2,250 từ
Nếu ai đó hỏi tôi rằng nơi nào huyền bí nhất thế gian, tôi sẽ không ngần ngại chỉ tay về phía căn nhà gỗ thấp lè tè nằm dưới bóng một cây đa cổ thụ ở cuối con đường đất đỏ. Đó không phải là một hang động chứa đầy vàng bạc của bốn mươi tên cướp, cũng chẳng phải cung điện của những vị vua. Đó là tiệm tạp hóa của bà cụ Móm – một người đàn bà mà tuổi tác có lẽ cũng ngang bằng với những gốc rễ xù xì của cây đa đầu làng.
Tiệm tạp hóa của bà Móm là một khái niệm nằm ngoài mọi quy luật không gian và thời gian của người lớn. Trong khi bố mẹ tôi nhìn vào đó và chỉ thấy những bao thuốc lá, những gói muối, hay những chai dầu hỏa nồng nặc mùi hăng, thì lũ trẻ chúng tôi lại thấy một kho tàng vô tận. Mọi giấc mơ xa xỉ nhất của một đứa trẻ làng Gió đều có thể tìm thấy đằng sau cái tấm liếp nứa xiêu vẹo kia, nơi ánh sáng ban ngày chỉ dám len lỏi vào từng chút một như sợ làm thức tỉnh những món đồ chơi đang ngủ yên trên kệ gỗ.
"Này Tí, hôm qua tao thấy bà Móm mới nhập về một thùng kẹo kéo và mấy con gà bằng nhựa có tiếng kêu 'tít tít'. Mày có đồng nào không?"
Cu Tèo đứng trước ngõ, mặt mày hớn hở như thể nó vừa trúng độc đắc. Nó cầm trên tay một nắm vỏ lon bia cũ đã được đập bẹp dí. Ở tiệm bà Móm, tiền mặt là một thứ xa xỉ, nhưng vỏ chai, lông vịt hay những mẩu sắt vụn lại là những "ngoại tệ" có giá trị lưu thông mạnh mẽ.
"Tao có hai cái nắp chai bia và một nắm lông vịt mẹ tao vừa vặt sáng nay. Đi mau, kẻo thằng Hùng 'mắt lồi' nó mua hết kẹo!"
Chúng tôi chạy băng qua con đường mòn, nơi gió thổi tung những hạt bụi đất mịn màng. Càng lại gần tiệm tạp hóa, một thứ mùi đặc trưng bắt đầu bao vây lấy khứu giác: mùi của thuốc bắc khô, mùi mắm muối mặn mòi, mùi gỗ mục và mùi ngọt lịm của đường phổi. Đó là mùi của sự no đủ theo cách hiểu của những đứa trẻ nghèo.
Bà Móm ngồi trên một chiếc phản gỗ già nua, lưng còng gập lại như một dấu hỏi chấm treo giữa cuộc đời. Gương mặt bà chằng chịt những nếp nhăn, mỗi nếp nhăn như một con đường dẫn về một miền ký ức xa xăm nào đó. Bà không có răng, nên mỗi khi cười, cái miệng móm mém của bà trông vừa hiền hậu lại vừa có chút gì đó bí ẩn.
"Bà ơi! Cho tụi con đổi kẹo!"
Tèo đặt đống vỏ lon lên cái cân đòn gỉ sét. Bà Móm nheo đôi mắt đã mờ đục vì thời gian, thong thả điều chỉnh quả cân.
"Lại là hai thằng quỷ nhỏ. Vỏ lon này còn dính đất nhé, trừ bớt một cái kẹo đấy."
Bà nói, giọng khàn khàn nhưng chứa đựng một sự bao dung lạ kỳ. Bà vươn đôi tay gầy guộc, nổi đầy gân xanh vào trong một cái hũ thủy tinh đục mờ. Đó là khoảnh khắc hồi hộp nhất. Khi nắp hũ mở ra, một mùi hương ngọt ngào tỏa ra, len lỏi vào từng thớ thịt của chúng tôi. Những thanh kẹo kéo dài ngoằng, trắng muốt, bên trong ẩn chứa những hạt lạc rang bùi ngậy hiện ra như một phép màu.
Tôi nhìn quanh tiệm. Trên những kệ gỗ cao quá đầu người là cả một thế giới rực rỡ. Những con tò he bằng bột màu đủ hình thù từ Tôn Ngộ Không đến lợn béo; những xấp giấy thủ công xanh đỏ tím vàng; những viên bi trong vắt có hình cánh hoa bên trong mà chúng tôi vẫn gọi là "bi rồng". Tiệm của bà Móm chính là bảo tàng của tuổi thơ, nơi lưu giữ những thứ mà người lớn gọi là "đồ bỏ đi" nhưng với chúng tôi là cả một gia tài.
"Bà ơi, sao cái gì bà cũng có thế ạ?" – Tôi hỏi, mắt vẫn không rời khỏi con gà nhựa màu vàng chanh đang đứng kiêu hãnh trên kệ.
Bà Móm cười, đôi môi móm mém rung rinh:
"Bà tích góp cả đời đấy con ạ. Người lớn họ cứ thích mua những thứ to tát, còn bà chỉ thích những thứ nhỏ xíu này thôi. Vì những thứ nhỏ xíu này mới làm cho tụi bay cười, phải không?"
Câu nói của bà làm tôi suy nghĩ. Phải rồi, tiệm tạp hóa này không chỉ bán đồ, nó bán niềm vui. Trong một ngôi làng mà mỗi ngày trôi qua đều bắt đầu bằng tiếng gà gáy và kết thúc bằng ánh đèn dầu leo lét, thì tiệm bà Móm chính là một trạm dừng chân rực rỡ sắc màu. Người lớn đến đây để mua dầu thắp sáng, mua muối để kho cá; còn chúng tôi đến đây để mua những giấc mơ.
"Tí này, mày có thấy bà Móm giống như một bà tiên không?" – Tèo vừa mút thanh kẹo kéo vừa thì thầm khi chúng tôi ngồi dưới gốc đa.
"Tao thấy bà giống một người giữ kho hơn. Bà giữ tất cả những thứ đẹp đẽ nhất của thế giới này lại để chờ mình đến lấy."
Chúng tôi ngồi đó, nhìn những người phụ nữ trong làng gánh hàng đi ngang qua. Họ dừng lại ở tiệm bà Móm, gửi gắm vài lời hỏi thăm, mua một gói trà hay một nắm cau trầu. Tiệm tạp hóa trở thành một trung tâm thông tin, nơi những câu chuyện về mùa màng, về những đứa con đi xa, hay về những đám cưới sắp tới được truyền đi qua những lần đong gạo, cân muối.
Bối cảnh những năm ấy, cuộc sống còn bộn bề thiếu thốn. Có những gia đình phải đến tiệm bà Móm để "mua chịu" từng cân gạo, từng chai mắm. Bà Móm có một cuốn sổ tay nhỏ, bìa bọc bằng bao xi măng cũ, trong đó chi chít những cái tên và những con số. Bà chẳng bao giờ đòi nợ gắt gao. Bà bảo: "Người làng mình cả, ai nỡ để ai đứt bữa".
Cái lòng nhân hậu ấy của bà thấm vào từng món quà bánh bà trao cho chúng tôi. Có lần, Cu Tèo không có nổi một cái lông vịt nào để đổi, nó đứng thẩn thờ nhìn đám trẻ khác ăn kẹo. Bà Móm gọi nó lại, nhét vào tay nó một viên kẹo gừng cay nồng:
"Ăn đi con, coi như bà cho vay, mai mốt lớn lên nhớ về trả bà là được."
Tèo ăn viên kẹo mà mắt đỏ hoe. Với nó, đó không chỉ là vị ngọt của đường, mà là vị ấm của tình người giữa mùa đông gió bấc.
Tiệm tạp hóa của bà Móm còn là nơi chứng kiến sự thay đổi của thời đại. Một ngày nọ, bà nhập về những gói mì tôm có hình hai con tôm đỏ rực. Đó là một cú sốc thực sự. Cả làng xôn xao về thứ "phở khô" chỉ cần dội nước sôi là thành món ăn thượng hạng. Rồi những chiếc kẹp tóc bằng nhựa lấp lánh, những chiếc bút bi đủ màu dần thay thế cho bút chấm mực... Thế giới người lớn đang tràn vào làng qua những kiện hàng của bà Móm, và chúng tôi, những đứa trẻ, là những người cảm nhận rõ nhất sự chuyển mình ấy.
"Bà Móm ơi, nếu một ngày bà không bán hàng nữa thì tụi con biết đi đâu?" – Tôi hỏi, một nỗi sợ mơ hồ len lỏi vào tâm hồn.
Bà Móm nhìn ra con đường đất đang mờ dần trong ánh hoàng hôn, giọng bà đều đều như tiếng lá rụng:
"Thế giới sẽ thay đổi con ạ. Sau này người ta sẽ có những cái tiệm to bằng cả cái đình làng này, đèn điện sáng trưng, cái gì cũng có. Lúc đó, chẳng ai còn nhớ đến cái tiệm tạp hóa cũ kỹ này của bà đâu."
"Con sẽ nhớ! Con chắc chắn sẽ nhớ!" – Tôi khẳng định chắc nịch.
Bà Móm không nói gì, chỉ đưa bàn tay nhăn nheo xoa đầu tôi. Mùi của bà là mùi của những năm tháng cũ, mùi của sự bao dung và của một thời đại sắp lùi vào dĩ lãng.
Khi bóng tối bao phủ lên rặng tre, tiệm tạp hóa của bà Móm thắp lên một ngọn đèn dầu nhỏ. Ánh sáng vàng vọt hắt qua khe cửa, trông như một viên ngọc quý giữa màn đêm của làng quê. Chúng tôi đi về phía nhà mình, túi quần vẫn còn sót lại vài hạt lạc từ thanh kẹo kéo, lòng tràn đầy một sự thỏa mãn khó tả.
Làng quê tôi những năm cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21 ấy, dù nghèo nhưng chẳng bao giờ thiếu đi sự ấm áp. Và tiệm tạp hóa của bà Móm chính là trái tim của sự ấm áp đó. Nơi đó, một trăm đồng bạc có thể mua được cả một buổi chiều hạnh phúc, và một lời nói chân thành có thể đổi được một kho báu tình thương.
"Tèo này, sau này lớn lên tao sẽ mở một cái tiệm giống bà Móm. Nhưng tao sẽ không lấy tiền, đứa nào thích gì tao cho nấy." – Tôi hào hứng chia sẻ.
Tèo cười, cái răng sún của nó trông thật ngộ nghĩnh dưới ánh trăng:
"Mày mà làm thế thì chỉ có nước đi ăn mày. Nhưng nếu mày làm thật, nhớ cho tao cái thùng kẹo kéo nhé."
Chúng tôi lại cười, tiếng cười tan vào trong gió, vượt qua cả cánh đồng lúa đang thì con gái. Chúng tôi không biết rằng, lời dự đoán của bà Móm sau này sẽ thành sự thật. Những siêu thị rực rỡ sẽ mọc lên, mọi thứ đều được niêm yết giá rõ ràng và sòng phẳng. Nhưng trong những nơi sang trọng ấy, người ta sẽ chẳng bao giờ tìm lại được cái cảm giác hồi hộp khi mở nắp hũ thủy tinh đục mờ, hay cái mùi vị ngọt bùi của một thanh kẹo kéo đổi bằng lông vịt.
Tiệm tạp hóa của bà Móm – kho tàng của thế giới chúng tôi – thực ra là một nơi lưu giữ linh hồn của làng quê. Ở đó, người ta không chỉ mua bán vật chất, người ta mua bán cả sự thấu hiểu và sẻ chia. Mỗi món đồ chơi nhỏ xíu là một mảnh ghép của tuổi thơ, mỗi gói muối là một lời hứa về sự trung thành với mảnh đất này.
Mùi đất bốc lên dịu nhẹ sau một ngày nắng gắt, quyện với mùi nhang trầm tỏa ra từ gian thờ của tiệm bà Móm. Không gian đặc quánh sự bình yên và hoài niệm. Tôi biết rằng, dù sau này tôi có đi xa đến đâu, có nhìn thấy những kỳ quan vĩ đại của thế giới, thì hình ảnh bà cụ móm mém bên cái cân đòn cũ kỹ vẫn sẽ luôn là hình ảnh lộng lẫy nhất trong ký ức của mình.
Bởi vì bà Móm không chỉ bán tạp hóa, bà bán cho chúng tôi niềm tin rằng thế giới này vẫn luôn tràn đầy những điều kỳ diệu, miễn là chúng ta biết nhìn nó bằng đôi mắt của một đứa trẻ đang cầm một nắm lông vịt và đứng trước một kho tàng bí mật.
Đêm về, tiếng sáo diều từ xa vọng lại, nghe thanh cao và vang vọng. Tôi nằm trên giường, tay vẫn nắm chặt một viên bi "rồng" vừa đổi được chiều nay. Viên bi mát lạnh, lấp lánh dưới ánh trăng lọt qua khe cửa. Tôi thấy mình như đang ôm cả thế giới vào lòng, một thế giới nhỏ bé nhưng chứa đựng tất cả những gì tinh túy nhất của cuộc đời.
Cuộc sống đời thường cứ thế trôi đi, lặng lẽ như dòng sông chảy qua làng. Nhưng những mảnh ký ức về tiệm bà Móm sẽ mãi là những hòn sỏi vàng lấp lánh dưới đáy dòng sông ấy, để mỗi khi tôi cúi xuống nhìn lại, tôi thấy mình vẫn là cậu bé Tí của những năm tháng hồn nhiên, đầy khát khao và hạnh phúc.
Trong giấc mơ đêm đó, tôi thấy mình bay lên cao, nhìn xuống làng quê nhỏ bé. Tiệm tạp hóa của bà Móm bỗng chốc biến thành một chiếc rương báu khổng lồ, tỏa ra ánh sáng rực rỡ của hàng ngàn con tò he và những thanh kẹo kéo. Bà Móm đứng đó, vẫy tay chào tôi, nụ cười móm mém hiền hậu như một bà tiên trong truyện cổ tích.
Tôi thức dậy khi con gà trống đầu đàn cất tiếng gáy vang dội. Một ngày mới lại bắt đầu, và tôi biết, chiều nay dưới gốc đa, tôi sẽ lại thấy Cu Tèo đang đợi mình với những "ngoại tệ" mới trong tay.
Thế giới của tôi vẫn thế, tươi đẹp và huyền bí, nhờ có tiệm tạp hóa của bà Móm – nơi mọi giấc mơ đều có giá của một thanh kẹo kéo.