Chiếc xe khách liên tỉnh cũ kỹ thả Nam xuống ngã ba đường huyện khi trời còn chưa sáng rõ. Một màn sương đục mờ bao phủ lấy vạn vật, khiến cảnh vật xung quanh trông cứ như một bức tranh thủy mặc dở dang. Nam đứng bên lề đường, hít một hơi thật sâu. Không còn cái mùi khét lẹt của nhựa đường và khí thải, lồng ngực anh được lấp đầy bởi một thứ không khí lành lạnh, ẩm ướt, mang theo vị ngọt ngào của cỏ dại đẫm sương đêm.
Anh quyết định không gọi xe ôm mà lững thững đi bộ về làng. Khoảng cách ba cây số không phải là quá xa, nhất là khi đôi chân anh đang khao khát được chạm lại vào mảnh đất đã nuôi nấng mình suốt mười tám năm ròng.
Càng tiến gần về phía làng, ký ức trong Nam càng hiện lên rõ rệt như những thước phim quay chậm. Con đường đất đỏ ngày xưa giờ đã được trải nhựa phẳng lì, nhưng hai bên đường, những rặng cúc tần và hàng dâm bụt vẫn đứng đó, lặng lẽ và kiên nhẫn. Nam đi ngang qua cánh đồng nằm ở rìa làng. Đang là mùa gặt, mùi lúa chín nồng nàn quyện với mùi bùn non tạo nên một hỗn hợp hương vị đặc trưng mà không một loại nước hoa đắt tiền nào ở phố thị có thể mô phỏng được.
Anh dừng lại bên một gốc rạ vừa mới cắt. Vô thức, Nam tháo đôi giày da bóng loáng, cởi bỏ đôi tất dệt kim đắt tiền rồi đặt đôi chân trần xuống nền đất. Một cảm giác mát lạnh xen lẫn chút thô ráp truyền từ gan bàn chân lên đến tận não bộ. Những gốc rạ cứng ngắc đâm nhẹ vào da thịt, tạo ra những cơn đau âm ỉ nhưng lại khiến anh thấy mình thực sự hiện hữu.
"Mày đã về thật rồi sao, Nam?" anh tự hỏi lòng mình.
Khi bóng dáng cổng làng hiện ra thấp thoáng trong sương mù, tim Nam bỗng đập nhanh hơn một nhịp. Nhưng rồi, bước chân anh sững lại. Cổng làng vẫn đó, nhưng gốc đa già bên cạnh – biểu tượng bất diệt trong tâm trí anh – giờ chỉ còn là một khối đen kịt, tiêu điều. Một nửa tán lá xanh mướt ngày nào đã bị sét đánh cháy sém, những cành cây lớn gãy ngang, nằm la liệt dưới đất như những cánh tay bị thương đang vươn ra cầu cứu.
Dưới gốc cây, những vết sẹo do dòng điện nghìn vôn để lại trông thật tàn khốc. Nam tiến lại gần, đặt tay lên lớp vỏ sần sùi của cây đa. Thân cây vẫn còn âm ấm, hay có lẽ đó chỉ là ảo giác từ sự xúc động của anh. Anh nhớ những trưa hè nắng đổ lửa, gốc đa này là "vương quốc" của anh và đám bạn. Là nơi Thắng "sún" chia cho anh nửa củ khoai nướng, là nơi Lan "điệu" khóc sụt sùi vì bị mẹ mắng, và là nơi tất cả cùng thề thốt sẽ mãi là bạn thân.
"Ông giáo Nam đấy à?"
Một giọng nói khàn khàn vang lên từ phía quán nước tạm bợ dựng bằng bạt cạnh đó. Nam quay lại, nhận ra ông cụ Tứ - người chuyên sửa xe đạp đầu làng năm xưa. Ông Tứ nay đã già sụp hẳn đi, đôi mắt đục mờ nhìn anh hồi lâu rồi mới nhận ra.
"Dạ, cháu Nam đây ông. Cây đa... thực sự bị đánh nặng thế này sao ông?"
Ông Tứ rít một hơi thuốc lào, khói bay bảng lảng vào làn sương. "Ừ, đêm hôm kia. Trời đất cứ như nổi giận, sấm sét xé toạc cả bầu trời. Cây đa che chở cho cái làng này mấy trăm năm, giờ chắc nó mệt rồi. Người ta bảo chặt đi để mở đường, cũng đúng thôi, để thế này nguy hiểm lắm. Nhưng mà..." Ông cụ bỏ lửng câu nói, thở dài một tiếng nghe thật nặng nề.
Nam nhìn lên những tán lá còn sót lại. Anh thấy một tổ chim sẻ nhỏ vẫn còn bám trụ trên một cành cây cao không bị cháy. Sự sống vẫn cố gắng bám víu lấy đống đổ nát. Anh bỗng thấy mình giống như cây đa này, bên ngoài trông có vẻ to lớn, vững chãi, nhưng bên trong đã mang đầy thương tích từ những "trận bão" của cuộc đời cơm áo gạo tiền.
Chia tay ông Tứ, Nam đi sâu vào trong làng. Những ngôi nhà cao tầng mọc lên san sát với cổng sắt kín mít, thay thế cho những bờ giậu mồng tơi hay những hàng rào bằng tre nứa. Làng đã giàu lên, nhưng cái cảm giác ấm áp, thân thuộc dường như đã bị pha loãng đi nhiều. Tuy nhiên, khi rẽ vào con ngõ nhỏ dẫn đến nhà mình, mùi khói bếp bay ra từ mái nhà ngói cũ đã khiến bước chân anh cuống quýt.
Mẹ anh đang đứng bên hiên, tay đang cầm cái rổ tre sàng sảy mẻ đỗ xanh. Dáng người bà nhỏ bé, lọt thỏm giữa cái không gian cũ kỹ của ngôi nhà năm gian. Khi nhìn thấy bóng dáng cao lớn của Nam ngoài cổng, bà sững người, cái rổ trên tay suýt chút nữa rơi xuống đất.
"Nam... con về thật đấy à?"
Giọng mẹ run run, chứa đựng cả một bầu trời mong nhớ và cả sự trách móc nhẹ nhàng. Nam không nói được lời nào, anh chạy lại ôm chầm lấy đôi vai gầy guộc của mẹ. Mùi của mẹ - mùi của dầu tràm, mùi của trầu không và cả mùi của thời gian nhọc nhằn – xộc vào mũi anh, khiến những giọt nước mắt mà anh đã cố kìm nén suốt bao năm ở phố thị bất ngờ trào ra.
"Con về rồi mẹ ạ. Con về để ở lại một thời gian..."
Đêm đó, trong gian buồng cũ, Nam nằm nghe tiếng dế mèn kêu rỉ rả dưới gầm giường. Chiếc giường gỗ cũ kỹ kêu lên kẽo kẹt theo mỗi nhịp xoay người của anh. Không có tiếng máy lạnh chạy rì rì, không có tiếng còi xe inh ỏi, chỉ có tiếng gió lùa qua khe cửa gỗ và hơi thở đều đặn của cha ở phòng bên cạnh. Nam thấy lòng mình nhẹ tênh, một sự nhẹ nhõm mà ngay cả khi ký được những hợp đồng hàng tỷ đồng anh cũng không bao giờ có được.
Anh biết, hành trình sắp tới sẽ không chỉ là một kỳ nghỉ phép. Anh sẽ cùng dân làng giữ lấy gốc đa, và có lẽ, anh sẽ tìm cách gieo lại những hạt mầm bình yên cho chính tâm hồn mình đang cằn cỗi.