2,132 từ
Khi những cơn mưa đầu mùa qua đi, nhường chỗ cho những đợt mưa dầm dề kéo dài trắng trời trắng đất, đó là lúc con sông hiền hòa phía sau rặng tre già bỗng chốc trở mình, vươn vai thức dậy. Nước từ thượng nguồn đổ về, đỏ quạnh phù sa, mang theo hơi thở lạnh lẽo của đại ngàn và cả những bí mật của những vùng đất xa xôi. Trong một đêm duy nhất, cả cánh đồng rộng thênh thang đã biến thành một biển nước mênh mông, mênh mang đến tận chân trời.
Ở làng quê này, mùa nước nổi không chỉ mang đến sự bất tiện cho người lớn trong việc đi lại, mà nó còn mở ra một thiên đường của những trò chơi thủy chiến dành cho chúng tôi. Khi mặt nước dâng cao, lấp xấp mặt đê và tràn vào tận sân nhà, thế giới khô cằn của đất đỏ và bụi bặm tạm thời nhường chỗ cho một vương quốc lỏng lẻo, nơi mà phương tiện giao thông duy nhất có giá trị chính là những chiếc thuyền.
"Tí ơi! Nước tràn vào chuồng lợn nhà tao rồi! Ra đây xem, cá rô nhảy lộp bộp trên mặt sân luôn nè!"
Cu Tèo đứng trên chiếc mảng nứa cũ, tay cầm một cái sào dài, khua khoắng giữa sân nhà nó. Hai nhà ngăn cách bởi một hàng rào cây găng giờ đây đã chìm sâu dưới làn nước đỏ, chỉ còn thấy những ngọn cây run rẩy nhô lên như những đôi bàn tay đang kêu cứu.
"Mày đợi đấy! Tao đang gấp hạm đội thuyền chiến. Hôm nay tao sẽ đánh chiếm gò đất nhà ông thợ rèn!"
Tôi hét lên, tay thoăn thoắt tước những tàu lá chuối xanh mướt sau vườn. Lá chuối mùa mưa mềm mại và dai sức, là vật liệu tuyệt vời nhất để tạo nên những chiến hạm không bao giờ biết chìm trong mắt chúng tôi. Tôi dùng tăm tre ghim những nếp gấp lại, tạo hình những chiếc thuyền có mũi nhọn hoắt và mui thuyền che kín.
Mẹ tôi đang bận rộn kê cao những hũ gạo, chum mắm lên trên phản. Nước đã bắt đầu liếm vào bậu cửa gỗ, mang theo cái vị tanh nồng của bùn non và lá mục. Gương mặt mẹ phảng phất vẻ lo âu khi nhìn ra cánh đồng lúa vừa mới gieo nay đã chìm trong màu nước bạc.
"Con chơi thì chơi, nhưng tuyệt đối không được ra chỗ nước xoáy sau gốc đa nghe chưa? Nước năm nay hung dữ lắm, không đùa được đâu."
Tôi gật đầu lia lịa, nhưng trong đầu chỉ nghĩ về những cuộc hải trình li kỳ. Tôi thả những chiếc thuyền lá chuối xuống mặt nước sân nhà. Chúng bập bềnh, xoay vòng rồi từ từ trôi ra ngõ theo dòng nước chảy xiết.
"Hạm đội xuất kích! Tèo, chuẩn bị nghênh chiến!"
Hai đứa tôi ngồi trên chiếc mảng nứa, dùng sào đẩy mạnh. Cảm giác được lướt đi trên mặt nước ngay tại nơi mà hằng ngày chúng tôi vẫn chạy bộ là một sự trải nghiệm vô cùng lạ lẫm. Cây khế già mọi khi cao lênh khênh nay bỗng trở nên gần gũi lạ thường, những chùm quả mọng nước sà xuống ngay sát mặt nước, mời gọi.
Chúng tôi chèo mảng ra phía cánh đồng. Cảnh tượng hiện ra trước mắt thật hùng vĩ và cũng thật buồn bã. Những mái nhà lá nhấp nhô giữa biển nước trông như những hòn đảo cô độc. Người lớn lội bì bõm, quần xắn quá gối, cố gắng vớt vát những gì còn sót lại từ rẫy ngô hay ruộng khoai. Có người chèo những chiếc thuyền thúng nhỏ đi nhổ rau muống dại bập bềnh trên sóng.
"Mày nhìn kìa Tèo, mấy con chuột đồng đang bơi kìa! Tội nghiệp chúng nó, nhà cửa bị ngập hết rồi."
Tôi chỉ tay về phía một bụi tre đang bị nước bao vây. Một gia đình chuột đang bám trụ trên những cành tre cao nhất, đôi mắt nhỏ xíu lo lắng nhìn dòng nước cuồn cuộn bên dưới. Tèo lấy cái sào khẽ đẩy một khúc cỗ mục lại gần bụi tre:
"Cho tụi mày cái thuyền đấy, nhanh chân mà chạy đi không nước dâng lên nữa là hết chỗ trốn."
Lũ trẻ con ở làng, trong sự nghịch ngợm đôi khi vẫn giữ được cái sự hồn nhiên nhân hậu của đất trời. Chúng tôi coi mùa nước nổi là một cuộc dạo chơi, nhưng cũng thấu hiểu nỗi đau của vạn vật khi bị thiên nhiên thử thách.
Cuộc hải trình của chúng tôi tiếp diễn đến gò đất cao nhất làng – nơi đặt xưởng rèn của bác thợ rèn. Gò đất nay đã trở thành một hòn đảo nhỏ biệt lập. Bác thợ rèn không còn quai búa, bác ngồi trên một tảng đá cao, nhìn ra biển nước mênh mông, đôi tay gầy guộc chắp sau lưng.
"Bác thợ rèn ơi! Có cần tụi cháu tiếp tế kẹo gừng không?" – Tèo hét lên, giơ một gói kẹo nhăn nheo mua từ tiệm bà Móm.
Bác thợ rèn cười, nụ cười hiền hậu giữa không gian u ám của mây mưa:
"Tụi bay về nhà ngay! Nước đang lên nhanh lắm, sào không chạm đáy là lật mảng như chơi đấy. Để dành kẹo mà ăn cho ấm bụng, lát nữa lạnh lắm đấy."
Chúng tôi quay mảng trở về khi những giọt mưa bắt đầu rơi xuống lại. Mưa trên mặt nước tạo nên những âm thanh lách tách, đều đặn như tiếng gõ nhịp của thời gian. Những chiếc thuyền lá chuối của tôi ban sáng giờ đây đã tơi tả, có cái bị vướng vào bụi rậm, có cái bị nước cuốn trôi ra tận sông cái.
"Tèo này, mày có bao giờ thắc mắc nước từ đâu mà nhiều thế không? Nó chảy mãi mà không hết nhỉ?"
Tèo tì cằm vào cây sào, suy nghĩ một hồi:
"Chắc là trên trời có một cái hồ khổng lồ, hôm nào ông trời buồn là ông lại nghiêng cái hồ cho nước chảy xuống. Mẹ tao bảo mỗi khi nước nổi là ông trời đang khóc vì thương người nông dân vất vả."
Tôi lặng im, nhìn những vòng tròn đồng tâm loang loáng trên mặt nước. Triết lý của Tèo luôn nhuốm màu huyền thoại của làng quê. Có lẽ đúng, mùa nước nổi mang theo cả nỗi buồn và hy vọng. Phù sa màu mỡ sẽ đọng lại sau khi nước rút, hứa hẹn một vụ mùa bội thu, nhưng cái giá phải trả là những tháng ngày ăn cơm độn ngô, là những đêm thức trắng canh đê của các ông bố.
Khi về đến sân nhà, nước đã dâng cao thêm một gang tay. Mẹ tôi đang đứng ở bậc cửa, nét mặt căng thẳng.
"Vào nhà mau! Thay quần áo kẻo sốt. Nước năm nay vượt đỉnh mười năm trước rồi, đêm nay chắc phải sang nhà bà nội ở nhờ, bên đó nền nhà cao hơn."
Tối hôm đó, cả gia đình tôi quây quần trên chiếc phản gỗ kê cao. Ánh đèn dầu lù mù tỏa ra một làn sáng vàng ấm áp giữa bóng tối mênh mông của nước lụt. Bên ngoài, tiếng sóng vỗ rì rào vào vách đất nghe thật đáng sợ. Bố tôi, người vừa trở về từ công trường xa xôi ngay trước khi bão đổ bộ, đang ngồi cùng các chú trong xóm bàn chuyện hộ đê.
"Nước này mà vỡ đê là mất trắng đấy anh ạ. Phải huy động thanh niên trong làng đóng cọc tre ngay đêm nay thôi."
Tiếng chân người chạy rầm rập trên con đê xa xa, tiếng hô hoán hòa cùng tiếng mưa rào rạt tạo nên một bầu không khí khẩn trương đến nghẹt thở. Tôi nhận ra rằng, thế giới của người lớn vào mùa nước nổi không có những chiếc thuyền lá chuối xinh đẹp. Đó là cuộc chiến đấu sinh tồn với sức mạnh vạn năng của thiên nhiên.
Sáng hôm sau, mưa ngớt. Nắng bắt đầu hửng lên, chiếu xuống mặt nước phẳng lặng như gương. Tôi bước ra hiên, thấy một điều kỳ diệu. Hàng ngàn chiếc thuyền lá chuối từ khắp các ngõ ngách trong làng đang trôi dạt về phía cánh đồng. Đó là tác phẩm của tất cả lũ trẻ trong làng, mỗi chiếc thuyền mang một hình dáng, một niềm hy vọng riêng. Có chiếc chở theo một bông hoa dại, có chiếc chở theo một mẩu giấy vẽ hình người.
"Nhìn kìa Tí! Đội tàu của làng mình đang ra khơi đấy!"
Con bé Mơ đứng bên cửa sổ nhà nó, tay vẫy vẫy. Mơ hôm nay không mặc áo trắng, nó mặc bộ đồ cũ màu nâu, chiếc nơ đỏ đã được cất kỹ để tránh nước ướt. Ba đứa chúng tôi nhìn theo những mẩu lá xanh đang bồng bềnh đi xa dần.
Những chiếc thuyền lá chuối ấy giống như tuổi thơ của chúng tôi – nhỏ bé, mong manh trước dòng nước lớn của cuộc đời, nhưng lại luôn mang trong mình khát khao được vươn ra biển rộng. Chúng tôi không thể ngăn nước dâng, không thể giúp bố mẹ đắp đê, nhưng chúng tôi đã tô điểm cho mùa lụt đau thương ấy bằng những sắc màu của sự hồn nhiên.
Người lớn đi ngang qua, thấy những chiếc thuyền lá chuối bập bềnh, bỗng dừng lại một chút, nụ cười thoáng hiện trên khuôn mặt khắc khổ. Có lẽ hình ảnh ấy đã nhắc nhở họ rằng, dù thiên tai có tàn khốc đến đâu, sự sống và niềm vui vẫn luôn nảy nở từ những điều giản đơn nhất.
Mùa nước nổi rồi cũng sẽ qua đi. Nước sẽ rút, để lại lớp bùn mịn màng và những rác rưởi cần được dọn dẹp. Cánh đồng sẽ lại xanh mướt, con đường đất đỏ sẽ lại hiện ra dưới nắng hè. Nhưng trong ký ức của tôi, mùa nước năm ấy mãi gắn liền với mùi thơm của lá chuối tươi, vị mặn của gió bão và cảm giác bồng bềnh trên chiếc mảng nứa cùng Cu Tèo.
"Mày có nghĩ thuyền của mình sẽ trôi ra đến biển không Tí?" – Tèo hỏi, khi hai đứa đang thu dọn những mảnh lá nát sau khi nước đã rút bớt.
"Có chứ. Nó sẽ đi qua những cánh rừng, qua những thành phố mà bố tao đang làm việc, rồi ra đến tận nơi mặt trời mọc."
Tèo gật gù, ánh mắt nó chứa đựng một giấc mơ lớn lao.
Mùi đất bắt đầu bốc lên khi những vũng nước cuối cùng rút xuống lòng đất. Đó là một thứ mùi nồng đậm hơn thường ngày, mùi của sự tái sinh. Đất mẹ sau khi được tắm táp thỏa thuê lại sẵn sàng cho một vòng tuần hoàn mới.
Làng quê tôi là thế, kiên cường và bao dung như chính đất đai này. Mùa nước nổi không làm con người gục ngã, nó chỉ làm cho họ xích lại gần nhau hơn, và làm cho những đứa trẻ như chúng tôi biết trân trọng hơn những ngày khô ráo, biết yêu thêm những chiếc thuyền lá chuối chở nặng những ước mơ con trẻ.
Cuộc sống đời thường lại trở về với nhịp điệu quen thuộc. Tiếng chày giã gạo, tiếng gà trưa, và tiếng gió thổi qua rặng tre... tất cả dệt nên một bản tình ca về mảnh đất quê hương.
Tôi nhìn xuống bàn tay mình, vẫn còn dính chút nhựa chuối đen đen. Tôi sẽ không rửa sạch nó ngay, để giữ lại chút dư vị của mùa nước nổi, giữ lại kỷ niệm về những ngày chúng tôi là những vị thuyền trưởng oai phong của vương quốc lá chuối xanh.
Gió từ sông thổi về, mang theo hơi mát của nước và hương thơm của cỏ cây hồi sinh. Một ngày mới bắt đầu, và tôi biết, dù cuộc đời có bao nhiêu mùa nước nổi, chúng tôi vẫn sẽ luôn có những chiếc thuyền của riêng mình để vượt qua sóng gió.
Đêm đó, tôi nằm nghe tiếng nước rút róc rách dưới gầm sàn. Một cảm giác bình yên lạ thường bao trùm lấy tôi. Tôi thấy mình đang ngồi trên một chiếc thuyền lá chuối khổng lồ, vững chãi như một pháo đài, chở tất cả người thân của tôi đi về phía ánh sáng rực rỡ của bình minh.
Mùi của đất và gió, mùi của nước và lá chuối... đó chính là hương vị của sự trưởng thành, là bài ca mà mảnh đất này đã hát cho tôi nghe trong những mùa nước nổi của tuổi thơ.