Bình minh ở làng tôi thường bắt đầu bằng tiếng gáy dõng dạc của con gà trống nhà ông Thất, nhưng riêng ngày rằm và mồng một, nó lại bắt đầu bằng tiếng sột soạt của đôi quang gánh và bước chân vội vã của bà nội ngoài sân. Khi sương mù còn bao phủ những rặng tre như một dải lụa mờ ảo, tôi đã bật dậy, vội vàng xỏ chân vào đôi dép tổ ong đã mòn vẹt gót để kịp bám theo vạt áo nâu sồng của bà.
“Cuội đấy à? Cha bố anh, mọi khi gọi mãi chẳng dậy, nay sao tỉnh sớm thế?” – Bà nội vừa nói vừa cười, nếp nhăn nơi khóe mắt xô lại như những nan quạt, hiền từ và ấm áp.
Bà vác trên vai đôi quang gánh nhẹ tênh, bên trong chỉ có vài nải chuối tiêu chín bói, một ít trầu không tươi rói hái từ vườn nhà và mấy túi hạt sen khô. Tôi lon ton chạy theo sau, tay xách chiếc làn mây nhỏ, lòng khấp khởi niềm vui về một thế giới đầy màu sắc và hương vị sắp hiện ra trước mắt.
Chợ quê tôi nằm ngay dưới gốc đa cổ thụ đầu làng, nơi con đường đất đỏ giao với bến sông. Khi hai bà cháu đến nơi, chợ đã bắt đầu nhộn nhịp. Không có những bảng hiệu đèn led xanh đỏ, cũng chẳng có tiếng loa đài ồn ã, chợ quê chào đón chúng tôi bằng một mớ âm thanh hỗn tạp nhưng thân thương: tiếng mặc cả kì kèo của các bà, các mẹ; tiếng lợn con eng éc trong lồng; tiếng vịt kêu cạp cạp và cả tiếng lạch cạch của những chiếc xe đạp cũ.
Bà chọn một góc nhỏ dưới bóng râm, trải tấm bao tải dứa ra rồi bày biện hàng hóa. Tôi ngồi xuống cạnh bà, mắt đảo liên hồi như một con mèo nhỏ lạc vào kho báu. Chợ quê mùa này không chỉ có nông sản mà còn có cả bầu không khí hối hả của sự sum vầy. Người ta đến chợ đôi khi không chỉ để mua bán, mà còn để hỏi thăm nhau về sức khỏe, về mùa màng, hay đơn giản là để khoe đứa cháu mới biết đi.
“Cuội, cầm lấy mấy đồng này. Đi mua cho bà ít cau khô, chỗ còn lại thì tùy con.” – Bà móc từ túi áo cánh một nắm tiền lẻ đã được vuốt phẳng phiu, gói ghém kỹ trong một chiếc khăn tay.
Tôi cầm những tờ tiền bằng đôi tay run rẩy vì phấn khích. Mục tiêu của tôi không phải là những món đồ chơi nhựa lòe loẹt mà là gian hàng nằm cuối dãy chợ, nơi làn khói nghi ngút bốc lên mang theo một mùi hương không thể lẫn vào đâu được: Mùi bánh đúc nồng nàn vị vôi tôi và béo ngậy của lạc.
Gian hàng của bà cụ Tứ chỉ là một tấm phản gỗ đơn sơ. Trên đó đặt một thau bánh đúc to tướng, trắng ngần và mịn màng như da em bé. Bà cụ Tứ dùng chiếc dây cước nhỏ, khéo léo cắt từng miếng bánh đúc hình thoi, bày lên chiếc lá chuối xanh mướt. Mỗi miếng bánh đều ẩn hiện những hạt lạc luộc giòn sần sật.
“Bà Tứ ơi, cho cháu một suất hai nghìn bánh đúc ạ!” – Tôi dõng dạc gọi.
Bà cụ Tứ cười móm mém, tay thoăn thoắt múc thêm một muỗng tương bần vàng óng vào bát sứ nhỏ. Tôi bê bát bánh đúc ra góc gốc đa, ngồi bệt xuống rễ cây mà thưởng thức. Cái vị thanh mát của bột gạo, mùi nồng nồng đặc trưng của vôi tôi, hòa quyện với vị đậm đà, thơm lừng của tương bần tạo nên một sự bùng nổ vị giác. Ăn một miếng bánh đúc giữa cái không khí xôn xao của phiên chợ, tôi cảm thấy như mình đang nuốt cả cái hồn túy của đất đai vào lòng.
Đang mải mê ăn, tôi chợt thấy cái Tí lấp ló sau sạp bán vải. Nó mặc chiếc áo mới, tóc thắt nơ đỏ xinh xắn. Nhìn thấy tôi, nó chạy lại, mắt nhìn chằm chằm vào miếng bánh đúc trên tay tôi. “Cuội đi chợ với bà à? Cho tớ một miếng với!”
Tôi bẻ đôi miếng bánh, chia cho nó một nửa. Hai đứa ngồi cạnh nhau dưới gốc đa, vừa ăn vừa quan sát dòng người qua lại. Cái Tí kể rằng hôm nay mẹ nó sẽ mua cho nó một chiếc cặp sách mới để chuẩn bị lên lớp hai. Ánh mắt nó lấp lánh niềm vui, còn tôi thì chợt thấy lòng mình rộn ràng lạ kỳ.
Phiên chợ quê không chỉ có bánh đúc, có chuối, có trầu. Nó còn có những sắc màu rực rỡ từ những cuộn chỉ thêu của các cô gái trẻ, mùi thơm của thuốc lạt nồng nàn từ những người già, và cả những bài học đầu đời về giá trị của đồng tiền và sức lao động. Nhìn bà nội miệt mài đổi từng nải chuối lấy những đồng tiền lẻ, tôi thầm hứa sẽ không bao giờ lãng phí bất cứ thứ gì bà dành cho mình.
Trời gần trưa, nắng bắt đầu chiếu gắt qua tán đa. Chợ tan dần. Bà nội thu dọn quang gánh, bên trong giờ đã có thêm một túi muối trắng, một chai dầu hỏa và – thứ mà tôi mong chờ nhất – một gói kẹo bột thơm mùi gừng được gói cẩn thận trong giấy báo.
Tôi dắt tay bà bước trên con đường về nhà, chân bước nhịp nhàng theo nhịp gánh của bà. Mùi bánh đúc vẫn còn vương vấn đâu đó, hòa cùng mùi mồ hôi trên áo bà, tạo thành một mùi hương của sự bình yên. Chợ quê trong mắt tôi ngày ấy là một thế giới rộng lớn vô cùng, nơi mỗi góc nhỏ đều ẩn chứa một câu chuyện, một nụ cười và cả những hương vị ngọt ngào nuôi dưỡng tâm hồn tôi lớn lên từng ngày.