Thế giới của trẻ con chúng tôi vốn dĩ được bao bọc bởi những gam màu tươi sáng: màu vàng của nắng, màu xanh của lá tre và màu đỏ rực của những chú chuồn chuồn ớt. Nhưng thỉnh thoảng, một gam màu lạ lùng và xám xịt len lỏi vào, đó là màu của những chén rượu đế trắng đục và mùi nồng nặc bốc lên từ chiếc bàn tròn ngoài hiên nhà mỗi khi các ông bố trong xóm tụ họp. Đối với tôi và con Tí Sún, những cuộc nhậu của người lớn luôn là một ẩn số còn khó giải hơn cả những bài toán đố của thầy giáo làng. Đó là nơi mà những người đàn ông vốn dĩ nghiêm khắc, lầm lì, bỗng chốc biến thành những kẻ nói nhiều, cười lớn và đôi khi là... khóc nhè một cách vô lý.
Chiều nay, nhà thằng Còi có khách. Bố nó và mấy bác hàng xóm ngồi quây quần bên mâm mồi đơn giản chỉ có đĩa đậu phộng rang và vài con cá khô nướng cháy cạnh. Từ góc vườn, tôi và Tí Sún nấp sau bụi chuối, quan sát "đại hội võ lâm" này với một sự tò mò tột độ. Chúng tôi đang thực hiện một dự án nghiên cứu tâm lý học quy mô lớn mang tên: "Sự biến đổi của giống loài người lớn dưới tác động của chất lỏng cay".
"Bi này, mày nhìn bác Ba kìa. Bình thường bác ấy chẳng bao giờ cười, thế mà nãy giờ bác ấy cười rung cả cái bụng phệ."
Tí Sún thì thầm, tay vạch lá chuối để nhìn cho rõ hơn. Đúng thật, bác Ba – người vốn nổi tiếng là khó tính nhất xóm, hễ thấy đứa nào bén mảng đến gần vườn xoài là bác quát cho chạy mất dép – giờ đây đang vừa vỗ đùi bành bạch vừa kể một câu chuyện gì đó về thời đi lính mà ai cũng đã nghe đến thuộc lòng.
"Người lớn lạ thật Tí Sún ạ. Họ phải uống cái thứ nước cay xè ấy vào mới thấy vui được à? Tao thử nếm một giọt ở chén của bố tao rồi, đắng ngắt, chẳng ngon bằng nước siro mười xu của bác Kẹo Kéo."
Tôi nhăn mặt khi nhớ lại cái vị nồng nàn làm cháy cả cổ họng mình hôm nọ. Nhưng điều kỳ lạ không dừng lại ở tiếng cười. Khi mặt trời bắt đầu lặn xuống sau những rặng tre, nhuộm đỏ cả một vùng sông nước phía xa, không khí trên bàn nhậu bỗng chốc chùng xuống. Những tiếng cười ha hả thưa dần, nhường chỗ cho những tiếng thở dài và những câu nói đứt quãng, rì rầm như tiếng gió qua khe cửa.
Bố thằng Còi, người vừa mới đây còn dõng dạc tuyên bố mình là tay sát cá nhất vùng, bỗng nhiên gục đầu xuống bàn. Đôi vai bác run lên bần bật. Và rồi, một âm thanh lạ lùng phát ra: tiếng sụt sịt. Bác ấy đang khóc. Một người đàn ông cao lớn, đôi bàn tay đầy vết chai sần vì cầm cuốc, giờ đây lại đang khóc như một đứa trẻ bị mẹ mắng.
"Kìa! Bác ấy khóc thật kìa!" Thằng Còi từ trong bếp chạy ra, mặt đầy vẻ lo lắng xen lẫn kinh ngạc. "Bố tao bị làm sao thế? Có phải cá khô bị hóc không?"
Tí Sún lắc đầu, tỏ vẻ thông thái: "Không phải hóc cá đâu. Tao đoán là cái nước kia nó ngấm vào mắt bác ấy đấy. Người lớn hay bảo nước mắt nằm ở trong tim, chắc rượu nó vào nó đẩy nước mắt ra ngoài."
Chúng tôi quyết định tiến lại gần hơn để "điều tra" kỹ hơn về hiện tượng siêu nhiên này. Khi chúng tôi lân la đến gần bàn, mùi rượu nồng nặc bốc lên khiến tôi hơi choáng váng. Những gương mặt đỏ gay, những ánh mắt lờ đờ nhìn chúng tôi nhưng dường như không thấy. Họ đang nhìn vào một khoảng không nào đó rất xa xôi, vượt qua cả lũy tre làng, vượt qua cả thực tại cơm áo gạo tiền.
"Các con... các con còn nhỏ, các con sướng lắm..."
Bác Ba bỗng nhiên nắm lấy vai tôi, giọng bác nhừa nhựa, hơi thở sực mùi men. "Lớn lên rồi... phải lo đủ thứ... mệt lắm Bi ạ. Có những chuyện... lúc tỉnh không dám nói, chỉ đến khi say mới thấy trái tim mình nó mềm đi như miếng đậu phụ..."
Tôi đứng trơ ra, không biết phải trả lời bác thế nào. Nhìn bác Ba lúc này, tôi không thấy sợ nữa. Tôi thấy bác giống như một gã bù nhìn rơm vừa trải qua một trận bão lớn, tả tơi và mệt mỏi. Nỗi buồn của bác không phải là nỗi buồn mất viên bi hay gãy cánh chuồn chuồn như của tôi. Nó là một thứ nỗi buồn đặc quánh, được tích tụ từ những ngày nắng cháy lưng trên cánh đồng, từ những lo toan cho cái tết đang đến gần mà hũ gạo vẫn chưa đầy, và từ cả những giấc mơ dang dở mà bác đã phải gác lại để lo cho đàn con thơ.
"Tại sao người lớn lại phải đợi đến lúc say mới dám buồn hả bác?" Tí Sún hỏi một câu mà tôi nghĩ là cực kỳ dũng cảm.
Bác Ba im lặng một hồi lâu, bác nhìn vào cái chén không, rồi nhìn ra phía con đường mòn đang nhạt nhòa trong sương tối. "Vì lúc tỉnh, người lớn phải làm 'cột trụ' con ạ. Mà cột trụ thì không được phép nghiêng, không được phép khóc. Nếu cột trụ khóc thì nhà sập mất sao? Chỉ có chén rượu này mới cho phép tụi bác được làm một đứa trẻ trong chốc lát thôi."
Tôi chợt nhận ra một sự thật cay đắng. Hóa ra, làm người lớn không phải là được tự do đi lại, được tiêu tiền và không phải làm bài tập về nhà. Làm người lớn là phải đeo một chiếc mặt nạ sắt suốt cả ngày, và chén rượu chính là chiếc chìa khóa duy nhất để tháo chiếc mặt nạ đó ra, dù chỉ là trong một vài tiếng đồng hồ ngắn ngủi.
Chúng tôi im lặng quay về phía gốc cây đa, nơi bóng tối đã bắt đầu ngự trị. Tiếng dế mèn vẫn gáy vang, nhưng đêm nay nó nghe như một bản nhạc buồn hơn mọi khi.
"Bi này, tao quyết định rồi." Tí Sún lên tiếng, giọng nó đanh lại. "Tao sẽ không bao giờ uống rượu. Tao muốn lúc nào buồn thì tao khóc luôn, không cần phải đợi đến lúc say."
"Nhưng nếu mày làm cột trụ thì sao?" Thằng Còi hỏi vặn lại. "Lúc đó mày khóc thì nhà mày sập à?"
Tí Sún tặc lưỡi: "Thì tao sẽ xây một cái nhà không cần cột trụ! Tao sẽ xây nhà bằng những đám mây hoặc bằng những giấc mơ kẹo kéo. Những thứ đó nhẹ hều, có khóc bao nhiêu cũng chẳng sập được."
Tôi nhìn lên bầu trời sao, thầm nghĩ về lời của bác Ba. Thế giới của người lớn thật khắc nghiệt. Họ phải giấu đi những giọt nước mắt dưới đáy chén rượu, phải mượn men cay để nói ra những lời thật lòng. Còn chúng tôi, những triết gia nhí dưới gầm giường, vẫn còn may mắn chán. Chúng tôi có thể khóc vì một vết xước ở đầu gối, vì một con dế mèn bị chết, và chúng tôi có thể khóc ngay giữa ban ngày, dưới ánh nắng mặt trời rực rỡ mà không cần phải xấu hổ với bất kỳ ai.
Nhưng rồi tôi lại thấy thương những người đàn ông ấy. Họ đã dành cả cuộc đời để làm "cột trụ" cho chúng tôi dựa vào. Những nếp nhăn trên trán bố tôi, những vết sẹo trên tay ông nội, tất cả đều là những câu chuyện buồn không lời mà họ đã chọn cách im lặng để gánh vác. Có lẽ, những giọt nước mắt lúc say không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, mà là những giọt nước tưới mát cho tâm hồn khô cằn của họ, để sau cơn say, họ lại có thể tiếp tục đứng vững như những chú bù nhìn kiên cường trên cánh đồng đời thường.
"Này, chúng mình có nên mang cho họ ít kẹo kéo không?" Thằng Còi đề xuất. "Biết đâu vị ngọt sẽ làm họ hết khóc."
"Vô ích thôi Còi ạ." Tôi lắc đầu. "Kẹo kéo chỉ chữa được nỗi buồn của trẻ con thôi. Nỗi buồn của người lớn phải chữa bằng... thời gian, hoặc bằng sự thấu hiểu của chúng mình đấy."
Đêm đó, khi tôi trở về nhà, tôi thấy bố đang ngồi một mình ngoài hiên, không có rượu, chỉ có một ấm trà nguội lạnh. Bố nhìn tôi, cười hiền: "Bi đi đâu mà về muộn thế con? Vào rửa chân rồi đi ngủ đi."
Tôi chạy lại, ôm lấy cổ bố thật chặt. Bố hơi bất ngờ, nhưng rồi đôi bàn tay to lớn của bố cũng vòng ra sau lưng tôi, vỗ nhè nhẹ. "Bố ơi, nếu sau này bố muốn khóc, bố cứ khóc với con nhé. Con sẽ không để nhà mình sập đâu. Con sẽ cùng bố giữ cái cột trụ đó."
Bố lặng người đi một lúc, rồi tôi nghe thấy một tiếng cười khẽ, nhưng trong đó có cả sự xúc động. "Thằng quỷ này, hôm nay lại học được ở đâu mấy câu triết lý thế này? Đi ngủ đi, mai còn đi học."
Tôi vào giường nằm, nhưng tai vẫn lắng nghe tiếng gió xào xạc ngoài vườn chuối. Tôi hiểu rằng, dù bố không nói ra, nhưng cái ôm của tôi lúc nãy chắc chắn có giá trị hơn cả mười chén rượu đế cộng lại. Người lớn khóc khi say vì họ cô đơn trong chính cái vỏ bọc mạnh mẽ của mình. Và nhiệm vụ của chúng tôi, có lẽ là thỉnh thoảng hãy chui ra khỏi gầm giường để nhắc họ rằng, họ không cần phải uống rượu mới được phép có trái tim.
Cánh đồng đêm nay im lìm dưới ánh trăng mờ. Những gã bù nhìn rơm đứng vững chãi giữa những gốc rạ, lặng lẽ làm nhiệm vụ của mình. Tôi tự hỏi, có bao giờ những chú bù nhìn ấy cũng thấy buồn và muốn khóc không? Chắc là có, nhưng nước mắt của chúng có lẽ đã thấm hết vào lòng đất, hòa cùng mùi hương ngai ngái mỗi khi mưa xuống, để rồi lại nuôi dưỡng những mầm xanh mới.
Thời gian cứ thế trôi, mang theo những cơn mưa và những mùa vụ. Những đứa trẻ như tôi rồi cũng sẽ đến lúc phải đối mặt với chén rượu của cuộc đời. Nhưng tôi hy vọng rằng, bằng những triết lý học được từ gầm giường, tôi sẽ biết cách khóc mà không cần mượn rượu, biết cách buồn mà không cần che giấu, và biết cách làm một "cột trụ" nhưng vẫn giữ được sự mềm mại của một tâm hồn biết rung cảm trước những điều nhỏ bé.
Cuộc sống đời thường ở vùng quê nghèo này, với tất cả những vui buồn xen lẫn, đã dạy chúng tôi rằng: nước mắt hay nụ cười, ngọt hay đắng, tất cả đều là những gia vị cần thiết để làm nên một con người trọn vẹn. Và nếu một ngày nào đó bạn thấy một người lớn đang khóc khi say, đừng cười nhạo họ, cũng đừng sợ hãi. Hãy cứ im lặng ngồi bên cạnh, hoặc tặng họ một que kẹo kéo tưởng tượng, vì biết đâu, đó chính là tất cả những gì họ cần để tìm lại đứa trẻ đã thất lạc bấy lâu trong tâm hồn mình.
Trăng đã lên cao, soi rõ con đường mòn chạy dọc bờ sông. Tôi chìm vào giấc ngủ với một suy nghĩ nhẹ nhõm: Dù ngày mai có ra sao, thì mùi đất sau mưa vẫn nồng nàn, và chúng tôi vẫn còn có nhau để cùng lớn lên, cùng thấu hiểu và cùng bảo vệ những mảnh vỡ của tuổi thơ giữa thế giới người lớn đầy biến động này.
Tiếng gà gáy sớm vọng lại từ phía xa, báo hiệu một ngày mới lại bắt đầu. Một ngày để chúng tôi tiếp tục là những triết gia nhí, và một ngày để người lớn tiếp tục là những cột trụ kiên cường. Nhưng hôm nay, tôi tin rằng những cột trụ ấy sẽ bớt nặng nề hơn một chút, vì họ biết rằng dưới chân mình, có những đứa trẻ đang nhìn họ bằng đôi mắt đầy yêu thương và thấu cảm.
Sáng hôm sau, tôi thấy bác Ba đi ngang qua ngõ nhà mình. Bác đã tỉnh rượu, khuôn mặt lại trở về vẻ lầm lì, nghiêm khắc thường ngày. Nhưng khi nhìn thấy tôi đang chơi bi cùng thằng Còi, bác bỗng dừng lại, lục trong túi ra mấy quả xoài chín vàng ươm rồi ném về phía chúng tôi: "Này, cho hai thằng bay đấy. Ăn đi cho chóng lớn mà làm cột trụ!"
Tôi và thằng Còi nhìn nhau cười toe toét. Tôi biết, bác Ba vẫn là bác Ba thôi, nhưng giữa chúng tôi đã có một sợi dây liên kết bí mật. Sợi dây ấy được thắt lại từ những giọt nước mắt chiều qua, và được bảo chứng bởi vị ngọt lịm của những quả xoài chín cây.
Thế giới này, sau tất cả, vẫn thật đẹp theo cách của riêng nó – một cách vừa thực tế, vừa mộng mơ, giống như mùi đất bốc lên sau một trận mưa rào, vừa có vị nồng của bụi bặm, vừa có vị thanh khiết của sự hồi sinh.