ bay mất.
Con dế từ từ chồi đầu lên. Đó là một chú dế than đen bóng, đôi cánh dài quá đuôi, bộ càng mập mạp với những chiếc răng cưa sắc nhọn. Nó rũ rũ đôi cánh để gột sạch nước, trông oai vệ vô cùng. Tôi nhanh tay chộp lấy, cảm giác cái bụng dế mềm mại nhưng đôi càng thì đạp liên hồi vào lòng bàn tay, tê tê đầy kích thích.
"Con này là dế 'chiến' đấy Cuội ạ. Nhìn cái đầu nó to thế kia, đảm bảo đánh đâu thắng đó!" – Thằng Đen nhận xét với vẻ mặt đầy chuyên gia.
Chúng tôi tiếp tục cuộc đi săn khắp bãi đình. Có những cái hang nằm sâu dưới rễ cây, đổ cả lít nước mà chẳng thấy bóng dáng "chủ nhà" đâu, chúng tôi gọi đó là những "hang ma". Lại có những cái hang, nước vừa chạm miệng đã thấy một chú dế lửa đỏ au chui ra, chạy biến vào đám cỏ xanh khiến chúng tôi đuổi theo hụt hơi, cười vang cả một góc làng.
Khi nắng chiều bắt đầu nhạt màu, chiếc xô của thằng Đen đã lố nhố hơn chục con dế các loại. Chúng tôi chọn một bãi cỏ khô ráo, lấy những cọng cỏ mật tước nhỏ để làm "chuồng" tạm thời. Trò chơi thực sự bắt đầu khi chúng tôi chọn ra hai con dế to nhất để "tỉ thí".
Thằng Đen đưa ra con dế than của nó, còn tôi đưa ra con dế lửa vừa bắt được ở bờ ao. Chúng tôi dùng một cọng cỏ, khẽ ngoáy vào râu dế để kích thích sự hung hăng của chúng. Con dế than bắt đầu gáy lên những tiếng rích rích giòn giã, nó dang rộng đôi càng, xông vào cuộc chiến. Con dế lửa cũng không vừa, nó lùi lại một nhịp rồi lao tới, dùng đôi răng sắc lẹm ngoạm lấy cánh đối phương.
Cái Tí vừa xem vừa lấy tay che mắt, nhưng vẫn hé ra một khe nhỏ vì không cưỡng lại được sự tò mò. Trận chiến diễn ra gay cấn trên cái sàn đấu là một mảnh lá chuối khô. Cuối cùng, con dế than của thằng Đen khỏe hơn, nó hất văng đối thủ ra khỏi lá chuối. Thằng Đen nhảy cẫng lên ăn mừng như thể vừa thắng một giải vô địch thế giới.
Thế nhưng, khi cuộc vui đến hồi kết thúc, tôi nhìn những con dế đang bị giam cầm trong chiếc xô, đôi cánh chúng hơi rũ xuống vì mệt mỏi. Tôi sực nhớ đến lời bà nội thường nói: "Vạn vật đều có linh hồn, chúng cũng có nhà, có mẹ như mình thôi con ạ."
Tôi nhìn sang thằng Đen và cái Tí:
"Hay là... mình thả tụi nó về lại hang đi? Đùa thế đủ rồi, mai mình còn đi học mà."
Thằng Đen ngẩn người một lát, rồi nó nhìn con dế "chiến" vừa lập công của mình, khẽ thở dài:
"Ừ, thả đi. Để tụi nó còn đi tìm thức ăn, chứ nhốt thế này sáng mai chắc nó chết mất."
Chúng tôi cùng nhau dốc ngược chiếc xô xuống bãi cỏ. Những chú dế ban nãy còn hung hăng, giờ gặp lại tự do liền nhanh chóng lủi vào những bụi cỏ xanh rì. Nhìn cái cách chúng biến mất vào bóng tối của đất mẹ, tôi bỗng cảm thấy nhẹ lòng đến lạ.
Mưa rào đã đi qua, chỉ còn lại mùi đất ẩm thơm nồng và tiếng dế gáy bắt đầu râm ran khắp cánh đồng. Chúng tôi ra về, tay không còn dế nhưng lòng lại tràn đầy những niềm vui thuần khiết. Bí mật của những hang dế sau mưa không nằm ở việc bắt được bao nhiêu con, mà nằm ở cái cảm giác hồi hộp chờ đợi và sự thấu hiểu rằng: Niềm vui của chúng tôi không nên được xây dựng trên nỗi sợ hãi của những sinh linh nhỏ bé khác.
Đêm đó, nằm trên chõng tre ngoài hiên, tôi nghe tiếng dế gáy ngoài vườn vang lên như một lời cảm ơn. Một giấc ngủ sâu và yên bình kéo đến, mang theo hơi thở của đất trời miền quê dịu ngọt.