Mùi của đất và gió

Khi những cơn gió heo may bắt đầu thổi mạnh qua những cánh đồng chỉ còn trơ gốc rạ, làm những bụi dâm bụt trước ngõ rung rinh trong cái rét mướt đầu mùa, làng quê tôi bỗng bừng tỉnh khỏi giấc ngủ đông trầm mặc. Đó là lúc không khí bắt đầu mang theo một mùi vị rất riêng, không phải mùi bùn nồng nàn của mùa lụt, cũng chẳng phải mùi thơm của rơm mới ngày gặt, mà là mùi của sự đoàn viên. Mùi của khói hương trầm thoang thoảng từ nhà thờ tổ, mùi của vôi mới trắng xóa trên những bức tường bao, và đặc biệt nhất là mùi xanh nồng của những xấp lá dong vừa được hái về từ những khu vườn rậm rạp.

Tết ở quê tôi không bắt đầu từ ngày mùng Một, mà nó bắt đầu từ cái ngày người lớn tất bật dọn dẹp ban thờ và chúng tôi bắt đầu nghe thấy tiếng lợn kêu "en én" vang lên từ phía đầu xóm. Đó là âm thanh báo hiệu cho một mùa sung túc sắp về sau một năm thắt lưng buộc bụng.

"Tí ơi! Sang xem nhà tao gói bánh chưng nè! Có cả bánh chưng tí hon cho tao với mày nữa!"

Cu Tèo gào lên từ phía bên kia hàng rào. Nó đang giúp bố nó rửa những xấp lá dong to bản. Những chiếc lá xanh mướt, bóng loáng dưới ánh nắng nhạt màu của mùa đông, xếp thành từng chồng cao ngất ngưởng.

"Tao cũng đang giúp mẹ đãi đỗ đây! Tí nữa tao sang ngay!"

Tôi ngồi bên chum nước, tay vục vào chậu đỗ xanh đã ngâm nở, những hạt đỗ vàng óng ả trôi qua kẽ ngón tay. Việc đãi đỗ là một thử thách lòng kiên nhẫn, phải làm sao để vỏ sạch bong mà hạt đỗ vẫn nguyên vẹn. Mẹ tôi đang bận rộn bên rổ gạo nếp cái hoa vàng trắng ngần, mùi gạo thơm nồng nàn đến mức chỉ cần ngửi thôi đã thấy bụng đói cồn cào.

Trong bếp, bà nội đang cẩn thận thái những miếng thịt ba chỉ vuông vức, ướp với thật nhiều hạt tiêu rừng. Mùi cay nồng của tiêu quyện với mùi thơm của thịt tạo nên một thứ hương vị đặc trưng mà chỉ Tết mới có. Bà bảo, bánh chưng là linh hồn của ngày Tết, nên mỗi công đoạn đều phải làm bằng cái tâm thành kính nhất đối với tổ tiên.

"Ông ơi, sao mình không gói bằng lá chuối cho nhanh ạ? Lá chuối nhà mình nhiều lắm cơ mà?" – Tôi hỏi khi thấy ông nội đang tỉ mẩn dùng lạt tre buộc những chiếc bánh chưng vuông vức.

Ông nội dừng tay, mỉm cười nhìn tôi qua cặp kính lão:

"Lá chuối cũng gói được, nhưng chỉ có lá dong mới giữ được cái màu xanh ngọc bích cho hạt nếp con ạ. Và chỉ có lá dong mới mang lại cái mùi thơm thanh khiết mà không thứ lá nào thay thế được. Cái gì quý thì phải kỳ công, Tết mà làm nhanh quá thì còn gì là Tết nữa?"

Tôi nhìn đôi bàn tay của ông. Những nan lạt tre trắng muốt qua tay ông trở nên mềm mại lạ lùng, chúng ôm khít lấy lớp lá xanh, tạo nên những chiếc bánh vuông chằn chặn như được đúc từ khuôn. Ông còn đặc biệt gói cho tôi và Cu Tèo mỗi đứa hai chiếc bánh tí hon, nhỏ bằng lòng bàn tay, trông xinh xắn vô cùng.

Đến tối, khoảnh khắc mà chúng tôi mong đợi nhất đã đến: nhóm lửa luộc bánh. Một chiếc nồi đồng khổng lồ được đặt giữa sân, kê trên ba hòn gạch tảng. Những thanh củi gộc to tướng được bố tôi đưa vào bếp, lửa bắt đầu bùng lên, soi sáng cả một góc sân và sưởi ấm cái không khí lạnh lẽo của đêm cuối năm.

"Tèo, Mơ! Lại đây ngồi cho ấm!"

Ba đứa chúng tôi ngồi vây quanh nồi bánh, mỗi đứa cầm một cành củi nhỏ khều khều vào đống tro nóng. Gió mùa đông bắc vẫn rít qua những tán tre, nhưng ở đây, bên cạnh hơi ấm của ngọn lửa và mùi thơm của bánh chưng bắt đầu sôi sùng sục, chúng tôi cảm thấy mình đang ở nơi bình yên nhất thế gian.

"Tí này, mày ước gì cho năm mới?" – Mơ hỏi, ánh lửa nhảy múa trong đôi mắt trong veo của nó.

"Tao ước bố tao không phải đi làm xa nữa. Ước nhà mình năm nào cũng có nồi bánh to thế này."

Tèo gặm một củ khoai nướng cháy sém, nói giọng đầy quyết tâm:

"Tao thì ước tao cao hơn cái hàng rào cây găng nhà mày, để tao không phải kiễng chân mỗi khi gọi mày nữa. Với lại... ước có thật nhiều lì xì để mua viên bi rồng ở tiệm bà Móm."

Chúng tôi cười vang. Những ước mơ của trẻ con làng Gió thật đơn giản, nhưng nó chân thành như chính mảnh đất này. Trong khi đó, người lớn ngồi ở hiên nhà, uống trà và bàn chuyện thiên hạ. Những câu chuyện về giá thóc gạo, về những biến động ngoài kia được kể bằng tông giọng thong thả. Dưới ánh lửa bập bùng, những gương mặt khắc khổ vì sương gió bỗng trở nên nhẹ nhõm lạ kỳ.

Đêm càng về khuya, mùi lá dong luộc chín bắt đầu lan tỏa đậm đặc. Đó là một thứ mùi hương kỳ diệu, nó vừa có vị thanh của núi rừng, vị béo của thịt mỡ, vị bùi của đỗ xanh và vị ngọt của gạo nếp. Nó thấm vào quần áo, vào mái tóc và vào cả những giấc mơ của chúng tôi.

"Bố ơi, bánh chín chưa?" – Tôi hỏi lần thứ n, dù biết bánh chưng phải luộc đủ mười tiếng mới ngon.

Bố tôi cười, tay thêm vào một gộc củi khô:

"Sắp rồi con. Đi ngủ một giấc đi, sáng mai dậy là có bánh nóng ăn ngay."

Nhưng làm sao mà ngủ được khi trái tim đang rộn ràng tiếng trống hội? Tôi nằm trên phản gỗ, nghe tiếng nước sôi "ùng ục" trong nồi và tiếng củi nổ lách tách. Qua cửa sổ, tôi thấy những ngôi sao dường như cũng đang lung linh hơn mọi ngày. Tết đã về thực sự, nó không nằm ở những bộ quần áo mới, mà nó nằm trong hơi ấm của sự chờ đợi này.

Sáng mùng Một, làng quê tôi như bừng sáng. Những cây đào phai trong vườn nhà ai đó đã bắt đầu khoe sắc hồng nhạt, hòa cùng màu vàng rực rỡ của những khóm cúc vạn thọ ven đường. Mọi người diện những bộ quần áo đẹp nhất, mặt mũi rạng rỡ đi chúc Tết nhau.

Cảm giác khi cầm chiếc bánh chưng tí hon, tự tay bóc lớp lá dong đã chuyển sang màu xanh sẫm, để lộ ra lớp gạo nếp xanh mướt bên trong là một sự sung sướng không lời nào tả xiết. Cắn một miếng, vị béo ngậy tan trên đầu lưỡi, quyện với mùi thơm của lá dong và tiêu rừng... Đó chính là vị của Tết, vị của quê hương.

"Đi chúc Tết bà Móm không tụi mày?" – Tèo rủ rê khi thấy tôi và Mơ đang đứng trước ngõ.

Chúng tôi đi trên con đường làng sạch sẽ, gió xuân thổi nhè nhẹ mang theo hương vị của sự khởi đầu. Đến tiệm bà Móm, thấy bà hôm nay diện cái áo dài gấm cũ, miệng cười móm mém đỏ tươi vì trầu không. Bà phát cho mỗi đứa một bao lì xì màu đỏ rực.

"Năm mới mạnh khỏe, hay ăn chóng lớn nhé các con. Nhớ đừng có nghịch dại quá kẻo bố mẹ lo."

Bà Móm vẫn thế, vẫn là người giữ lửa cho những tâm hồn trẻ thơ trong làng. Chúng tôi cảm ơn bà rồi lại kéo nhau ra gốc đa đầu làng. Cây đa cổ thụ hôm nay cũng như trẻ lại, những mầm non xanh mướt bắt đầu nhú ra từ những cành già xù xì. Dưới gốc đa, một vài người già đang ngồi chơi cờ người, tiếng trống hội vang lên rộn rã phía đình làng.

Tôi chợt nhận ra rằng, Tết chính là lúc lòng đất và lòng người giao hòa mạnh mẽ nhất. Đất mẹ dường như cũng đang hân hoan khi con người biết ơn những gì đã nhận được sau một năm vất vả. Mùi đất lúc này thật lạ, nó thanh khiết và mang theo hơi ẩm của sương xuân, tràn đầy sức sống.

Chiều mùng Một, cả gia đình tôi quây quần bên mâm cơm tất niên muộn. Bố tôi nâng ly rượu thuốc, nhìn cả nhà bằng ánh mắt ấm áp:

"Năm qua dù có vất vả, nhưng cả nhà mình vẫn khỏe mạnh, bình an là quý nhất rồi. Cầu mong năm tới mưa thuận gió hòa, để con cháu mình luôn được no đủ."

Mẹ tôi mỉm cười, tay gắp cho tôi một miếng giò lụa hồng hào. Tôi nhìn quanh, thấy bà nội đang nhìn ông nội, thấy bố đang nhìn mẹ... Một sợi dây liên kết vô hình nhưng vô cùng bền chặt đang thắt chặt chúng tôi lại với nhau. Và tôi hiểu rằng, lý do bố tôi phải đi làm xa, lý do mẹ tôi phải thức khuya dậy sớm, tất cả đều nằm trong cái sự "sum vầy" thiêng liêng này.

Những ngày Tết trôi qua nhanh như một giấc mơ đẹp. Nhưng mùi hương của lá dong bánh chưng thì vẫn còn vương vấn mãi trong tâm trí. Nó nhắc nhở tôi rằng, dù sau này có đi đâu, có được ăn những món sơn hào hải vị ở những thành phố rực rỡ ánh đèn, thì hương vị của chiếc bánh chưng xanh quê nhà vẫn luôn là thứ ngon nhất, chân thật nhất.

Mùi của đất và gió vào những ngày Tết mang một sắc thái của sự hy vọng. Nó thôi thúc người ta phải sống tốt hơn, phải cố gắng nhiều hơn cho mảnh đất này. Tôi đứng bên bờ ao, nhìn những con cá chép bơi lội dưới làn nước trong xanh, cảm thấy lòng mình tràn đầy một nguồn năng lượng mới.

"Tí ơi! Hết Tết rồi, mai tụi mình lại đi bắt dế nhé?" – Tèo gọi từ xa.

"Ừ! Mai lại bắt đầu những trận chiến mới!"

Chúng tôi cười vang, tiếng cười bay xa qua những cánh đồng đang bắt đầu khoác lên mình màu xanh của mạ non. Một chu kỳ mới của đất trời đã bắt đầu, và chúng tôi, những đứa trẻ của làng Gió, lại sẵn sàng để lớn lên, để khám phá và để yêu thêm cái mùi của đất, mùi của gió và mùi của tình thân trên quê hương mình.

Cuộc sống đời thường rồi sẽ trở lại với những lo toan thường nhật, nhưng dư âm của ngày Tết, của hơi ấm bên nồi bánh chưng sẽ mãi là ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn chúng tôi suốt cả năm dài. Làng quê vẫn đứng đó, bao dung và hiền hòa, chứng kiến những đứa trẻ đang lớn khôn từng ngày từ chính những giá trị truyền thống đẹp đẽ nhất.

Tôi nhắm mắt lại, hít thật sâu cái không khí trong lành của buổi chiều cuối Tết. Tôi thấy mình thật giàu có, giàu có vì có một gia đình để yêu thương, có những người bạn để cùng sẻ chia và có một quê hương để luôn muốn trở về.

Hương lá dong bánh chưng dần nhạt đi, nhường chỗ cho mùi của mạ non và bùn ấm. Nhưng tôi biết, trong sâu thẳm trái tim mình, hương vị ấy đã được hóa thạch, trở thành một phần của bản sắc, giúp tôi luôn kiêu hãnh mỗi khi nói về nơi mình sinh ra và lớn lên.

Đêm mùng Ba Tết, tôi nằm nghe tiếng gió xuân thì thầm qua kẽ lá. Một năm mới rạng ngời đang đợi phía trước. Tôi mỉm cười, tay nắm chặt chiếc nơ đỏ của con bé Mơ (mà nó mới tặng tôi làm kỷ niệm sáng nay). Chúng tôi sẽ cùng nhau đi qua mùa xuân này, và nhiều mùa xuân khác nữa, trên mảnh đất đầy nắng và gió này.

Mùi của đất và gió... mùi của sự sống... và mùi của niềm tin vĩnh cửu.