2,301 từ
Khi những cơn mưa rào của mùa hạ thưa dần, nhường chỗ cho những làn gió heo may se lạnh len lỏi qua từng kẽ lá, bầu trời làng tôi bỗng trở nên cao rộng và trong vắt như một tấm gương khổng lồ. Đó là lúc lũ trẻ chúng tôi bắt đầu thao thức, không phải vì những bài kiểm tra trên lớp, mà vì một vầng trăng đang tròn dần mỗi đêm trên ngọn tre già. Tháng Tám về, mang theo hơi thở của mùa thu và niềm háo hức khôn nguôi về một đêm hội của ánh sáng và những giấc mơ cổ tích: Đêm rằm Trung thu.
Ở làng, Trung thu không bắt đầu từ ngày mười lăm. Nó bắt đầu từ những buổi chiều đầu tháng, khi thằng Còi bắt đầu gom những thanh tre già, còn tôi và con Mận thì nhịn ăn quà vặt để dành tiền mua những tờ giấy bóng kính màu đỏ, màu xanh. Trong cái thế giới chưa có đồ chơi điện tử hay những món quà đắt tiền mua sẵn, mỗi món đồ chơi đêm rằm là một kỳ công của sự sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo.
"Tí, mày giữ cái nan tre này cho chắc vào, không là con thỏ của mình nó thành con cóc bây giờ!"
Thằng Còi vừa nói vừa nắn nót uốn cong thanh tre đã được vót nhẵn. Chúng tôi đang ngồi giữa sân, xung quanh là những mẩu giấy vụn và mùi hồ dán thơm nồng. Con Mận thì cặm cụi cắt tỉa những dải giấy màu để làm đuôi cho con cá chép. Ánh nắng chiều dịu nhẹ xuyên qua tán cây khế, đổ những đốm sáng nhảy múa trên đôi bàn tay lấm lem của ba đứa.
"Mận này, mày có nghĩ là chị Hằng nhìn thấy tụi mình từ trên kia không?" – Tôi hỏi, mắt ngước nhìn vầng trăng nhạt nhòa đang ẩn hiện sau làn mây mỏng.
Mận dừng tay, lau mồ hôi trên trán:
"Chắc chắn là có chứ. Bà nội tao bảo, mỗi khi Trung thu đến, chị Hằng sẽ nhìn xuống thế gian, đứa nào ngoan và làm đèn đẹp nhất sẽ được chị tặng cho một ngôi sao nhỏ giấu trong lòng chiếc lồng đèn."
Lời của Mận làm chúng tôi thêm phần hăng hái. Chiếc đèn lồng của chúng tôi không chỉ là giấy và tre, nó là nơi trú ngụ của những linh hồn bé nhỏ, là khát vọng được tỏa sáng giữa đêm đen bao la của làng quê.
Thời ấy, làng chưa có điện đường rực rỡ. Đêm xuống, không gian đặc quánh một màu đen huyền bí, chỉ có ánh đèn dầu leo lét hắt ra từ những ô cửa sổ và tiếng côn trùng râm ran dưới bụi cỏ. Chính vì thế, ánh sáng của những chiếc lồng đèn đêm rằm trở nên linh thiêng và kỳ diệu hơn bao giờ hết.
Ngày mười lăm đến, làng quê như bừng tỉnh sau một giấc ngủ dài. Từ sớm, các bà các mẹ đã tất bật chuẩn bị mâm cỗ trông trăng. Không có bánh nướng, bánh dẻo cầu kỳ với đủ loại nhân như sau này, mâm cỗ của chúng tôi chỉ là những sản vật chắt chiu từ đất mẹ: nải chuối tiêu chín cuốc, quả hồng đỏ mọng, quả bưởi rám nắng và những chiếc bánh đa vừng giòn tan.
"Tí, lại đây mẹ xẻ bưởi cho mà làm con chó lông xù."
Mẹ tôi ngồi bên hiên, đôi bàn tay gầy guộc nhưng khéo léo bóc tách từng múi bưởi, dùng tăm cài lại để tạo thành hình một con chó trắng muốt, đôi mắt là hai hạt nhãn đen láy. Đó là món quà tuyệt vời nhất mà mẹ dành cho tôi, một biểu tượng của sự đủ đầy và ấm áp.
Khi bóng tối hoàn toàn bao trùm, và vầng trăng tròn trịa bắt đầu nhô lên khỏi rặng tre, nhuộm bạc cả con sông phía sau nhà, thì tiếng trống ếch bắt đầu vang lên từ phía sân đình. "Tùng rinh rinh, tùng tùng tùng rinh rinh...". Đó là hiệu lệnh cho một cuộc hành quân của ánh sáng.
Lũ trẻ chúng tôi, đứa cầm đèn ông sao, đứa xách đèn cá chép, đứa lại kéo theo những chiếc xe đèn làm từ lon sữa bò cũ, rồng rắn kéo nhau ra đường làng. Những ngọn nến nhỏ được thắp lên, soi rõ những khuôn mặt rạng rỡ, hân hoan. Ánh sáng từ những chiếc đèn lồng giấy bóng kính xuyên qua màn đêm, tạo nên một dải ngân hà di động trên mặt đất.
"Nhìn kìa Tí! Đèn của thằng Luân to chưa, nó có cả cái vòng xoay ở giữa nữa!" – Mận reo lên, chỉ vào chiếc đèn kéo quân cầu kỳ đang đi phía trước.
Chúng tôi đi qua những con ngõ nhỏ thơm mùi hoa cau, qua những bức tường đá ong rêu phong. Đi đến đâu, ánh sáng và tiếng cười theo đến đó. Người lớn đứng hai bên đường, nhìn chúng tôi bằng ánh mắt trìu mến. Những người đàn ông gác lại chiếc cuốc, những người đàn bà tạm rời xa bếp lửa, họ đứng đó để chứng kiến khoảnh khắc mà sự hồn nhiên chiếm lĩnh không gian.
Tôi chợt nhận ra, đêm rằm không chỉ là Tết của trẻ con. Nó là dịp để người lớn tìm lại chính mình trong những đốm lửa nhỏ. Nhìn cách ông nội đứng tựa cửa, tay vân vê chòm râu trắng, mắt dõi theo đoàn rước đèn, tôi thấy một nỗi niềm sâu thẳm. Có lẽ ông đang nhớ về những đêm Trung thu của năm mươi, sáu mươi năm trước, khi ông cũng từng là một đứa trẻ dắt trâu, cầm chiếc đèn lá bưởi chạy nhảy khắp đồng.
"Ông ơi, sao trăng đêm nay lại to thế?" – Tôi dừng lại hỏi khi đoàn rước đèn đi ngang qua cổng nhà.
Ông nội mỉm cười, ánh trăng phản chiếu trong đôi mắt hiền từ:
"Trăng to là vì nó muốn soi sáng cho lòng tốt của con người đấy cháu ạ. Đêm nay, trăng không chỉ là ánh sáng, trăng là nhân chứng cho tình làng nghĩa xóm, cho sự đoàn viên của mỗi gia đình."
Đoàn rước đèn cuối cùng dừng lại ở bãi cỏ rộng trước sân đình. Một đống lửa lớn được đốt lên, khói thơm mùi củi khô bay vút lên trời cao. Chúng tôi ngồi quây quần bên nhau, phá cỗ dưới ánh trăng. Miếng bánh đa giòn tan quyện với vị ngọt của quả hồng, vị thanh mát của múi bưởi... tất cả hòa quyện thành một hương vị thần tiên mà không một món sơn hào hải vị nào sánh được.
Trong lúc chúng tôi mải mê ăn uống, ông Giáo – người có tiếng là thông kinh sử trong làng – bắt đầu kể chuyện về chú Cuội và cây đa. Giọng ông trầm ấm, đều đặn hòa cùng tiếng gió xào xạc trên ngọn tre.
"Các cháu có thấy vết đen trên mặt trăng không? Đó chính là gốc đa của chú Cuội đấy. Chú Cuội vì tiếc cây thuốc quý mà bị kéo bay lên trời. Nhưng chú không cô đơn, vì mỗi năm một lần, ánh sáng từ lồng đèn của các cháu sẽ chỉ đường cho chú nhìn về quê cha đất tổ."
Chúng tôi ngước nhìn lên mặt trăng, đứa nào cũng cố căng mắt ra để tìm hình bóng chú Cuội. Trong tâm tưởng non nớt của mình, tôi bỗng thấy thương chú Cuội vô cùng. Chú ở trên kia xa xôi quá, lạnh lẽo quá. Thế là tôi nâng chiếc đèn ông sao của mình lên thật cao, hy vọng ngọn nến nhỏ nhoi này có thể gửi chút hơi ấm lên tận cung trăng.
"Tí này, nếu được lên trăng, mày có đi không?" – Mận thì thầm, miệng vẫn còn dính chút xơ bưởi.
"Không đâu. Trên đấy không có con sông sau nhà mình, không có cây khế nhà thằng Còi, và quan trọng nhất là không có tụi mày để chơi trốn tìm."
Mận gật đầu tán thành:
"Tao cũng thế. Thà làm đứa trẻ chăn trâu ở dưới đất còn sướng hơn làm thần tiên trên trời mà cô đơn một mình."
Đêm càng về khuya, trăng càng lên cao, tỏa ánh sáng vàng óng như mật đổ xuống làng quê. Những ngôi nhà mái ngói, những vạt lúa mới gặt, những con đường đất... tất cả đều được tắm mình trong một lớp lụa bạc lung linh. Không gian trở nên tĩnh lặng đến mức tôi có thể nghe thấy tiếng nước sông vỗ nhẹ vào bờ đê và tiếng thở dài nhẹ nhõm của đất mẹ sau một mùa gặt vất vả.
Khi những ngọn nến trong lồng đèn bắt đầu lụi dần, chúng tôi mới uể oải dắt tay nhau ra về. Những chiếc lồng đèn giờ chỉ còn là khung tre và giấy vụn, nhưng những linh hồn ánh sáng mà chúng mang theo thì đã thấm sâu vào ký ức chúng tôi.
Bước chân trần của tôi dẫm lên thảm cỏ đẫm sương đêm, cảm giác mát rượi và êm ái. Tôi nhìn sang con Mận, nó vẫn đang ôm khư khư con chó bưởi của mẹ làm cho. Tôi biết, đêm nay nó sẽ ngủ rất ngon, và trong giấc mơ của nó sẽ có một chị Hằng xinh đẹp dắt tay nó đi chơi qua những tầng mây.
Về đến nhà, tôi thấy bố mẹ vẫn đang ngồi uống trà ngoài hiên, dưới ánh trăng. Mẹ kéo tôi vào lòng, hơi ấm từ bàn tay mẹ xua đi cái se lạnh của sương đêm.
"Trung thu vui không con?"
"Vui lắm mẹ ạ. Cháu thấy cả chú Cuội cười với cháu cơ."
Bố cười, giọng trầm khàn:
"Chú Cuội cười vì thấy con trai bố đã biết tự làm đèn, biết sẻ chia miếng bánh với bạn bè đấy. Đó mới là ý nghĩa thực sự của đêm rằm."
Đêm đó, tôi nằm trong mùng, nhìn ánh trăng xuyên qua kẽ lá chuối chiếu vào vách đất. Ánh trăng không đứng yên, nó rung rinh theo nhịp gió, tạo thành những hình thù kỳ dị trên tường. Tôi chợt nhận ra rằng, làng quê mình dù nghèo khó, dù còn nhiều vất vả, nhưng lại có những kho báu vô giá mà không nơi nào có được. Đó là ánh trăng tự do, là những đêm hội rực rỡ và là tình người bền chặt như sợi dây gai buộc diều.
Những năm tháng cuối thế kỷ 20, cái Tết Trung thu ở làng vẫn mộc mạc và chân phương như thế. Không có những hộp bánh tiền triệu, không có đèn điện nhấp nháy đủ màu, chỉ có những ngọn nến, giấy bóng kính và những tấm lòng trẻ thơ trong trắng. Chính sự thiếu thốn về vật chất ấy đã khiến chúng tôi biết trân trọng hơn từng ánh sáng nhỏ nhoi, biết tự tay thêu dệt nên những giấc mơ của chính mình.
Sau này, khi trưởng thành và sống ở những thành thị rực rỡ ánh đèn màu, mỗi dịp Trung thu về, tôi lại thấy lòng mình trống rỗng. Những chiếc lồng đèn nhựa chạy pin phát ra nhạc điện tử vô hồn không bao giờ có thể thay thế được mùi nhựa tre và mùi nến thơm nồng nàn ngày cũ. Những chiếc bánh nướng sang trọng cũng không thể mang lại vị ngọt lịm của quả hồng chín cây mẹ hái sau vườn.
Tôi nhớ da diết cái cảm giác được cầm chiếc lồng đèn tre, chạy nhảy trên con đường làng đầy sỏi đá, cảm giác mình đang mang theo một linh hồn nhỏ bé đi sưởi ấm cả thế gian. Tôi nhớ bóng dáng những triết gia trên lưng trâu giờ đã trở thành những chiến binh của ánh sáng dưới đêm rằm.
Mùi đất hăng nồng, hương lúa dìu dịu, và vị thanh khiết của sương đêm Trung thu... Tất cả quyện lại thành một mùi hương của sự thánh thiện, một thứ "mùi quê" mà tôi sẽ giữ kín trong ngăn kéo ký ức đẹp nhất của mình.
Vầng trăng tháng Tám vẫn thế, hàng ngàn năm qua vẫn tròn và khuyết. Nhưng những đêm rằm của tuổi thơ tôi thì chỉ có một. Nó là duy nhất vì nó được dệt nên từ những nụ cười chưa biết buồn phiền, từ những bàn tay còn thơm mùi hồ dán và từ một ngôi làng nhỏ nơi tình yêu thương luôn được thắp sáng từ những bếp lửa và những chiếc lồng đèn.
Trời gần sáng, trăng đã khuất sau những ngọn núi xa, nhường chỗ cho ánh bình minh lờ mờ. Tôi khép mắt lại, trong lòng vẫn còn vương vấn tiếng trống ếch "tùng rinh rinh". Một mùa Trung thu nữa đã đi qua, nhưng ngọn nến trong lòng tôi thì sẽ mãi mãi cháy sáng, soi đường cho tôi đi qua mọi gian khó của cuộc đời, đưa tôi trở về với bản ngã thiện lương và chân thật nhất.
Ngày mai, tôi lại là thằng Tí đi chăn trâu, con Mận lại đi mót lúa. Nhưng trong sâu thẳm, chúng tôi biết mình đã khác đi một chút. Chúng tôi đã lớn lên sau một đêm hội, đã biết nhìn lên bầu trời và thấy mình là một phần của vũ trụ bao la, nơi những vì sao không chỉ nằm trên trời, mà nằm ngay trong bàn tay của những đứa trẻ biết ước mơ.
Ngủ đi thôi, hỡi những linh hồn nhỏ bé. Ánh trăng đã cất giữ bí mật của các bạn vào lòng đất, để mùa thu sau lại nở hoa rực rỡ trong những nụ cười.