Mùi của đất và gió

Có những sự kiện ở làng quê vốn dĩ rất bình thường trong mắt người lớn, nhưng đối với lũ trẻ chúng tôi, nó lại mang tầm vóc của một cuộc cách mạng. Chẳng hạn như việc bác hàng xóm mua một cái tivi đen trắng, hay việc một ai đó trong xóm đột ngột xuất hiện với một diện mạo khác lạ. Và cái ngày con bé Mơ xuất hiện với chiếc nơ màu đỏ rực trên mái tóc chính là một ngày như thế. Nó làm đảo lộn mọi trật tự trong suy nghĩ của tôi, khiến cái thế giới vốn chỉ xoay quanh những con dế và những trận đá bóng nhựa bỗng chốc trở nên chông chênh một cách kỳ lạ.

Con bé Mơ vốn là "chiến hữu" trung thành của tôi và Cu Tèo. Nó vốn chẳng giống những đứa con gái khác trong xóm suốt ngày chỉ biết chơi đồ hàng hay tết tóc cho búp bê bằng lá chuối. Mơ có làn da bánh mật vì nắng, đầu tóc thì luôn rối bù như tổ chim sẻ và đôi chân thì nhanh thoăn thoắt không kém gì Cu Tèo mỗi khi trốn mẹ ra mương bắt cá. Với chúng tôi, Mơ chỉ đơn giản là một đứa bạn "có giới tính hơi khác một chút" nhưng lại rất đáng tin cậy vì nó không bao giờ khóc nhè khi bị ngã và đặc biệt là rất giỏi giữ bí mật.

Thế nhưng, buổi sáng hôm ấy, khi nắng bắt đầu rót những dải lụa vàng óng xuống con đường đất đỏ, con bé Mơ bước ra từ cánh cổng gỗ với một bộ dạng hoàn toàn khác. Nó mặc một chiếc áo sơ mi trắng tinh khôi, mái tóc thường ngày bù xù giờ đây được chải chuốt mượt mà và buộc gọn lại bằng một chiếc nơ vải màu đỏ thắm. Chiếc nơ ấy nổi bật trên nền tóc đen nhánh, trông giống như một con bướm đỏ đang đậu xuống và sẵn sàng tung cánh bay lên bất cứ lúc nào.

"Này Tèo, mày có thấy con bé Mơ hôm nay... trông như bị ai nhập không?" – Tôi huých tay Tèo, giọng đầy nghi hoặc.

Tèo đang mải mê gặm một mẩu sắn luộc, nó ngẩng đầu lên, trố mắt nhìn rồi suýt thì nghẹn:

"Chà! Nó có cái gì trên đầu đỏ chót thế kia? Hay là nó bị thương nên phải băng bó?"

Chúng tôi đứng im như hai pho tượng đá ở đầu ngõ, nhìn con bé Mơ đang tiến lại gần. Mơ không đi bộ kiểu chạy nhảy như mọi ngày. Nó đi từng bước khoan thai, hai tay chắp sau lưng, gương mặt phảng phất một vẻ nghiêm trang mà tôi chỉ thấy ở cô giáo dạy lớp một vào ngày khai giảng.

"Chào hai ông tướng. Nhìn gì mà nhìn dữ vậy?" – Mơ cất tiếng, giọng nó vẫn thế nhưng dường như có một chút điệu đà hơn thường lệ.

Tèo lấy tay chỉ chỉ vào cái nơ:

"Mơ ơi, cái gì trên đầu mày thế? Sao mày không đội mũ cối đi chơi cho mát, đội cái con bướm đỏ này để làm gì?"

Mơ lườm Tèo một cái sắc lẹm, nhưng rồi nó lại khẽ chạm tay vào chiếc nơ, môi nở một nụ cười mà sau này tôi mới biết người ta gọi là "thẹn thùng":

"Đây là chiếc nơ đỏ cô tao gửi từ thành phố về đấy. Cô bảo con gái thì phải duyên dáng, chứ không được suốt ngày đi đào trùn đất với hai đứa mày nữa."

"Duyên dáng" là một từ ngữ quá xa xỉ đối với chúng tôi lúc bấy giờ. Nó nghe có vẻ giống một loại thức ăn đắt tiền hay một căn bệnh lạ mà chỉ người thành phố mới mắc phải. Tôi đứng nhìn con bé Mơ, cảm thấy một khoảng cách vô hình đang dần hình thành. Chiếc nơ đỏ ấy giống như một bức tường ngăn cách giữa thế giới của những trận đánh trận giả đầy bụi bặm và một thế giới nào đó thanh sạch, thơm tho mà tôi chưa từng biết tới.

"Thế chiều nay mày có đi bẻ trộm ngô với tụi tao không?" – Tôi hỏi, cố tìm lại chút hy vọng.

Mơ nhìn chiếc nơ đỏ phản chiếu qua vũng nước mưa còn đọng lại trên đường, rồi lắc đầu:

"Không được đâu. Mẹ tao bảo mặc áo trắng mà đi ra đồng thì chỉ có nước mang về làm giẻ lau. Với lại, chiếc nơ này không được để dính nhựa ngô."

Nói xong, Mơ thong thả quay lưng đi về phía nhà ông Giáo Thứ để mượn sách. Chiếc nơ đỏ cứ nhún nhảy theo nhịp chân của nó, bỏ lại tôi và Cu Tèo đứng ngẩn ngơ giữa con đường đầy nắng.

"Thôi xong rồi Tí ạ. Con bé Mơ đã chính thức gia nhập phe người lớn rồi." – Tèo thở dài, ném mẩu sắn đi một cách thất vọng.

Cả ngày hôm đó, tôi thấy lòng mình bứt rứt không yên. Việc con bé Mơ có chiếc nơ đỏ không chỉ là việc nó không đi chơi cùng chúng tôi, mà nó còn đánh dấu một sự thật đau lòng: Thế giới của chúng tôi đang bắt đầu rạn nứt. Những đứa bạn cùng lớn lên, cùng tắm chung một dòng sông, cùng chia nhau một củ khoai nướng, bỗng một ngày nhận ra mình không còn thuộc về cùng một vương quốc nữa.

Chiều xuống, tôi ngồi một mình dưới gốc cây khế, nhìn những quả khế rụng đầy sân. Mẹ tôi đi chợ về, thấy tôi ngồi thẫn thờ thì ngạc nhiên lắm:

"Sắp có bão hay sao mà hôm nay con trai tôi lại ngồi thiền thế này? Không đi tìm Tèo với Mơ à?"

"Con Mơ nó có nơ đỏ rồi mẹ ạ. Nó không chơi với con nữa." – Tôi trả lời, giọng đầy ấm ức.

Mẹ tôi đặt thúng xuống, ngồi cạnh tôi và cười hiền hậu. Mẹ vuốt lại mái tóc khét mùi nắng của tôi, nói giọng dịu dàng:

"Mơ nó lớn rồi con ạ. Con gái khi bắt đầu biết làm đẹp là khi trái tim chúng bắt đầu nở hoa. Chiếc nơ ấy không làm mất đi tình bạn của các con đâu, nó chỉ báo hiệu rằng một chương mới trong cuộc đời đang mở ra thôi."

"Con chẳng thích chương mới nào cả. Con chỉ thích con Mơ cũ, cái đứa hay trèo cây và mặt đầy nhọ nồi ấy."

Mẹ im lặng một lúc, nhìn về phía rặng tre đang xào xạc trong gió chiều:

"Thế giới này luôn vận động, con trai ạ. Đất phải khô đi mới nhận được mưa, cây phải rụng lá mới có thể nảy mầm. Con bé Mơ không thể mãi là đứa trẻ đi bắt dế được. Một ngày nào đó, con cũng sẽ thấy mình cần một chiếc áo sơ mi phẳng phiu thay vì những bộ quần áo rách vai này."

Tôi không tin lời mẹ. Tôi thầm nhủ mình sẽ mãi mãi là Tí sứt, mãi mãi yêu cái mùi bùn đất hơn bất cứ thứ nơ lụa nào. Nhưng trong thâm tâm, tôi biết mẹ nói đúng. Khi nhìn thấy Mơ với chiếc nơ đỏ, tôi bỗng cảm thấy một thứ cảm xúc lạ lùng nảy mầm trong ngực. Nó không phải là sự giận dỗi, cũng chẳng phải sự ghen tị. Nó là một nỗi buồn mang tên "sự trưởng thành".

Tối hôm đó, trăng lên muộn. Tôi lẻn ra phía bờ rào, nơi có bụi hoa nhài tỏa hương ngan ngát. Tôi thấy Mơ đang ngồi một mình trước thềm nhà, chiếc nơ đỏ vẫn nằm yên trên tóc. Dưới ánh đèn dầu vàng vọt hắt ra từ cửa sổ, Mơ trông xinh đẹp một cách kỳ ảo, như một nhân vật bước ra từ những câu chuyện cổ tích mà bà thường kể.

Tôi định gọi nó, nhưng rồi lại thôi. Tôi sợ rằng nếu mình lên tiếng, cái vẻ duyên dáng mong manh ấy sẽ biến mất, và Mơ sẽ lại trở thành đứa con gái lấm lem mà tôi vẫn biết. Nhưng tôi cũng nhận ra rằng, tôi thích ngắm nhìn vẻ đẹp này. Nó giống như lần đầu tiên tôi nhìn thấy một cánh đồng lúa chín vàng rực trong nắng sớm, một vẻ đẹp khiến người ta thấy bình yên nhưng cũng đầy nuối tiếc.

"Tí đấy à?" – Mơ đột ngột lên tiếng, dù tôi vẫn đứng trong bóng tối.

"Sao mày biết là tao?" – Tôi lúng túng bước ra.

"Mùi của mày thì chỉ có mùi đất với mùi khói bếp thôi, lẫn đi đâu được." – Mơ cười, nụ cười lần này không còn vẻ kiêu kỳ của buổi sáng nữa.

Tôi ngồi xuống bậc thềm, cách Mơ một khoảng nhỏ. Cả hai chúng tôi im lặng nhìn lên bầu trời. Những ngôi sao nhỏ xíu nhấp nháy như những hạt cát bạc bị rơi vãi.

"Này, chiếc nơ đỏ... trông cũng đẹp đấy." – Tôi lí nhí nói, mặt nóng bừng lên.

Mơ quay sang nhìn tôi, đôi mắt nó trong veo phản chiếu ánh sao:

"Mẹ tao nói, chiếc nơ này là sự nhắc nhở rằng tao không còn là một đứa trẻ thích gì làm nấy nữa. Tao phải học cách giữ gìn, học cách dịu dàng. Nhưng mà Tí ạ, đôi khi tao thấy chiếc nơ này nặng lắm."

"Nặng á? Nó chỉ là một miếng vải thôi mà."

"Nặng ở đây nè." – Mơ chỉ vào ngực mình. "Vì khi đội nó lên, tao không dám chạy nhanh vì sợ nó rơi, không dám cười to vì sợ không duyên dáng. Tao thấy mình giống như một con chim bị nhốt trong một cái lồng bằng lụa đỏ vậy."

Câu nói của Mơ làm tôi sững sờ. Hóa ra, đằng sau cái vẻ kiêu hãnh của chiếc nơ đỏ là một nỗi khổ tâm mà người lớn áp đặt lên nó. Người lớn luôn muốn chúng tôi lớn nhanh hơn, muốn chúng tôi trở nên mẫu mực, nhưng họ không biết rằng việc từ bỏ sự hồn nhiên là một cái giá quá đắt.

"Nếu mày thấy nặng, thì tháo nó ra. Chiều mai tụi mình lại ra mương bắt cá. Tao sẽ bảo Cu Tèo không được cười cái nơ của mày."

Mơ lắc đầu, buồn bã:

"Không được đâu. Mẹ tao bảo đó là quy luật. Con người ta không thể cứ đi chân đất mãi được."

Đêm đó, tôi quay về nhà với một tâm trạng nặng nề hơn cả khi bị điểm kém môn toán. Tôi nhận ra rằng chiếc nơ đỏ của Mơ chính là một dấu mốc. Nó không chỉ là một món đồ trang sức, nó là biểu tượng của việc thế giới người lớn đang bắt đầu thu nạp những đứa trẻ chúng tôi vào cái hệ thống quy tắc chằng chịt của họ.

Mơ là người đầu tiên, rồi sẽ đến Cu Tèo, và cuối cùng là tôi. Chúng tôi sẽ lần lượt mang lên mình những "chiếc nơ" khác nhau: những đôi giày da bóng loáng, những chiếc cà vạt chật chội, hay những nỗi lo âu về tiền bạc.

Ngày hôm sau, Mơ vẫn đội chiếc nơ đỏ đi học. Nhưng đến buổi chiều, khi tôi đang ngồi ngoài bờ ao thì thấy Mơ chạy lại, chiếc nơ đỏ đã bị tháo ra và cầm chặt trong tay. Nó lại mặc chiếc áo cánh cũ, tóc tai có chút rối và đôi mắt sáng rực.

"Tí! Đi thôi! Cu Tèo bảo có một ổ kiến lửa to lắm ở sau gò đất!"

Tôi nhảy dựng lên, lòng vui sướng vô ngần:

"Thế còn chiếc nơ đỏ thì sao?"

Mơ nháy mắt, một cái nháy mắt đầy tinh nghịch mà tôi yêu thích nhất:

"Tao cất nó vào túi rồi. Mẹ tao bảo phải dịu dàng, nhưng mẹ không bảo là không được đi bắt kiến vào buổi chiều. Tao sẽ chỉ đội nó khi nào cần làm 'người lớn' thôi, còn bây giờ tao vẫn là Mơ của tụi mày."

Ba đứa chúng tôi lại chạy nhảy trên cánh đồng, tiếng cười tan vào trong gió, vượt qua cả những rặng tre và bay cao lên tận trời xanh. Chiếc nơ đỏ nằm im trong túi áo của Mơ, giống như một bí mật được cất giấu, chờ đợi một thời điểm khác để lộ diện.

Ngày hôm đó, tôi hiểu ra một điều: Trưởng thành không có nghĩa là phải vứt bỏ hoàn toàn sự hồn nhiên, mà là học cách chung sống với những "chiếc nơ đỏ" của cuộc đời mà vẫn giữ được cái mùi của đất và gió trong tâm hồn. Mơ vẫn là Mơ, và tôi vẫn là Tí. Chúng tôi vẫn còn thời gian để là những đứa trẻ, ít nhất là cho đến khi ánh hoàng hôn của tuổi thơ hoàn toàn tắt hẳn.

Nắng chiều nhuộm hồng cả một vùng trời, và chiếc nơ đỏ lấp ló trong túi áo Mơ giống như một đốm lửa nhỏ sưởi ấm cho tình bạn của chúng tôi. Làng quê vẫn thế, bao dung và hiền hòa, chứng kiến những đứa trẻ đang loay hoay tập làm người lớn nhưng vẫn không quên đường về với những trò chơi của đất.

Có lẽ, sau này khi nhìn lại, Mơ sẽ không nhớ chiếc nơ ấy giá bao nhiêu tiền, nhưng nó chắc chắn sẽ nhớ cái chiều hôm ấy, khi nó chọn cách tháo nơ để cùng hai thằng bạn thân chạy băng qua cánh đồng lúa đang thì con gái. Vì có những thứ còn rực rỡ và quý giá hơn cả màu đỏ của lụa, đó chính là màu sắc của những năm tháng vô tư lự nhất đời người.

Bản giao hưởng của những chú dế mèn lại vang lên, và lần này, dường như nó có thêm một giai điệu mới: giai điệu của sự hiểu biết và thấu cảm. Chúng tôi lớn lên thêm một chút, không phải vì chiều cao tăng thêm, mà vì trái tim đã biết rung động trước những điều giản dị nhưng sâu sắc của cuộc đời.

Mùi đất bốc lên nồng nàn sau cơn mưa ban chiều, quyện với mùi cỏ dại và mùi tóc của con bé Mơ. Đó là mùi của sự trưởng thành, một thứ mùi vị mà sau này tôi sẽ gọi là "Hương vị của sự đổi thay".

Khi đêm xuống hẳn, tôi nằm trên giường và nghĩ về chiếc nơ đỏ. Tôi thầm hy vọng rằng, sau này dù có phải mang bao nhiêu chiếc nơ đỏ trên đầu đi chăng nữa, Mơ vẫn sẽ luôn giữ được cái nháy mắt tinh nghịch ấy. Và tôi, tôi cũng sẽ cố gắng giữ cho cái "gầm giường" của mình luôn rộng mở, để bất cứ khi nào mệt mỏi, chúng tôi lại có thể chui vào đó, trốn khỏi thế giới người lớn và trở lại làm những đứa trẻ của đất và gió.

Tuổi thơ của chúng tôi, bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt như chiếc nơ đỏ, và sẽ mãi mãi rực rỡ như thế trong ký ức, dù thời gian có phủ bụi lên bao nhiêu lớp bụi đường đời. Làng quê vẫn đứng đó, lặng lẽ nhìn chúng tôi lớn lên, và gió vẫn thổi, mang theo mùi của đất, mùi của kỷ niệm và mùi của những chiếc nơ đỏ thắm trong tim.