Trong danh mục những sinh vật huyền bí của xóm nhỏ ven sông này, chuồn chuồn ớt đứng đầu bảng về mức độ sang chảnh và khó nắm bắt. Nếu đám chuồn chuồn ngô to xác, bay chậm chạp như những chiếc máy bay chở hàng lỗi thời, hay lũ chuồn chuồn kim bé xíu chỉ biết đậu trên những lá cỏ may một cách nhút nhát, thì chuồn chuồn ớt lại là những nghệ sĩ thực thụ. Chúng khoác lên mình bộ áo đỏ rực rỡ, lấp lánh dưới nắng hè như những đốm lửa nhỏ di động, và luôn chọn những vị trí đắc địa nhất—như ngọn của những cành rào dâm bụt đỏ rực—để phô diễn vẻ đẹp của mình.
Đối với tôi, Tí Sún và thằng Còi, việc bắt được một con chuồn chuồn ớt không chỉ là một trò chơi, đó là một nghi thức chứng minh đẳng cấp. Người ta đồn rằng nếu để chuồn chuồn cắn rốn, bạn sẽ biết bơi ngay lập tức mà không cần qua bất kỳ lớp huấn luyện nào của các anh lớn ngoài bến sông. Nhưng sau hàng chục lần chịu đựng cái đau nhói như kim châm ở vùng rốn mà vẫn cứ chìm nghỉm như một hòn đá khi nhảy xuống nước, tôi nhận ra rằng đó chỉ là một lời nói dối vĩ đại của thế giới người lớn. Tuy nhiên, điều đó không làm giảm đi sức hút của những sinh vật mang màu sắc của mặt trời này.
"Bi này, mày có nghĩ là chuồn chuồn ớt có thể bay đến tận chân trời không?"
Tí Sún hỏi khi hai đứa đang nằm dài trên bãi cỏ, mắt không rời khỏi một chú chuồn chuồn đang đứng im phắc trên ngọn lá chuối khô. Gió từ ngoài sông thổi vào, mang theo mùi của phù sa và mùi thơm nồng nàn của hoa lục bình tím ngắt đang trôi dạt.
"Tao nghĩ là có. Nhìn cánh của nó kìa, mỏng dính nhưng lúc bay thì nhanh đến mức mắt mình không theo kịp. Chắc chắn nó phải đi giao thư cho ông trời."
Tôi trả lời, trong đầu bắt đầu vẽ ra một viễn cảnh về một bưu cục trên không trung, nơi những chú chuồn chuồn đỏ là những nhân viên mẫn cán nhất. Thế là, chúng tôi nảy ra một ý tưởng điên rồ: Viết thư gửi cho chính mình của tương lai và nhờ chuồn chuồn ớt làm "bưu tá".
Chúng tôi lục lọi trong cặp sách lấy ra những mẩu giấy trắng hiếm hoi, mượn chiếc bút bi hết mực nhưng vẫn có thể vạch lên những nét hằn rõ rệt. Thằng Còi loay hoay mãi không biết viết gì, nó chỉ vẽ một hình tròn to tướng mà nó bảo đó là cái đùi gà – ước mơ lớn nhất của nó mỗi khi đến bữa cơm toàn rau với cá kho mặn. Con Tí Sún thì viết rất nắn nót, nó muốn sau này lớn lên sẽ có một cửa hàng bánh kẹo to bằng cái đình làng để không bao giờ phải đi nhặt nhôm đổi kẹo nữa.
Còn tôi, tôi viết những dòng chữ nguệch ngoạc: "Gửi Bi lớn. Khi anh nhận được thư này bằng đường hàng không chuồn chuồn, hy vọng anh vẫn còn nhớ cách nằm bò dưới gầm giường và vẫn thấy mùi đất sau mưa là mùi thơm nhất thế giới. Đừng trở thành một người lớn hay khóc khi say nhé."
Viết xong, vấn đề nan giải nhất xuất hiện: Làm sao để chuyển thư? Chúng tôi không thể bắt chuồn chuồn ớt theo cách thông thường bằng cách rón rén từ phía sau rồi chộp lấy cánh, vì như thế thư sẽ bị nát và "bưu tá" sẽ bị thương. Tí Sún đề xuất một phương án mang tính kỹ thuật cao: Dùng nhựa mít.
Nhựa mít ở quê tôi là một thứ keo dán vạn năng. Chỉ cần lấy một cành tre nhỏ, quấn nhựa mít quanh đầu rồi khéo léo chạm vào đuôi chuồn chuồn, chúng ta sẽ có một tù binh hoàn hảo. Nhưng việc gắn bức thư vào chân một sinh vật nhỏ bé ấy mà không làm nó rơi rụng là cả một bài toán cơ học phức tạp đối với những triết gia nhí.
Sau một hồi loay hoay, cuối cùng "đội bay" cũng sẵn sàng. Chúng tôi dùng những sợi chỉ tơ lấy từ vạt áo cũ, buộc nhẹ mẩu giấy nhỏ vào chân chú chuồn chuồn ớt rực rỡ nhất mà chúng tôi vừa chinh phục được. Chú ta có vẻ không hài lòng lắm, đôi mắt đại dương li ti cứ xoay tít thò lò như muốn hỏi: "Mấy cái đứa nít ranh này định làm cái trò gì vậy?".
"Nào, chuẩn bị xuất kích!" Tí Sún hô lớn.
Chúng tôi thả tay ra. Chú chuồn chuồn ớt loạng choạng một chút vì gánh nặng của những giấc mơ trên chân, nhưng rồi bản năng của một phi công tài ba đã trỗi dậy. Chú vỗ cánh mạnh mẽ, bay vút lên cao, xuyên qua những tán cây xoài, vượt qua mái ngói đỏ và hướng thẳng về phía cánh đồng bao la.
"Bay đi! Bay đi gửi thư cho Bi lớn đi!" Tôi hét lên, nhảy cẫng lên vì sung sướng.
Ba đứa trẻ đứng ngẩn ngơ nhìn theo một đốm đỏ nhỏ xíu đang dần tan biến vào màu xanh của bầu trời và màu vàng của nắng. Trong giây phút đó, tôi tin chắc rằng bức thư của mình sẽ đến đích. Tôi tin rằng thế giới này rộng lớn đến mức có chỗ cho tất cả những lá thư không địa chỉ, những ước mơ không hình hài của lũ trẻ chúng tôi.
"Mày nghĩ bao giờ anh Bi lớn mới nhận được?" Thằng Còi hỏi, mắt vẫn nheo lại vì nắng.
"Chắc là lâu đấy. Có khi phải đợi đến khi anh ấy cao bằng bố tao bây giờ." Tí Sún nhận xét.
Chúng tôi quay trở lại gốc cây đa, lòng nhẹ tênh như vừa trút bỏ được một gánh nặng đại sự. Nhưng khi cái sự phấn khích qua đi, một nỗi buồn man mác lại len lỏi vào. Tôi chợt nhận ra, nếu chuồn chuồn ớt bay đi mãi, liệu nó có bao giờ quay lại không? Và những chú chuồn chuồn khác, liệu có biết rằng người bạn của mình đang mang trên mình một sứ mệnh vĩ đại?
Chiều hôm đó, tôi thấy ông nội đang ngồi đan rổ ngoài sân. Tôi chạy lại, ngồi bệt xuống bên cạnh và hỏi:
"Nội ơi, nếu mình gửi một giấc mơ đi xa thật là xa, thì nó có bị thất lạc không nội?"
Ông nội dừng tay, nhìn tôi qua cặp kính lão trễ xuống mũi. Ông cười, những nếp nhăn nơi khóe mắt xô lại một cách hiền từ:
"Giấc mơ giống như những hạt giống con ạ. Có hạt bay theo gió, có hạt được chim mang đi, có hạt rơi xuống đất rồi nằm im đó. Nhưng không có hạt nào bị thất lạc cả. Chúng chỉ đang chờ một cơn mưa thích hợp để nảy mầm thôi. Nếu con gửi thư bằng chuồn chuồn, thì có nghĩa là con đã gieo cái mầm ấy vào bầu trời rồi."
"Nhưng bầu trời thì làm gì có đất để nảy mầm hả nội?"
"Đất của bầu trời chính là trí nhớ của con đấy, Bi. Chỉ cần con không quên, thì lá thư đó sẽ luôn bay. Đến một ngày nào đó, khi con đi giữa cuộc đời mệt mỏi, con sẽ bất ngờ thấy một đốm đỏ rực rỡ bay ngang qua, và lúc đó con sẽ nhận ra bức thư của mình."
Tôi gật đầu, dù vẫn thấy triết lý của ông nội đôi khi còn mơ hồ hơn cả khói thuốc lào. Nhưng tôi thích ý tưởng đó. Ý tưởng rằng thế giới này không bao giờ đánh mất bất cứ điều gì của chúng ta, miễn là chúng ta còn giữ nó trong tim.
Bối cảnh làng quê những năm ấy, khi điện lưới vẫn là một thứ xa xỉ và những con đường nhựa vẫn còn là chuyện của tương lai, là một mảnh đất màu mỡ cho những điều huyền ảo. Chúng tôi không có tivi để xem siêu nhân, không có internet để tra cứu về các loài côn trùng, nhưng chúng tôi có những buổi chiều lộng gió để trò chuyện với chuồn chuồn và có những ông nội để giải đáp mọi thắc mắc về vũ trụ bằng những câu chuyện cổ tích.
Người lớn thường nhìn chúng tôi với vẻ thương hại vì sự thiếu thốn vật chất, nhưng họ không biết rằng chúng tôi giàu có đến mức nào. Chúng tôi sở hữu cả một "đội quân hàng không" chuồn chuồn, một "vương quốc" dưới gầm giường và những "kho báu" là những viên bi ve lấp lánh. Nỗi buồn của chúng tôi đơn giản, nhưng niềm vui của chúng tôi lại vô biên như cánh đồng sau vụ gặt.
Mùa hè năm ấy trôi qua với hàng chục lá thư được gửi đi trên chân những chú chuồn chuồn khác nhau. Con Tí Sún gửi thư cho mẹ nó (dù mẹ nó chỉ ở trong bếp), mong mẹ bớt mắng nó khi nó làm vỡ bát. Thằng Còi gửi thư cho con chó Vàng đã mất năm ngoái, hỏi xem ở trên kia nó có được ăn xương gà thoải mái không. Chúng tôi biến bầu trời trên xóm nhỏ thành một mạng lưới bưu chính nhộn nhịp nhất hành tinh.
Nhưng rồi, mùa thu đến. Gió mùa đông bắc bắt đầu thổi những cơn se lạnh đầu tiên qua những rặng tre. Chuồn chuồn ớt bắt đầu thưa dần, chúng tìm nơi trú ẩn để tránh cái lạnh sắp tới. Đốm đỏ cuối cùng biến mất khỏi cành dâm bụt, để lại một khoảng trống vắng lặng trên những ngọn cây.
"Chuồn chuồn đi đâu hết rồi hả Bi?" Thằng Còi hỏi, giọng buồn rười rượi.
"Chắc là chúng đi họp để báo cáo về những lá thư của tụi mình đấy." Tôi an ủi nó, nhưng trong lòng cũng thấy hụt hẫng.
Chúng tôi nhận ra rằng, mọi cuộc hành trình đều có điểm dừng, và mọi bưu tá đều cần được nghỉ ngơi. Những lá thư của chúng tôi bây giờ đã nằm đâu đó giữa những tầng mây hoặc trong một hốc cây bí mật nào đó. Việc của chúng tôi là lớn lên và chờ đợi.
Sự hồn nhiên của trẻ thơ có một đặc tính rất lạ: nó luôn biến những điều bình thường thành phi thường. Một con côn trùng nhỏ bé có thể trở thành sứ giả của định mệnh, và một mẩu giấy vụn có thể chứa đựng cả một tương lai. Người lớn gọi đó là "trò trẻ con", nhưng tôi gọi đó là "sự thực hành niềm tin". Nếu không có những lá thư gửi chuồn chuồn ớt năm ấy, có lẽ sau này khi đối mặt với những giông bão thực sự, tôi đã không đủ sức để tin rằng mọi thứ rồi sẽ ổn, rằng những lời cầu nguyện chân thành rồi cũng sẽ có lúc được lắng nghe.
Tôi nhớ có một buổi chiều muộn, khi tôi đang ngồi một mình bên bờ mương, nhìn những tia nắng cuối cùng tắt lịm. Một chú chuồn chuồn ớt đơn độc bay đến, đậu xuống vai tôi. Tôi nín thở, không dám cử động. Tôi nhìn kỹ chân nó, thầm hy vọng sẽ thấy một sợi chỉ tơ hay một mẩu giấy nhỏ. Nhưng chân nó trống rỗng. Nó chỉ đậu ở đó một lát, đập cánh nhẹ nhàng rồi lại bay đi.
Lúc đó, tôi bỗng hiểu ra một điều: Không nhất thiết phải có thư hồi đáp. Việc chú chuồn chuồn bay đến và đậu lên vai tôi đã là một câu trả lời rồi. Đó là lời nhắn nhủ rằng: "Tôi đã nhận được thư của bạn, và tôi ở đây để nhắc bạn rằng đừng bao giờ ngừng ước mơ".
Thế giới của người lớn đầy rẫy những con tem, những phong bì dán kín và những hòm thư sắt lạnh lẽo. Họ gửi đi những yêu cầu, những hóa đơn và những lời phàn nàn. Họ đã quên mất cách gửi đi những tâm tình trên đôi cánh mỏng manh của thiên nhiên. Họ cho rằng đó là sự lãng phí thời gian. Nhưng đối với ba đứa tôi, đó là sự đầu tư quan trọng nhất cho tâm hồn.
Nhiều năm sau này, khi tôi đã thực sự trở thành "Bi lớn" như trong bức thư cũ, có lần tôi tình cờ bắt gặp một chú chuồn chuồn ớt giữa lòng thành phố ồn ào. Giữa những tòa nhà chọc trời và tiếng còi xe inh ỏi, chú chuồn chuồn đỏ rực ấy trông lạc lõng nhưng vẫn vô cùng kiêu hãnh. Tôi đứng khựng lại giữa dòng người hối hả, mắt dõi theo đốm đỏ ấy và bất giác mỉm cười.
Tôi không còn tìm kiếm sợi chỉ hay mẩu giấy trên chân nó nữa. Bởi vì tôi biết, bức thư ấy đã được gửi vào trong chính con người tôi của hiện tại. Mùi đất sau mưa vẫn nồng nàn trong ký ức, gầm giường vẫn là nơi trú ẩn của tâm tưởng, và quan trọng nhất, tôi vẫn còn nhớ cách nhìn cuộc sống bằng đôi mắt của một triết gia nhí.
Bức thư gửi chuồn chuồn ớt không bao giờ thất lạc. Nó chỉ chuyển hóa từ giấy mực thành những giá trị sống. Nó dạy tôi rằng niềm hy vọng có thể bay cao hơn cả những ngọn cây, và sự chân thành có thể vượt qua cả không gian và thời gian.
Ngày hôm ấy, trong xóm nhỏ ven sông, ba đứa trẻ chúng tôi đã học được cách kết nối với vũ trụ bằng cách giản đơn nhất. Chúng tôi không cần những thiết bị liên lạc hiện đại, chúng tôi chỉ cần nhựa mít, chỉ tơ và một trái tim đầy ắp những điều muốn nói. Những chú chuồn chuồn ớt có thể đã chết từ lâu, những mẩu giấy có thể đã mục nát trong bùn đất, nhưng cái rung động của đôi cánh đỏ rực ấy vẫn còn mãi, vỗ nhè nhẹ trong lồng ngực mỗi khi tôi thấy cuộc đời này trở nên quá đỗi khô khan.
"Bi ơi, về ăn cơm!"
Tiếng mẹ gọi vang lên từ phía hiên nhà, cắt đứt dòng suy nghĩ của tôi. Tôi chạy về, chân giẫm lên những bóng nắng cuối ngày. Tối nay, trong giấc mơ, tôi sẽ lại viết một bức thư nữa. Không phải gửi cho Bi lớn, mà gửi cho chính chú chuồn chuồn ớt đã mang những ước mơ của tôi đi xa. Tôi sẽ viết: "Cảm ơn bạn đã không đánh rơi niềm tin của tôi giữa những tầng mây".
Và ngoài kia, cánh đồng vẫn bao la, dòng sông vẫn đỏ nặng phù sa, và những chú chuồn chuồn ớt vẫn sẽ tiếp tục là những bưu tá tận tụy cho thế hệ trẻ thơ tiếp theo. Vì miễn là còn những đứa trẻ biết nằm bò dưới gầm giường để suy ngẫm, thì những đốm lửa đỏ ấy sẽ không bao giờ thôi bay.
Bức tranh quê hương cuối thế kỷ ấy đẹp như một thước phim chậm, nơi mỗi chi tiết nhỏ nhất cũng chứa đựng một triết lý vĩ đại. Chúng tôi lớn lên trong sự thiếu thốn, nhưng lại đầy ắp những trải nghiệm tâm hồn. Những chú chuồn chuồn ớt chính là những người thầy đầu tiên dạy chúng tôi về sự tự do và lòng dũng cảm. Để bay được với một bức thư trên chân, chúng phải cố gắng hơn bình thường. Và để sống được với những ước mơ trong lòng, chúng tôi cũng phải mạnh mẽ hơn những gì chúng tôi tưởng.
Tôi bước vào nhà, hơi khói bếp cay nồng mắt nhưng ấm lòng. Trên bàn cơm, đĩa rau muống luộc và bát nước tương chờ sẵn. Cuộc sống đời thường vẫn tiếp diễn, bình lặng và chân thật như mùi đất sau mỗi trận mưa rào. Và ở một nơi nào đó trên bầu trời, lá thư của tôi vẫn đang bay, bền bỉ và rực rỡ như chính tuổi thơ tôi đã từng có.