2,138 từ
Mùa hè năm đó, làng tôi đón nhận một sự kiện chấn động, tương đương với việc một phi thuyền của người ngoài hành tinh hạ cánh xuống bãi bồi ven sông. Sự kiện ấy mang tên: Chiếc tivi đen trắng. Trước đó, khái niệm "hình ảnh chuyển động" đối với lũ trẻ chúng tôi chỉ gói gọn trong việc nhìn bóng mình đổ dài trên vách đất vào những đêm thắp đèn dầu, hoặc trò chơi dùng hai bàn tay đan vào nhau để tạo hình con thỏ, con chó trên tường.
Nhà bác Tám là nhà duy nhất trong xóm có tivi. Bác Tám vốn là một người đàn ông khắc khổ với đôi bàn tay đầy vết chai sạn vì cầm cày, nhưng từ ngày có cái hộp gỗ phát ra tiếng nói ấy, bác bỗng trở thành "vị thánh" trong mắt dân làng. Cái tivi đặt trên chiếc sập gụ giữa nhà, được phủ một tấm khăn ren trắng muốt như thể đó là một bảo vật quốc gia cần được bảo vệ khỏi bụi bặm và những cái nhìn thèm thuồng của lũ nhóc tì.
Cứ mỗi tối, khi mặt trời vừa khuất sau rặng tre, nhường chỗ cho bóng tối đặc quánh của làng quê, thì một cuộc di cư quy mô lớn bắt đầu diễn ra. Người lớn bế con, người già chống gậy, lũ trẻ chúng tôi thì cầm theo những chiếc ghế đẩu gỗ hoặc những tấm chiếu rách, rồng rắn kéo nhau sang nhà bác Tám.
"Tí, nhanh lên không hết chỗ ngồi bây giờ!"
Con Mận từ ngoài ngõ gọi vợi vào. Nó hôm nay trông diện hơn hẳn, tóc tết hai bên gọn gàng, dù chân vẫn còn dính vài mảng bùn khô từ buổi chăn trâu chiều nay. Tôi vội vàng buông bát cơm đang ăn dở, mặc kệ lời cằn nhằn của mẹ về việc "ăn uống như mèo mửa", rồi xách chiếc ghế gỗ thấp lè tè chạy bay ra ngõ.
"Mày có mang theo hạt ngô rang không?" – Tôi hỏi, hơi thở hổn hển.
"Có chứ, đầy túi đây. Nhưng mà phải ăn khẽ thôi, bác Tám mà nghe tiếng nhai rôm rốp là bác lườm cho cháy mặt đấy."
Nhà bác Tám lúc này đã chật kín người. Không gian đặc quánh mùi mồ hôi, mùi thuốc lào và mùi của những hy vọng nhỏ nhoi. Cái tivi chưa bật, màn hình của nó là một màu xám xịt, im lìm như một gã khổng lồ đang ngủ say. Chúng tôi chen chúc nhau ngồi dưới nền đất, ngước cổ lên nhìn cái hộp kỳ diệu đó với một sự thành kính tuyệt đối.
Người lớn ngồi phía sau trên những chiếc ghế dài, rì rầm bàn tán về những chuyện xảy ra trong ngày. Nhưng ngay khi bác Tám trịnh trọng tiến lại gần, vặn cái núm tròn trên thân máy, cả gian nhà bỗng im phăng phắc. Một tiếng xẹt xẹt vang lên, rồi những vệt sáng lờ mờ xuất hiện, nhảy múa như lũ đom đóm bị nhốt trong lồng kính.
"Kìa! Lên rồi! Lên rồi!"
Tiếng reo hò khe khẽ vang lên. Trên màn hình, những nhân vật hiện ra trong sắc thái trắng và đen, đôi khi hơi nhòe đi vì nhiễu sóng, nhưng đối với chúng tôi, đó là cả một thế giới thần tiên. Chúng tôi xem phim về những hiệp sĩ cưỡi ngựa bắn cung, xem những thước phim tài liệu về những vùng đất xa xôi nơi có những tòa nhà cao đến tận mây xanh.
"Này Tí, sao người ta lại vào được cái hộp đấy nhỉ?" – Mận thì thầm sát tai tôi, mắt nó vẫn dán chặt vào màn hình.
Tôi vận dụng vốn kiến thức hạn hẹp của mình, gãi đầu giải thích:
"Chắc là người ta phải thu nhỏ lại đấy. Hoặc là trong cái hộp đó có một cái gương thần, nó chiếu hình từ nơi khác đến."
Mận gật gù, vẻ mặt đăm chiêu:
"Nhưng mà họ ăn gì trong đấy? Rồi lúc mình tắt tivi đi, họ có được ngủ không hay cứ đứng im mãi như thế?"
Những câu hỏi của Mận luôn khiến tôi rơi vào thế bí. Thế giới trong cái tivi đen trắng ấy vừa thật, lại vừa giả. Nó thật đến mức khi thấy một cảnh quay về món ăn, tôi nghe rõ tiếng bụng mình sôi lên biểu tình. Nhưng nó lại giả đến mức khi một nhân vật bị ngã xuống hố, tôi cứ ngỡ mình có thể thò tay vào màn hình để kéo họ lên nhưng chỉ chạm phải lớp kính lạnh ngắt và đầy tĩnh điện.
Cái tivi không chỉ mang đến phim ảnh, nó mang đến những khái niệm mới mẻ về cuộc sống ngoài kia. Những từ ngữ như "thành phố", "máy bay", "thế giới" bắt đầu xuất hiện trong các cuộc trò chuyện của chúng tôi. Chúng tôi bắt đầu so sánh con sông sau nhà với những đại dương mênh mông trên màn ảnh, so sánh con trâu của mình với những con ngựa chiến dũng mãnh.
Nhưng điều kỳ lạ là, dù cái thế giới trên tivi có rực rỡ và lôi cuốn đến đâu, thì mỗi khi chương trình kết thúc, chúng tôi lại thấy yêu cái làng quê yên tĩnh của mình hơn. Khi bác Tám vặn tắt núm điều khiển, thế giới lấp lánh ấy vụt tắt, chỉ còn lại bóng tối và tiếng dế kêu ran ngoài bụi chuối.
Chúng tôi lững thững ra về dưới ánh trăng vàng vọt. Con đường làng giờ đây trông khác hẳn lúc đi. Dưới ánh trăng, những hàng cây bên đường trông giống như những quái vật khổng lồ trong phim, và tiếng lá khô xào xạc dưới chân lại khiến tôi tưởng tượng mình đang lạc vào một khu rừng cấm.
"Mận này, mày có thích sống trong tivi không?"
Mận im lặng một lát rồi lắc đầu, những bím tóc vung vẩy:
"Không đâu. Trong tivi tuy vui nhưng không có mùi đất sau mưa, cũng không có mùi lúa chín. Với lại, nếu ở trong đấy, làm sao tao nghe thấy tiếng mày gọi đi bắt dế được?"
Tôi cảm thấy lòng mình ấm áp lạ lùng. Đúng thật, cái tivi có thể cho chúng ta thấy những điều kỳ vĩ, nhưng nó không thể cho chúng ta cảm giác chạm vào cuộc sống. Nó giống như một giấc mơ đẹp mà ta chỉ có thể đứng nhìn từ xa, chứ không bao giờ có thể bước vào để hít thở và cảm nhận.
Người lớn cũng vậy. Sau mỗi tối xem tivi, họ lại quay về với những nỗi lo toan thường nhật. Bác Tám lại vắt vẻo trên vai cái cày, bố tôi lại cặm cụi bên những luống rau. Những hình ảnh về cuộc sống xa hoa trên màn hình dường như chỉ là một liều thuốc giảm đau tạm thời cho những mệt mỏi của họ. Nhưng đôi khi, tôi thấy bố đứng lặng nhìn vào khoảng không sau khi tivi tắt, ánh mắt ấy chứa đựng một nỗi niềm mà tôi chưa thể gọi tên. Có lẽ đó là sự khao khát về một tương lai khác cho lũ trẻ chúng tôi, một nơi mà chúng tôi không còn phải bán mặt cho đất, bán lưng cho trời.
Đêm đó, tôi nằm trên chiếc chõng tre ngoài hiên, nhìn lên bầu trời đầy sao. Những ngôi sao lấp lánh giống hệt những đốm nhiễu trên màn hình tivi nhà bác Tám. Tôi tự hỏi, liệu có một gã khổng lồ nào đó cũng đang ngồi trước một cái tivi khổng lồ và nhìn xuống chúng tôi không? Liệu chúng tôi có phải là những nhân vật trong một bộ phim mang tên "Cuộc đời ở làng" mà gã đang xem mỗi tối?
Nếu chúng tôi là nhân vật trong phim, tôi hy vọng đó là một bộ phim hài, nơi mà những đứa trẻ như tôi luôn tìm thấy kho báu dưới gốc cây và chẳng bao giờ bị đòn roi.
"Tí ơi, ngủ chưa?" – Tiếng ông nội từ trong nhà vọng ra, trầm và ấm.
"Cháu chưa ông ạ. Cháu đang nghĩ về cái tivi."
Ông nội đi ra, ngồi xuống cạnh tôi, làn khói thuốc lào thơm nồng lan tỏa trong không gian. Ông nhìn lên trời, rồi nói giọng chiêm nghiệm:
"Cái máy ấy nó giỏi thật, nó đưa cả thế giới vào trong một cái hộp. Nhưng cháu nhớ nhé, thế giới thực sự nằm ở đôi chân mình, chứ không nằm ở đôi mắt nhìn vào cái hộp ấy đâu. Muốn biết lúa thơm thế nào thì phải ra đồng, muốn biết nước sông mát ra sao thì phải nhảy xuống mà bơi. Đừng để cái tivi nó sống hộ cuộc đời mình."
Tôi gật đầu, dù chỉ hiểu được một nửa những gì ông nói. Ông nội tôi không bao giờ sang nhà bác Tám xem tivi. Ông bảo ông thích xem "tivi tự nhiên" hơn. "Tivi tự nhiên" của ông là buổi hoàng hôn đỏ rực, là đàn cò bay về tổ, là những câu chuyện của những người hàng xóm ghé chơi nhà. Ông bảo những thứ đó có màu sắc, có mùi vị và có cả linh hồn, thứ mà cái máy của bác Tám chẳng bao giờ có được.
Thời gian trôi qua, cái tivi đen trắng của bác Tám cũng dần cũ đi, màn hình xuất hiện nhiều vết rạn và tiếng nói đôi khi bị rè như tiếng vịt đực. Người ta cũng bắt đầu mua thêm tivi, không còn cảnh cả làng chen chúc trong một gian nhà nữa. Sự thần kỳ ban đầu biến mất, nhường chỗ cho sự hiển nhiên của công nghệ.
Nhưng tôi sẽ không bao giờ quên được cảm giác của những tối mùa hè năm ấy. Cảm giác được ngồi sát bên con Mận, hít hà mùi hạt ngô rang thơm phức và cùng nhau hồi hộp chờ đợi những vệt sáng đầu tiên hiện lên trên bức tường vôi cũ. Đó là thời đại của sự ngây thơ, nơi mà một cái hộp gỗ cũng có thể mở ra cả một vũ trụ ước mơ.
Bây giờ, khi ngồi trước những màn hình siêu mỏng với hàng triệu màu sắc rực rỡ, tôi lại thấy nhớ cái sắc đen trắng nhạt nhòa ấy. Bởi vì trong cái sự thiếu hụt màu sắc đó, trí tưởng tượng của chúng tôi đã tự tô vẽ nên những sắc màu đẹp nhất. Chúng tôi đã tự viết tiếp những câu chuyện cho nhân vật, tự tạo ra những đoạn kết có hậu cho riêng mình.
Chúng tôi lớn lên, và cái tivi đen trắng lùi vào quá khứ như một kỷ vật của một thời gian khổ nhưng đầy ắp tiếng cười. Nó là một dấu mốc, đánh dấu sự thay đổi của làng quê, sự len lỏi của thế giới hiện đại vào những nếp nhà tranh.
Gió đêm thổi qua, mang theo hương hoa cau dịu ngọt. Tôi thấy con dế mèn của mình bắt đầu gáy vang dưới gầm chõng. Nó không cần tivi, nó vẫn có những bản nhạc của riêng mình. Và tôi cũng vậy, giữa bộn bề của cuộc sống, đôi khi tôi chỉ muốn tắt hết những màn hình hào nhoáng, để được quay lại ngồi dưới nền đất nhà bác Tám, nghe tiếng xẹt xẹt của nhiễu sóng và ngửi mùi mồ hôi thân thuộc của dân làng.
Cuộc sống thường nhật đôi khi chẳng cần những kỹ xảo điện ảnh cầu kỳ. Chỉ cần một ánh mắt nhìn nhau, một nụ cười chia sẻ túi ngô rang, và một bầu trời sao không bao giờ tắt. Đó mới chính là thước phim đẹp nhất mà tôi từng được xem trong cuộc đời mình.
Tôi chìm vào giấc ngủ với hình ảnh những nhân vật đen trắng đang nhảy múa trên cánh đồng lúa xanh rì. Trong giấc mơ đó, con Mận đã thực sự biến thành một đám mây trắng, còn tôi là người dắt trâu hạnh phúc nhất, cả hai chúng tôi đều mỉm cười nhìn vào ống kính của một vị đạo diễn vô hình nào đó mang tên Tuổi Thơ.
Sáng mai thức dậy, tôi sẽ lại kể cho Mận nghe về giấc mơ này. Chắc chắn nó sẽ lại bảo tôi hâm, nhưng rồi nó sẽ lại chia cho tôi một nắm hạt ngô rang và cùng tôi đi ra phía triền đê, nơi những "thước phim" đời thực lại bắt đầu một ngày mới đầy nắng và gió.
Hương lúa ngoài kia vẫn nồng nàn, đất dưới chân vẫn vững chãi. Và cái tivi đen trắng, dù có biến mất, vẫn mãi là một mảnh ký ức lấp lánh trên bức tường vôi của tâm hồn tôi.