2,307 từ
Thế giới của trẻ con không chỉ có những giấc mơ dưới gầm giường hay những cuộc thám mã buổi trưa nắng cháy. Khi mặt trời lặn xuống sau rặng tre già, nhường chỗ cho bóng tối tím sẫm bao phủ lên những mái nhà tranh, một thế giới khác lại bắt đầu thức tỉnh. Đó là thế giới của âm thanh, của những rung động li ti từ lòng đất và của những "nghệ sĩ" mang trên mình bộ giáp đen bóng loáng: những chú dế mèn.
Đối với chúng tôi, dế mèn không đơn thuần là côn trùng. Chúng là những chiến binh, là những người bạn, và đôi khi là cả một "ngân hàng" giàu có của lũ trẻ trong xóm. Một đứa trẻ sở hữu một con dế "than" với đôi càng to khỏe và tiếng gáy vang rền, uy quyền chẳng khác nào một vị tướng sở hữu vạn quân trong tay.
"Này Tí, tối nay trăng sáng lắm, chắc chắn là lũ dế 'chiến' sẽ ra khỏi hang đi tìm bạn đời. Mày có dám đi với tao không?"
Cu Tèo đứng bên kia hàng rào cây găng, tay cầm một chiếc ống nứa nhỏ và một cây cỏ xước. Đôi mắt nó lấp lánh như hai vì sao lạc giữa màn đêm của làng quê.
"Đi chứ! Nhưng tao phải đợi bố tao hút xong điếu thuốc lào đã. Bố mà thấy tao xách đèn pin ra đồng giờ này là ăn roi mây ngay."
Tôi thì thầm đáp lại, lòng bồn chồn như có lửa đốt. Ở vùng đất này, buổi tối là khoảng thời gian của sự tĩnh lặng và những bài học bài vở, nhưng với chúng tôi, đó là thời điểm vàng để bắt đầu những cuộc phiêu lưu li kỳ nhất trên những bờ ruộng thơm mùi rạ mục.
Khi tiếng "nện" thuốc lào của bố dứt hẳn, và mẹ tôi đã bắt đầu lục đục dọn dẹp trong bếp, tôi lẻn ra cửa sau. Cánh cửa gỗ già nua khẽ rên lên một tiếng nhỏ, khiến tim tôi suýt chút nữa văng khỏi lồng ngực. Tôi nín thở, nép vào bóng tối của cây khế rồi vọt nhanh ra phía bờ mương, nơi Tèo đã đợi sẵn với cái đèn pin cũ mèm.
Cánh đồng đêm hiện lên như một tấm thảm nhung đen khổng lồ. Gió đêm mát rượi, không còn cái nóng nung người của ban ngày, mang theo hương vị nồng nàn của bùn non và cỏ dại. Những con đom đóm thắp lên những ngọn đèn xanh lét, bay dập dờn quanh những bụi cây xấu hổ. Chúng giống như những linh hồn nhỏ bé của đất đai đang đi tuần tra trong đêm tối.
"Suỵt! Mày nghe thấy gì không?" – Tèo đột ngột dừng lại, một tay giơ lên ra hiệu, một tay áp sát vào tai.
Tôi đứng lặng người. Giữa cái không gian yên tĩnh của đêm tối, một bản giao hưởng kỳ diệu đang diễn ra. Tiếng "rỉ rả, rỉ rả" lúc trầm lúc bổng, lúc dồn dập lúc khoan thai vang lên từ khắp mọi ngả bờ ruộng. Đó là tiếng của hàng ngàn chú dế đang hòa giọng. Người lớn nghe tiếng dế chỉ thấy buồn ngủ, nhưng chúng tôi nghe thấy ở đó những lời thách thức, những tiếng gọi tình và cả những bài ca về sự tự do của lòng đất.
"Đó là dế than đấy. Tiếng nó đục và vang. Chắc chắn đang nằm trong cái hang dưới gốc cây cỏ gấu kia."
Tèo chỉ tay về phía một bụi cỏ rậm rạp. Chúng tôi rón rén tiến lại gần. Tèo quỳ xuống, dùng cây cỏ xước nhẹ nhàng ngoáy vào miệng hang. Đây là cả một nghệ thuật. Nếu mày ngoáy quá mạnh, dế sẽ sợ hãi chui sâu vào lòng đất; nếu mày ngoáy quá nhẹ, nó sẽ tưởng là gió thổi và chẳng buồn quan tâm. Phải ngoáy sao cho giống như một kẻ thù đang thách thức hoặc một người bạn đang rủ rê.
"Ra rồi! Ra rồi!" – Tôi suýt thì hét lên khi thấy một cái đầu đen bóng với hai chiếc râu dài ngoằng ló ra khỏi miệng hang.
Chú dế mèn hiện ra dưới ánh đèn pin của Tèo trông thật lẫm liệt. Đôi càng nó to khỏe, đôi cánh khép lại gọn gàng và bộ giáp lấp lánh như vừa được bôi một lớp mỡ bóng. Nó không chạy trốn ngay mà đứng lại, giơ hai càng lên như muốn tuyên chiến với hai gã khổng lồ đang quấy rầy giấc ngủ của nó.
"Con này là dế 'vương' đây Tí ạ! Nhìn đôi chân nó có gai sắc lẹm chưa kìa. Mang về cho nó đấu với con 'Lửa' của thằng Hùng thì chắc chắn thắng."
Tèo nhanh tay úp chiếc ống nứa xuống. Chú dế nằm gọn trong đó, tiếng gáy phẫn uất vang lên trong lòng ống tre. Chúng tôi nhìn nhau cười khoái chí. Đó là niềm hạnh phúc thuần khiết nhất của một đứa trẻ ở vùng quê nghèo – một niềm hạnh phúc không đo bằng tiền bạc, mà đo bằng độ dài của đôi râu dế và sức mạnh của đôi càng xanh.
Chúng tôi ngồi bệt xuống bờ ruộng, giữa không gian mênh mông của đất trời. Trên cao, ánh trăng vàng óng như mật đổ xuống, dát bạc lên những ngọn lúa đang thì con gái.
"Tí này, mày có bao giờ nghĩ dế mèn cũng có gia đình không?" – Tèo bỗng hỏi, giọng nó trầm xuống, lạc vào giữa tiếng gió đêm.
"Chắc là có chứ. Bố dế đi kiếm mồi, mẹ dế ở nhà chăm sóc dế con. Và có lẽ, bọn dế con cũng phải trốn ngủ trưa để đi chơi như tụi mình."
Tèo gật gù, ánh mắt nó xa xăm:
"Nếu vậy thì mình bắt nó đi, gia đình nó sẽ buồn lắm nhỉ? Giống như lúc bố tao đi làm ăn xa, mẹ tao cứ ngồi nhìn ra cửa suốt đêm ấy."
Câu hỏi của Tèo làm tôi khựng lại. Sự hồn nhiên của trẻ con thường đi kèm với những triết lý nhân sinh đau đáu mà đôi khi chính chúng tôi cũng không tự giải thích được. Chúng tôi bắt dế để thỏa mãn cái thú vui đấu đá, để chứng tỏ uy quyền, nhưng trong sâu thẳm, chúng tôi vẫn cảm nhận được nỗi buồn của sự chia cắt.
"Hay là... mình thả nó ra đi?" – Tôi ngập ngừng đề nghị.
Tèo nhìn chiếc ống nứa, rồi nhìn sang tôi. Nó tạch lưỡi một cái rõ to, nhưng tôi thấy tay nó đang từ từ nới lỏng nắp ống.
"Thôi được rồi. Cho mày về với vợ con mày đấy. Nhớ gáy cho to vào nhé, để mai tao còn biết đường mà tìm."
Nắp ống mở ra, chú dế mèn phóng vút xuống đất, biến mất vào bóng đêm trong chớp mắt. Chúng tôi cảm thấy một sự nhẹ nhõm lạ kỳ len lỏi trong lòng. Hình như, khi ban phát sự tự do cho một sinh vật khác, chúng tôi cũng cảm thấy mình trở nên "vĩ đại" hơn một chút theo một cách rất trẻ con.
Chúng tôi nằm ngửa ra cỏ, nhìn lên bầu trời đầy sao. Ở làng tôi, trời đêm trong vắt, không có ánh đèn đường làm mờ đi những chòm sao lấp lánh.
"Tèo, mày nhìn chòm sao kia kìa. Nó giống hình con dế mèn không?"
"Tao thấy nó giống cái bánh đúc mẹ tao hay mua ở chợ hơn."
Chúng tôi lại cười. Những câu chuyện của chúng tôi luôn bắt đầu từ những điều giản đơn nhất và kết thúc bằng những trận cười không dứt. Nhưng giữa những tiếng cười ấy, tôi nhận ra thế giới của người lớn và trẻ con thực ra chỉ cách nhau bởi một cái nhìn. Người lớn nhìn thấy những vì sao và lo lắng về thời tiết, chúng tôi nhìn thấy những vì sao và thấy những chiếc bánh đúc.
"Người lớn thật đáng thương, Tèo nhỉ?" – Tôi lặp lại câu nói quen thuộc.
"Ừ. Họ chẳng bao giờ dám nằm ra giữa ruộng thế này để nhìn sao cả. Họ sợ bẩn áo, sợ sương đêm làm đau lưng, sợ đủ thứ. Họ tự xây cho mình những cái lồng mang tên 'trách nhiệm' rồi nhốt mình vào đó."
Tèo nói những lời như một ông giáo già. Đôi khi tôi tự hỏi, có phải mảnh đất khô cằn này đã tôi luyện nên những đứa trẻ có tâm hồn già dặn hơn tuổi thật của chúng không? Hay chính cái mùi của đất và gió đã thấm vào máu thịt, khiến chúng tôi cảm nhận được nỗi buồn của thế gian từ khi còn chưa biết đọc chữ cho rành mạch?
Gió đêm mỗi lúc một mạnh, mang theo hơi lạnh từ con sông tràn về. Tiếng dế gáy bỗng nhiên dồn dập hơn, như một bản hợp xướng cuối cùng trước khi màn đêm đi vào chiều sâu của nó. Chúng tôi biết đã đến lúc phải quay về. Nếu mẹ thức dậy mà không thấy tôi trên phản, chắc chắn một trận lôi đình sẽ xảy ra.
Chúng tôi lủi thủi đi về phía làng. Những ngôi nhà mái lá nhấp nhô trong đêm, ánh đèn dầu leo lét qua khe cửa trông như những con mắt của bóng tối. Làng tôi về đêm yên bình đến lạ kỳ, cái sự yên bình mà sau này khi sống ở thành phố xô bồ, tôi đã phải đánh đổi bằng cả những năm tháng thanh xuân để tìm lại nhưng chẳng bao giờ thấy được.
Khi tôi lẻn được vào nhà và chui lại vào cái chăn ấm áp, mùi của rơm rạ và bùn đất vẫn còn vương trên quần áo. Tôi nhắm mắt lại, nghe tiếng dế gáy vọng vào từ ngoài vườn. Tiếng gáy ấy giờ đây không còn là tiếng thách thức của những chiến binh, mà nghe như một lời cảm ơn, một lời chúc ngủ ngon gửi đến những đứa trẻ vừa học được bài học về lòng trắc ẩn.
Sáng hôm sau, tôi thức dậy bởi tiếng gà gáy sáng và ánh nắng sớm mai xuyên qua cửa sổ. Bố tôi đã ra đồng từ sớm, mẹ đang quạt bếp lò để nấu nồi khoai lang trừ bữa. Cuộc sống đời thường lại bắt đầu cái guồng quay giản đơn của nó.
Tôi chạy ra phía hàng rào, thấy Tèo đang đứng đó, mặt mày hớn hở.
"Này Tí! Sáng nay tao thấy con dế đêm qua nó lại gáy ở chỗ cũ đấy. Hình như nó đang gọi tụi mình ra chơi."
Tôi cười, lòng thấy vui lạ. Bản giao hưởng của những chú dế mèn sẽ còn tiếp tục, đêm này qua đêm khác, mùa này qua mùa khác. Nó là âm thanh của sự sống bền bỉ, là linh hồn của mảnh đất này. Và chừng nào chúng tôi còn lắng nghe được tiếng dế, chừng đó chúng tôi vẫn còn là những đứa trẻ của đất và gió, với trái tim trong veo như những giọt sương mai trên lá lúa.
Người lớn có thể quên đi những âm thanh li ti ấy, họ có thể mải mê với những âm thanh náo nhiệt của tiền bạc và danh vọng. Nhưng với chúng tôi, tiếng dế mèn là sợi dây liên kết chúng tôi với lòng đất, với cội nguồn của sự sống chân phương nhất.
Cái mùi của đất sau cơn mưa, cái vị mặn của mồ hôi trên lưng áo bố, và tiếng dế gáy đêm... tất cả đã dệt nên một tấm thảm ký ức rực rỡ mà tôi sẽ mang theo suốt cuộc đời. Để rồi khi tóc đã bạc, khi đôi chân đã mỏi mệt vì những chuyến hành trình dài, tôi chỉ cần nhắm mắt lại là có thể nghe thấy bản giao hưởng ấy vang lên, dẫn lối tôi quay về với vương quốc tuổi thơ, nơi có Cu Tèo sún răng và những chú dế mèn anh dũng dưới ánh trăng vàng.
Kết thúc một đêm phiêu lưu, tôi nhận ra rằng sự trưởng thành không phải là khi chúng ta ngừng bắt dế, mà là khi chúng ta biết tại sao mình nên thả chúng ra. Và mảnh đất quê hương này, với sự bao dung vô bờ bến, đã dạy cho chúng tôi những bài học đầu đời như thế – nhẹ nhàng như hơi thở của gió, nhưng sâu đậm như mùi của đất nâu.
Tôi nhìn ra cánh đồng, nơi những bông lúa đang cúi đầu như đang chiêm nghiệm về cuộc đời. Nắng lên cao, một ngày mới lại bắt đầu, và tôi biết, chiều nay dưới gầm giường, tôi và Tèo sẽ lại có những bí mật mới để chia sẻ. Vì tuổi thơ là một cuốn sách không có trang cuối, và mỗi ngày trôi qua là một dòng chữ đầy sắc màu mà chúng tôi tự tay viết lên giữa mảnh đất thân thương này.
Trong cái nắng vàng như mật của buổi sớm, tôi thấy mẹ tôi bước ra sân, đôi tay gầy guộc vươn lên đón lấy nắng mai. Mẹ mỉm cười, một nụ cười hiền hậu làm sáng bừng cả khuôn mặt đầy những vết sạm nám. Có lẽ mẹ cũng đang nghe thấy một bản giao hưởng nào đó của riêng mình, bản giao hưởng của tình yêu thương và sự hy sinh thầm lặng.
Làng quê tôi là thế đó, cứ lầm lũi mà kiên cường, cứ nghèo khó mà giàu lòng trắc ẩn. Và chúng tôi, những đứa trẻ được nuôi dưỡng bởi mùi của đất và gió, sẽ mãi là những nốt nhạc nhỏ bé nhưng không thể thiếu trong bản giao hưởng vĩnh cửu của quê hương.