Sáng mùng Một Tết, xóm nhỏ của tôi bừng tỉnh trong một bầu không khí tinh khiết đến lạ lùng. Cái rét mướt của những ngày cuối đông dường như đã lùi bước, nhường chỗ cho những tia nắng xuân hanh vàng, rây nhẹ qua những tán lá cam, lá quýt còn đọng sương sớm. Mùi thuốc pháo nồng đượm vẫn còn vương vít trong không gian, hòa quyện với mùi nhang trầm từ các gian thờ tỏa ra, tạo nên một thứ mùi đặc trưng mà người ta gọi là "mùi Tết". Trên những con đường mòn chạy quanh co giữa các hàng rào dâm bụt, trẻ con diện những bộ quần áo mới tinh, đủ màu sắc, tíu tít gọi nhau đi chúc Tết, tạo nên một bức tranh sống động và rực rỡ.
Sau khi đã làm xong các thủ tục lễ nghĩa đầu năm với ông bà, bố mẹ, "liên minh" ba đứa chúng tôi lại tụ họp. Nhưng hôm nay, thay vì lăn bi dưới gốc đa hay thả diều ngoài đồng rạ, chúng tôi có một thú vui tao nhã và "người lớn" hơn rất nhiều: đánh bài tam cúc. Đây là trò chơi mà mỗi năm chỉ được phép diễn ra công khai vào mấy ngày Tết, và nó luôn mang một sức hút mãnh liệt với những kẻ thích chinh phục bằng trí tuệ và sự may mắn như chúng tôi.
"Nào, trải chiếu ra hiên thôi Bi! Tao đã xin được mẹ bộ bài mới tinh, quân bài cứng ngắc, cầm sướng tay lắm."
Tí Sún vừa nói vừa nhanh nhảu trải chiếc chiếu cói còn thơm mùi nắng mới lên thềm nhà. Bộ bài tam cúc của nó có những quân bài dài, hẹp, in hình những vị tướng, tượng, xe, pháo, mã với hai màu đỏ và đen rực rỡ. Những hình vẽ mang đậm phong cách cổ xưa, với những nét vẽ mạnh mẽ nhưng cũng đầy bí ẩn, khiến tôi mỗi lần nhìn vào đều cảm thấy mình như đang lạc vào một trận chiến thực sự giữa các vương quốc thời xưa.
"Trận này đánh cược gì đây? Kẹo lạc hay là hạt dưa?" Thằng Còi hỏi, mắt nó láo liên nhìn vào đĩa bánh kẹo mẹ tôi vừa bưng ra.
"Cược hạt dưa đi. Đứa nào thắng được bốc một nắm, đứa nào thua phải chui gầm giường ba vòng!" Tí Sún đề xuất một hình phạt mang tính "truyền thống" của nhóm.
Chúng tôi ngồi xếp bằng quanh chiếc chiếu. Tí Sún bắt đầu xòe bài, những tiếng "xoạt xoạt" khi quân bài miết lên mặt chiếu nghe thật vui tai. Cách chia bài tam cúc cũng là một nghệ thuật. Người chia phải nhanh tay, chia đều cho bốn cửa (hoặc ba cửa nếu chúng tôi thiếu người), sao cho những quân bài đỏ đen xen kẽ, tạo nên sự hồi hộp ngay từ những giây phút đầu tiên.
"Cạch!"
Tôi hạ quân đầu tiên xuống chiếu. Một con "Xe đen".
"Xe đen à? Tao có 'Xe đỏ' đây! Ăn nhé!" Tí Sún đập mạnh quân bài đỏ rực xuống, mặt nó vênh lên đầy tự hào. Trong tam cúc, cùng một quân nhưng màu đỏ luôn "trấn áp" màu đen, một quy luật mà tôi thấy giống hệt như cách người ta vẫn ưu tiên những điều may mắn, rực rỡ trong ngày đầu năm vậy.
Trò chơi tam cúc không chỉ đơn thuần là đỏ ăn đen, nó còn là sự phối hợp của các bộ: bộ đôi, bộ ba, hay đặc biệt nhất là "Tứ tử" hoặc "Ngũ tử". Cảm giác khi trong tay sở hữu một bộ "Tướng - Sĩ - Tượng" cùng màu đỏ là một cảm giác quyền lực tuyệt đối. Nó giống như việc bạn đang nắm giữ một vương triều nhỏ trong lòng bàn tay mình.
"Bi này, mày có thấy những quân bài này giống như những người lính không?" Thằng Còi vừa xếp bài vừa trầm ngâm. "Nhìn con Tướng kìa, mặt mũi uy nghi, ngồi trên bệ cao. Còn con Tốt thì bé xíu, lúc nào cũng phải đi đầu chịu trận."
"Thì đời là thế mà Còi." Tôi vừa đánh quân 'Pháo đen' vừa trả lời theo giọng điệu triết lý của ông nội. "Ông nội tao bảo, trong ván bài hay trong cuộc đời, ai cũng có một vị trí riêng. Con Tướng tuy mạnh nhưng nếu không có đám Tốt bao quanh thì cũng dễ bị đánh bại. Tết này mình đánh bài cho vui, nhưng cũng là để học cách nhìn người, nhìn thế trận đấy."
Tí Sún cười khà khà, nó đang có một thế bài rất đẹp: "Triết lý quá ông giáo ạ! Tao chỉ thấy đánh bài tam cúc là để mình được 'hét' cho sướng miệng. 'Xe! Pháo! Mã!', nghe oai như tướng quân thực thụ ấy. Ở nhà mẹ tao cứ bảo phải đi nhẹ nói khẽ, chỉ có lúc đánh bài này mới được tự do gào thét thôi."
Quả thật, tiếng cười nói, tiếng đập bài chan chát trên hiên nhà tôi đã tạo nên một góc trời náo nhiệt. Người lớn trong nhà thỉnh thoảng đi qua, nhìn vào đám trẻ chúng tôi rồi mỉm cười. Có lẽ họ cũng thấy lại hình ảnh mình của nhiều năm về trước, cũng từng say mê với những quân bài giấy lấp lánh màu sắc này. Đánh bài tam cúc vào đêm mùng Một không chỉ là trò giải trí, nó là một sợi dây vô hình kết nối các thế hệ, là cách người ta gửi gắm niềm tin vào sự may rủi nhưng đầy hy vọng cho cả một năm sắp tới.
Bối cảnh xóm nhỏ vùng quê những năm ấy hiện lên thật thanh bình. Không có tiếng máy nổ, không có những âm thanh điện tử khô khốc. Chỉ có tiếng gió xuân xào xạc qua những rặng tre, tiếng gà gáy trưa xa xăm và tiếng cười giòn giã của lũ trẻ bên bộ bài tam cúc. Cái nghèo vẫn còn đó, nhưng trong những ngày này, nó bị đẩy lùi sau những nụ cười và sự hào phóng của đất trời.
"Ăn rồi! Tao thắng ván này rồi!" Thằng Còi hét lên khi nó hạ xuống bộ "Tướng - Sĩ - Tượng" đen để kết thúc ván bài một cách bất ngờ.
Nó hớn hở vơ lấy nắm hạt dưa, bỏ vào mồm cắn "tách tách" một cách điêu luyện. Tí Sún thì mặt méo xệch, lầm lũi bò xuống gầm giường thực hiện hình phạt. Nhìn cái lưng tròn trùng trục của nó biến mất dưới gầm giường, tôi và thằng Còi không nhịn được cười.
"Này Bi, sao người ta lại gọi là tam cúc nhỉ?" Tí Sún từ gầm giường ló đầu ra hỏi, bụi bặm dính đầy trên tóc.
"Tao nghe ông nội bảo, 'Tam' là ba, 'Cúc' là những bông hoa hoặc những điểm nhấn. Chắc là vì bộ bài này có sự phối hợp của ba cấp bậc chính chăng? Nhưng thực ra tao nghĩ cái tên không quan trọng bằng cái cách mình chơi với nhau. Mày thấy không, lúc mình đánh bài, mày chẳng còn nhớ là hôm qua mày vừa bị mẹ mắng vì làm vỡ bát, tao cũng chẳng nhớ là mình vừa bị điểm kém môn toán."
Lời của tôi làm hai đứa lặng đi một chút. Đúng thật, bộ bài tam cúc giống như một "vùng đất hứa" nhỏ bé trên chiếc chiếu cói. Ở đó, chúng tôi được quyền thắng, được quyền thua, và được quyền bộc lộ hết cái cá tính tinh nghịch của mình mà không bị ai phán xét.
Đến giữa buổi chiều, khi nắng đã ngả sang màu mật ong đậm đặc, ông nội tôi bước ra hiên. Ông cầm theo chiếc điếu cày và bình trà mạn thơm phức. Ông ngồi xuống góc chiếu, nheo mắt nhìn vào đống bài ngổn ngang của chúng tôi.
"Đứa nào đang cầm quân 'Tướng bà' đỏ đấy?" Ông hỏi, giọng trầm ấm.
"Cháu ạ nội!" Tôi hớn hở chìa quân bài ra.
Ông nội gật đầu, rít một hơi thuốc lào rồi từ từ nhả khói. Làn khói trắng mờ ảo bao phủ lấy không gian, làm cho khung cảnh mùng Một Tết càng thêm phần cổ kính.
"Các con chơi bài thì phải nhớ: quân bài chỉ là giấy, thắng thua chỉ là hạt dưa. Quan trọng là cái đức tính 'nhường nhịn' và 'biết điểm dừng'. Đừng thấy thắng mà ham, đừng thấy thua mà quạu. Đánh bài tam cúc cốt là để lấy cái khí thế hanh thông cho cả năm, để anh em, bạn bè thêm gắn bó. Sau này lớn lên, các con sẽ phải đối mặt với những ván bài đời thực lớn hơn nhiều, lúc đó đừng để mất đi cái tiếng cười trong trẻo của ngày mùng Một hôm nay nhé."
Lời dạy của ông nội thấm vào lòng tôi như vị trà xanh chát nhưng có hậu ngọt. Tôi nhìn vào quân "Tướng bà" trên tay mình. Hình vẽ bà tướng với bộ áo bào rực rỡ, vẻ mặt uy nghiêm nhưng nhân hậu. Tôi chợt hiểu rằng, sức mạnh lớn nhất không phải là ở quân bài mạnh nhất, mà là ở tâm thế của người cầm nó.
Những ván bài tiếp diễn đến khi hoàng hôn buông xuống. Ánh sáng của ngày mùng Một dần tắt lịm, nhường chỗ cho ánh đèn dầu và hương khói ấm áp trong nhà. Chúng tôi thu dọn bộ bài, Tí Sún cẩn thận xếp từng quân bài vào hộp, như thể đang cất giữ những linh hồn lính chiến vừa cùng nó trải qua một ngày oanh liệt.
"Bi này, mai mùng Hai tụi mình lại chơi tiếp nhé?" Thằng Còi hỏi, tay nó vẫn còn nắm chặt vài hạt dưa chưa kịp ăn hết.
"Mai tao phải đi chúc Tết họ hàng xa với bố mẹ rồi. Nhưng mùng Ba tụi mình sẽ 'đại chiến' một trận cuối trước khi hết Tết nhé!"
Chúng tôi chia tay nhau trong tiếng cười vang cả ngõ nhỏ. Tôi đi vào nhà, thấy mẹ đang chuẩn bị mâm cơm cúng chiều mùng Một. Mùi hương của giò lụa, của bánh chưng rán vàng hòa quyện với mùi trầm tạo nên một cảm giác an yên đến lạ thường.
Tết ở vùng quê, niềm vui không đo bằng vật chất, mà đo bằng những tiếng cười giòn tan trên hiên nhà, bằng những quân bài tam cúc sờn mép nhưng đong đầy kỷ niệm. Chúng tôi đã lớn lên như thế, từ những trò chơi dân gian đơn sơ, học cách làm người qua những hình vẽ đỏ đen trên giấy.
Đêm mùng Một, tôi nằm trên giường, tai vẫn còn vảng vất tiếng "Xe, Pháo, Mã" của Tí Sún, tiếng cắn hạt dưa "tách tách" của thằng Còi. Tôi thầm cảm ơn bộ bài tam cúc, cảm ơn cái hiên nhà đầy nắng và cảm ơn cả những triết lý giản đơn của ông nội. Tất cả đã dệt nên một mảnh ký ức lấp lánh, để sau này khi bão táp cuộc đời có ập đến, tôi chỉ cần nhắm mắt lại là có thể nghe thấy tiếng cười vang của chính mình đêm mùng Một năm ấy – một âm thanh tinh khôi, không vướng chút bụi trần.
Trăng non bắt đầu nhô lên, soi rõ những mầm non đang đâm chồi nảy lộc trên những cành đào ngoài sân. Mùa xuân đã thực sự hiện hữu, không chỉ trên cây cỏ, mà trong cả những tâm hồn trẻ thơ đang rạo rực những ước mơ mới. Một ván bài tam cúc đã kết thúc, nhưng ván bài của cuộc đời và niềm hy vọng thì vẫn luôn rộng mở, tươi sáng như sắc đỏ của quân Tướng bà trong lòng bàn tay tôi.