Nắng như đổ lửa xuống những sân gạch đỏ âu, nơi lúa đã được rải đều thành những thảm vàng óng ả. Mùi lúa khô giòn tan trong nắng, thơm nồng nhưng cũng đầy hối hả. Nam phụ mẹ dùng cào gỗ đảo lúa, cái nắng hanh hao làm da anh sạm đi trông thấy, nhưng đôi mắt lại ngày càng sáng rõ.
Đúng lúc ấy, một chiếc xe tải nhỏ gắn loa rè rè bò vào cổng làng, theo sau là gã đàn ông bụng phệ, mặc chiếc áo sơ mi hoa hòe banh ngực, tay cầm xấp tiền dày cộm. Đó là Lợi "béo", gã thương lái độc quyền thu mua lúa gạo của cả vùng này suốt bao nhiêu năm qua.
"Lúa năm nay mẩy đấy, nhưng mà thị trường đang sụt giá điểm ông bà ạ! Tôi thu mua giúp bà con là lấy công làm lãi thôi!" Tiếng loa của gã vang lên, làm cả xóm nhỏ bắt đầu xôn xao.
Nam đứng dựa vào cán cào, lặng lẽ quan sát. Mẹ anh và mấy bác hàng xóm đã vội vã chạy ra, vẻ mặt đầy lo lắng. Cả năm chỉ trông chờ vào mấy sào ruộng, nếu bị ép giá, coi như công sức thức khuya dậy sớm đổ sông đổ biển.
"Sao bảo giá lúa trên tỉnh đang tăng mà chú Lợi?" Bà Tư hàng xóm rụt rè hỏi.
Lợi "béo" quăng mẩu thuốc lá xuống đất, di di mũi giày: "Đấy là lúa chất lượng cao, còn lúa của các bác là lúa tạp, tạp chất nhiều, sấy không kỹ là mốc ngay. Tôi trả giá này là cao nhất vùng rồi. Ai bán thì cân, không thì để đấy mà ăn trừ bữa!"
Giá gã đưa ra thấp hơn giá thị trường đến gần ba mươi phần trăm. Nhìn vẻ mặt thất thần của mẹ, Nam cảm nhận được một cơn giận âm ỉ cháy trong lồng ngực. Anh bước ra, phủi bụi rơm trên tay, giọng bình thản nhưng đanh thép:
"Chú Lợi này, chú bảo đây là lúa tạp chất dựa trên tiêu chuẩn nào?"
Lợi "béo" nheo mắt nhìn Nam, gã nhận ra đây là "thằng giám đốc phố" mới về. Gã cười khẩy: "Thanh niên biết gì về thóc lúa mà nói. Tôi làm nghề này khi anh còn chưa biết cầm cái liềm cơ."
Nam không hề nao núng, anh lấy điện thoại ra, mở một trang web về sàn giao dịch nông sản và những bản tin kinh tế mới nhất.
"Tôi không cần làm nghề lâu năm mới biết đọc báo cáo thị trường. Loại lúa Khang Dân này hiện đang khan hiếm vì các nhà máy chế biến bún phở đang gom hàng rất mạnh. Chú nói giá sụt, nhưng thực tế giá xuất kho tại các kho lớn ở tỉnh bên đã tăng mười lăm phần trăm từ đầu tuần. Chú ép giá bà con thế này, không sợ sau này họ bỏ ruộng hết, chú lấy gì mà buôn?"
Đám đông bắt đầu xì xào. Thắng "sún" lúc ấy cũng vừa đi tới, gã đứng khoanh tay, im lặng nhìn Nam "đấu khẩu". Gã thầu khoán vốn là người thực tế, thấy Nam nắm chắc số liệu, gã bắt đầu thấy thú vị.
Lợi "béo" đỏ mặt tía tai, quát: "Mày đừng có giỏi lý thuyết! Tao không mua thì đố ai vào cái làng này mà mua được. Đường xá chật hẹp, xe to không vào được, chi phí vận chuyển tao gánh hết rồi!"
Nam liếc nhìn Thắng, rồi quay lại nhìn gã thương lái: "Đúng là đường chật, xe to chưa vào được. Nhưng chỉ cần hai ngày nữa, Thắng thầu đây sẽ đổ đá dăm gia cố con đường tạm qua bãi lúa, xe tải mười tấn của các công ty lương thực trên thành phố có thể vào tận sân đình. Tôi đã liên hệ với ba đầu mối thu mua nông sản sạch trực tiếp, họ sẵn sàng trả giá cao hơn chú hai giá, miễn là lúa phơi đủ nắng và không lẫn tạp chất."
Thắng "sún" giật mình vì bị "gài" vào thế đã rồi, nhưng nhìn hàng chục đôi mắt của bà con đang đầy hy vọng, gã không nỡ từ chối. Thắng hắng giọng, bước ra đứng cạnh Nam:
"Đúng đấy! Máy xúc của tôi đang nằm chờ ở đầu cổng làng rồi. Chỉ cần dân làng nhất trí không bán rẻ, tôi làm đường ngay trong đêm cho xe lớn vào!"
Lợi "béo" tái mặt. Gã biết nếu mất đi nguồn hàng ở làng này, gã sẽ không đủ chỉ tiêu giao cho các đại lý lớn. Gã lúng túng, hạ giọng: "Ấy, anh em làm gì mà nóng thế. Có gì thì bàn bạc lại... thì tôi tăng thêm một chút..."
"Không cần tăng thêm một chút," Nam dứt khoát, "Chú phải mua đúng giá thị trường, hoặc là chú quay xe về không. Bà con làng này từ nay sẽ không để ai bắt chẹt mồ hôi nước mắt nữa."
Lũ trẻ con reo hò ầm ĩ. Lần đầu tiên, người dân làng thấy một người con đi xa về không phải để khoe khoang sự giàu có, mà để bảo vệ họ bằng chính trí tuệ của mình. Lợi "béo" lầm lũi lên xe, trước khi đi còn không quên tăng giá thu mua lên sát mức Nam đề ra để vớt vát chuyến hàng.
Buổi chiều hôm đó, khi nắng đã nhạt, Nam ngồi cùng Thắng trên bậu cửa sân đình. Thắng đưa cho Nam một điếu thuốc, nhưng Nam xua tay.
"Ông giỏi thật Nam ạ," Thắng nói, giọng đã bớt phần mỉa mai, "Nhưng ông kéo xe lớn vào, con đường này nát nhanh lắm. Ông có tính đến chuyện sau vụ gặt, làng này lại trở về với cái nghèo không?"
Nam nhìn ra gốc đa đang dần hồi sinh những chồi non sau cơn đại hạn. "Tôi tính rồi. Chúng ta sẽ không chỉ bán lúa. Chúng ta sẽ bán cả 'trải nghiệm'. Ông giúp tôi làm con đường bền vững, tôi sẽ giúp ông biến làng này thành điểm đến của những người thành phố đang thèm khát sự bình yên. Khi đó, gốc đa, cánh đồng này sẽ là kim cương, chứ không phải là trở ngại của ông."
Thắng im lặng hồi lâu, rồi gã bật cười, cái điệu cười "sún" đặc trưng của ngày thơ bé: "Được! Tôi tin ông một lần nữa. Để xem 'giám đốc phố' làm nông dân kiểu mới thế nào."
Trong hương thơm của lúa mới và khói bếp bắt đầu tỏa ra từ những mái nhà ngói, Nam thấy lòng mình nhẹ nhõm lạ thường. Anh nhận ra, sự chữa lành thực sự không phải là trốn tránh thành phố, mà là mang những gì tốt đẹp nhất của mình để tưới tắm cho mảnh đất đã sinh ra mình.