Mùi của đất và gió

Có những thứ mùi vị mà dù đi hết cả cuộc đời, người ta cũng không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác ngoài mảnh ký ức tuổi thơ. Đối với tôi, đó là mùi của đất khi những giọt mưa đầu mùa vừa chạm xuống sau những tháng ngày dài nắng cháy. Nó không thơm kiểu ngào ngạt như hoa bưởi, cũng chẳng nồng nàn như hương nhài về đêm, mà là một thứ mùi ngai ngái, nồng hăng, mang theo hơi thở lầm lụi của lòng đất sau bao ngày bị mặt trời nung nấu.

Buổi trưa hôm đó, bầu trời đột ngột thay đổi sắc diện. Những đám mây trắng xốp như bông gòn bị một bàn tay khổng lồ nào đó nhuộm thành màu xám chì, rồi tím thẫm. Gió từ cánh đồng thổi về, không còn mang cái nóng hầm hập của hơi lúa cháy mà trở nên lành lạnh, kèm theo đó là tiếng lá tre xào xạc cuồng loạn như đang báo tin về một cuộc đổ bộ vĩ đại.

Tôi ngồi bên hiên nhà, đôi chân đung đưa trên bậc thềm đá đã mòn vẹt. Bố tôi đang tất tả gom đống rơm rạ giữa sân, miệng hô hoán mẹ tôi vào rút quần áo trên dây phơi. Ở làng quê này, mưa không chỉ là hiện tượng thời tiết; mưa là một sự kiện, một cuộc chiến với thời gian để bảo vệ thành quả của lao động.

"Tí! Đừng có ngồi đó mà ngẩn ngơ, vào nhà ngay kẻo gió cuốn đi bây giờ!" – Tiếng mẹ tôi át cả tiếng sấm rền vang từ phía chân trời xa tít tắp.

Nhưng tôi không vào. Tôi thích cái cảm giác đứng trước ngưỡng cửa của một sự thay đổi lớn lao. Và rồi, những giọt mưa đầu tiên rơi xuống. Chúng to và nặng, rơi lộp bộp trên những tàu lá chuối xanh ngắt, tạo nên những âm thanh giống như tiếng trống khai trận. Ngay khoảnh khắc ấy, từ mặt đất khô cằn phía trước sân, một làn hơi mỏng manh bốc lên. Đó chính là nó: Mùi của đất.

Cái mùi ấy bốc lên nồng nặc, xộc thẳng vào mũi, mang theo cả vị của cát bụi, của cỏ khô và của những bí mật nằm sâu dưới lòng đất suốt ba tháng hè. Nó giống như tiếng thở phào nhẹ nhõm của đất mẹ khi cuối cùng cũng được giải khát.

"Này Tí sứt! Ra đây mau!"

Tiếng gọi khản đặc của Cu Tèo vang lên từ phía hàng rào. Nó đang đứng đó, đầu đội một chiếc lá sen khổng lồ vừa hái dưới ao, gương mặt hớn hở đến mức cái răng sún như muốn nhảy ra ngoài.

"Mưa đầu mùa là để tắm, chứ không phải để nhìn đâu thằng ngốc!"

Tôi nhìn vào nhà, thấy mẹ đang bận rộn dưới bếp, còn bố thì đang mải mê che chắn lại cái chuồng lợn bị dột. Tôi lẻn nhanh ra sân. Vừa bước chân xuống nền đất, tôi cảm nhận được sự chuyển biến kỳ diệu. Đất dưới chân từ trạng thái khô khốc, nứt nẻ, bỗng chốc trở nên mềm mại, dẻo quánh. Những vết nứt to tướng như những con quái vật đang há mồm chờ nước giờ đây bị lấp đầy bởi dòng chảy đục ngầu.

"Mày có thấy mùi gì không Tèo?" – Tôi hét lên giữa tiếng mưa rơi sầm sập.

"Mùi của giun đất đấy! Chúng nó đang ngoi lên để thở. Mày nhìn kìa, cả lũ cá rô cũng đang nhảy lên khỏi mặt mương để tìm dòng nước mới."

Chúng tôi bắt đầu vũ điệu của riêng mình dưới làn mưa trắng xóa. Chúng tôi không nhảy múa theo nhịp điệu nào cả, chỉ đơn giản là chạy vòng quanh, há miệng đón lấy những giọt nước mát lạnh và để cho bùn đất văng tung tóe lên quần áo. Trong mắt người lớn, đây là hành động "rước bệnh vào người", nhưng trong mắt chúng tôi, đây là cách duy nhất để giao tiếp với thiên nhiên.

"Tèo này, tại sao đất lại có mùi hăng thế nhỉ? Sao nó không thơm như xà phòng của mẹ tao?"

Tèo dừng lại, lấy tay lau nước mưa trên mặt, ra vẻ một nhà thông thái:

"Vì đất chứa đựng tất cả mọi thứ. Xà phòng chỉ là hoa lá thôi, còn đất có cả rễ cây, có cả xương của những con côn trùng đã chết, có cả mồ hôi của bố tao và bố mày rơi xuống mỗi ngày. Nó hăng là phải, vì nó chứa đựng sự sống thật sự."

Câu nói của Tèo làm tôi khựng lại một giây. Phải rồi, mặt đất này đã chứng kiến biết bao mùa màng đi qua, biết bao nhiêu giọt mồ hôi của những người nông dân gầy gộc đã thấm xuống. Mẹ tôi vẫn thường bảo: "Cơm con ăn là từ đất mà ra, áo con mặc cũng từ đất mà có". Lúc đó tôi không hiểu, nhưng giờ đây, khi hít căng lồng ngực cái mùi nồng đượm này, tôi bắt đầu lờ mờ nhận ra một sự thật giản đơn nhưng vĩ đại. Đất không bao giờ đòi hỏi, nó chỉ lặng lẽ đón nhận và chuyển hóa tất cả thành sự sinh sôi.

Mưa mỗi lúc một nặng hạt hơn, màn mưa dày đặc đến nỗi tôi không còn nhìn thấy rặng tre đầu làng. Không gian chỉ còn lại một màu trắng mờ ảo và tiếng gầm thét của dòng nước đổ từ mái hiên xuống cái chum vại cũ.

"Tí ơi! Vào ngay, mẹ đếm đến ba nhé!"

Tiếng mẹ đã bắt đầu có uy lực của một trận lôi đình. Tôi và Tèo nhìn nhau, luyến tiếc chia tay cuộc vui. Trước khi chạy vào, Tèo còn kịp nhét vào tay tôi một con cá rô nhỏ xíu mà nó vừa chộp được trong vũng nước:

"Cho mày này, mang về nuôi trong chậu gỗ. Đây là món quà của đất đấy."

Tôi chạy vào hiên, người ướt sũng như một chú chuột lột. Mẹ đứng chờ sẵn với một chiếc khăn bông cũ và một bát nước gừng nóng. Mẹ mắng, nhưng đôi tay mẹ lại rất nhẹ nhàng khi lau khô mái tóc đầy bùn của tôi.

"Cái thằng này, chỉ giỏi làm mẹ lo. Mưa gió thế này lỡ cảm lạnh thì sao?"

Bố tôi cũng vừa xong việc, ông bước vào hiên, đôi ủng cao su bám đầy bùn đất đỏ quạch. Bố nhìn tôi, cười khà khà:

"Kệ nó bà nó ạ. Trẻ con làng này đứa nào chẳng lớn lên từ bùn đất. Không tắm mưa đầu mùa sao thành người của mảnh đất này được."

Bố ngồi xuống bậu cửa, châm một điếu thuốc lá cuốn. Khói thuốc quyện vào hơi nước mưa tạo nên một mùi hương đặc trưng của những chiều mưa ở vùng quê nghèo. Tôi ngồi cạnh bố, nhìn ra sân. Cơn mưa đã làm dịu đi tất cả. Những cái cây được gột rửa bụi bặm trở nên xanh mướt một cách lạ thường. Những con đường đất đỏ vốn dĩ đầy bụi giờ đây trở thành những dòng sông nhỏ mang theo phù sa chảy về phía cánh đồng.

"Bố ơi, đất có buồn không khi bị nắng đốt cháy cả mấy tháng trời?" – Tôi hỏi, tựa đầu vào đầu gối của bố.

Bố nhấp một ngụm nước trà, đôi mắt nhìn xa xăm vào màn mưa trắng xóa:

"Đất không biết buồn đâu con. Đất chỉ biết chờ đợi thôi. Nó biết rằng sau nắng hạn sẽ là mưa rào, sau mùa đông sẽ là mùa xuân. Đất có sự kiên nhẫn mà con người chúng ta đôi khi phải học cả đời mới có được."

Tôi nhìn xuống đôi bàn tay mình, vẫn còn dính chút bùn đất từ vũng nước ban nãy. Tôi đưa lên mũi ngửi. Vẫn là cái mùi hăng nồng ấy. Tôi chợt nhận ra, mùi của đất không chỉ hiện diện ở ngoài sân kia, mà nó đã thấm vào từng sợi vải, từng hơi thở và cả trong những câu chuyện của người lớn.

Người dân ở đây, họ giống như đất. Họ lầm lì, chịu đựng nắng mưa, chẳng bao giờ than vãn về những khó khăn của cuộc đời. Họ cứ lặng lẽ gieo trồng, lặng lẽ hy vọng và lặng lẽ bao dung với những trò nghịch ngợm của chúng tôi. Những người đàn ông da rám nắng, đôi mắt sâu hoắm vì thiếu ngủ; những người đàn bà lưng còng vì gánh gồng, đôi tay nứt nẻ vì sương gió... Tất cả họ đều mang trong mình cái mùi hăng nồng và bền bỉ của đất.

Cơn mưa chiều hôm ấy trôi qua nhanh như khi nó đến. Ánh nắng yếu ớt bắt đầu len lỏi qua làn mây, tạo nên những dải cầu vồng rực rỡ phía chân trời. Tôi bước ra sân, không khí lúc này thật trong lành và dịu mát. Những vũng nước nhỏ phản chiếu bầu trời xanh ngắt trông như những tấm gương vỡ rơi vãi khắp nơi.

Tôi thấy Cu Tèo đang lục đục bên hàng rào, nó đang cố gắng dựng lại mấy gốc cây dâm bụt bị gió quật ngã.

"Tí ơi! Ra xem nè, cây lựu nhà tao ra hoa rồi!"

Tôi chạy sang, quả thực dưới những tán lá còn đọng nước, một bông hoa lựu đỏ rực như một đốm lửa nhỏ vừa được thắp lên. Mưa đầu mùa đã đánh thức sức sống của vạn vật.

"Tèo, mày có nghĩ là đất đang mỉm cười không?"

Tèo nhìn bông hoa, rồi nhìn xuống mặt đất đã bắt đầu se lại:

"Nó không mỉm cười bằng miệng như tụi mình đâu. Nó mỉm cười bằng cách nở hoa và kết trái đấy. Mẹ tao bảo, khi nào mình thấy đất thơm nhất, ấy là lúc nó đang hạnh phúc nhất."

Chúng tôi đứng lặng im giữa vườn, hít hà cái hương vị cuối cùng của hơi đất bốc lên trước khi nó hoàn toàn chìm vào sự tĩnh lặng của buổi hoàng hôn. Đó là một buổi chiều mà tôi sẽ không bao giờ quên, không phải vì trận tắm mưa thỏa thích, mà vì lần đầu tiên tôi cảm nhận được sự gắn kết thiêng liêng với mảnh đất mình đang đứng.

Những năm tháng sau này, khi tôi sống giữa những khối bê tông vô hồn của thành phố, khi xung quanh chỉ toàn mùi khói xe và hương nước hoa nhân tạo, tôi vẫn thường nhắm mắt lại mỗi khi trời mưa. Tôi cố gắng tìm kiếm cái mùi vị ngai ngái, nồng hăng của đất quê hương. Trong khoảnh khắc đó, tôi thấy mình lại là cậu bé Tí sứt mẻ, lại đang đứng giữa sân cùng Cu Tèo, để cho mưa xối xả vào người và cảm nhận sự sống đang trào dâng từ lòng đất mẹ.

Đất có thể cũ kỹ, đất có thể nghèo nàn, nhưng đất chính là nơi bắt đầu của mọi hành trình và cũng là nơi cuối cùng đón chúng ta trở về. Mùi đất sau cơn mưa đầu mùa chính là mùi vị của sự khởi đầu, của lòng kiên trì và của những hy vọng không bao giờ tắt.

Chiều dần tàn trên làng quê hiền hậu. Tiếng ếch nhái bắt đầu kêu ran rát từ phía bờ mương, hòa cùng bản nhạc của thiên nhiên sau cơn mưa. Mẹ tôi gọi vào ăn cơm, bữa cơm với bát canh rau tập tàng và đĩa cá rô kho tộ mà tôi vừa bắt được ban chiều.

Mùi thơm của cơm gạo mới quyện cùng mùi khói bếp len lỏi qua kẽ liếp, tạo nên một cảm giác ấm áp lạ thường. Tôi biết rằng, dù cuộc đời có sóng gió thế nào, chỉ cần còn mảnh đất này dưới chân, còn mùi vị nồng nàn này trong ký ức, tôi sẽ không bao giờ cảm thấy cô độc.

Bởi vì đất và gió nơi đây, đã nuôi dưỡng tâm hồn tôi bằng những điều giản đơn và chân thành nhất. Và tôi, một lần nữa, thầm cảm ơn những giọt mưa đầu mùa đã mang cái mùi vị thiêng liêng ấy quay trở lại, để nhắc nhở tôi rằng mình là con của đất, con của gió, và là một phần không thể tách rời của mảnh đất quê hương thân thương này.

Trong giấc ngủ tối hôm ấy, tôi mơ thấy mình hóa thành một hạt mầm nhỏ, nằm im trong lòng đất ấm áp, nghe tiếng mưa rơi đều đặn trên đầu và cảm nhận mùi hương nồng nàn của đất đang ôm ấp lấy mình. Một giấc mơ thanh thản, trong trẻo như chính cái mùi của đất sau cơn mưa đầu mùa năm ấy.

Tuổi thơ của tôi đã được ướp bằng thứ mùi vị đó, để rồi mỗi khi gặp lại, tôi lại thấy lòng mình dịu lại, thấy mình như vừa được nhận một tấm vé quay về với những ngày xưa yêu dấu.