Mùi đất và hương lúa

Mùa hè ở làng tôi không chỉ có tiếng tivi đen trắng hay những buổi chăn trâu thong dong, mà nó còn là mùa của những cuộc "chinh phạt" vĩ đại. Đối với lũ trẻ, mỗi cái cây trong vườn đều không đơn thuần là một thực thể thực vật hút nước và quang hợp. Chúng là những tòa tháp canh, những vương quốc độc lập, và đôi khi là những pháo đài bất khả xâm phạm. Trong đó, cây khế già ở góc vườn nhà thằng Còi chính là "thủ đô" của tất cả những trò nghịch ngợm quái chiêu nhất mà chúng tôi từng nghĩ ra.

Cây khế đó có thân to đến mức hai đứa nhóc như tôi và con Mận ôm không xuể. Vỏ nó xù xì, nổi lên những cục u nần như những vết sẹo thời gian, tạo thành những bậc thang tự nhiên hoàn hảo cho những bàn chân trần. Tán lá khế xanh mướt, dày đặc đến nỗi ngay cả những tia nắng gay gắt nhất của tháng Sáu cũng phải đầu hàng khi muốn xuyên qua.

"Tất cả tập hợp! Hôm nay chúng ta sẽ phân chia lại lãnh thổ!"

Thằng Còi đứng dưới gốc cây, tay cầm một cành củi khô giả làm thanh kiếm, giọng dõng dạc như một vị tướng quân. Thằng Còi thấp bé, da đen nhẻm vì cháy nắng nhưng đôi mắt thì lúc nào cũng sáng quắc những âm mưu. Nó là "chủ nhà", nên nghiễm nhiên nó tự phong cho mình chức Quốc vương của Cây Khế.

Con Mận không chịu thua, nó chống nạnh, cái mũ nan hất ra sau gáy:

"Mày mơ à Còi? Tao mới là đứa leo cao nhất, tao phải làm Nữ hoàng vùng ngọn cây. Mày chỉ được làm cai quản mấy cái rễ thôi!"

Tôi đứng giữa, đóng vai trò "quân sư" – thực chất là đứa chuyên hòa giải để cuộc chơi không biến thành một trận đấu vật trên bùn. Tôi nhìn lên những chùm khế mọng nước, lấp lánh như những ngôi sao vàng giữa màu xanh lục bảo, và thấy bụng mình bắt đầu đánh lô tô.

"Thôi được rồi, Mận làm Nữ hoàng phương Bắc trên ngọn, Còi làm Vua phương Nam ở các cành lớn, còn tao... tao làm Đại sứ lưu vong, tao sẽ đi tuần tra khắp các cành!"

Thế là vương quốc được hình thành. Chúng tôi thoăn thoắt leo lên, mỗi đứa chiếm cứ một "lãnh địa" riêng. Leo cây khế không giống như leo cây cau hay cây dừa. Những cành khế khá giòn, nên mỗi bước chân phải thật khéo léo, phải biết nương theo sức nặng của cơ thể và sự dẻo dai của gỗ. Đó là một bài học về sự cân bằng mà không trường lớp nào dạy được.

Ngồi trên cành cây cao, nhìn xuống mặt đất, mọi thứ bỗng trở nên nhỏ bé một cách lạ lùng. Ngôi nhà mái ngói của bác Tám giờ chỉ bằng cái hộp diêm, và những con gà đang lục tục bới đất trong sân trông chẳng khác gì những hạt đỗ đang di động. Cảm giác làm chủ không gian từ trên cao khiến chúng tôi thấy mình quyền lực vô song. Chúng tôi có thể nhìn thấy mẹ thằng Còi đang thái chuối dưới bếp, thấy bố tôi đang vác cuốc ra đồng, thấy cả con chó vện đang nằm lim dim sủa mớ dưới bóng râm.

"Này, các dân tộc của ta!" – Thằng Còi hét lên từ một cành to – "Bọn 'giặc' kiến lửa đang tấn công biên giới phía Đông, yêu cầu Nữ hoàng Mận xuất quân!"

Trận chiến bắt đầu bằng trí tưởng tượng. "Giặc" kiến lửa thực chất là một đoàn kiến đang hành quân tha mồi dọc theo thân cây. Chúng tôi dùng những mẩu lá khô, những chiếc chun vòng để làm vũ khí. Trong thế giới của trẻ con, ranh giới giữa thực và ảo mỏng manh như một sợi tơ nhện. Chúng tôi tin rằng mình đang bảo vệ vương quốc, đang thực hiện những sứ mệnh lịch sử vĩ đại.

Người lớn nhìn vào chỉ thấy ba đứa trẻ lấm lem đang hò hét trên cây khế, nhưng họ đâu biết rằng ở đó đang diễn ra những cuộc bang giao, những trận đánh chiến thuật và cả những bài học về sự trung thành.

"Tí ơi, mày có thấy quả khế chín kia không? Ngay sát nách mày đấy!" – Mận chỉ tay về phía một chùm quả vàng rực, căng mọng.

Tôi vươn tay hái một quả, chia cho mỗi đứa một nửa. Khế chua lịm, cái vị chua khiến cả đám nhăn mặt, nheo mắt nhưng vẫn nhai ngấu nghiến. Vị chua ấy thấm vào đầu lưỡi, lan xuống cổ họng, hòa cùng mùi nhựa cây hăng hắc và mùi nắng oi nồng.

"Tao nghe nói khế này là khế của con chim thần trong truyện cổ tích đấy." – Thằng Còi vừa nhai vừa nói, giọng nghèn nghẹt – "Biết đâu đêm nay có con chim đại bàng bay đến, bảo mình may túi ba gang thì sao?"

Mận bĩu môi:

"Mày thì chỉ có túi ba gang đựng bi ve thôi. Nếu có chim thần thật, tao sẽ bảo nó chở tao đi xem hết các thành phố trong tivi nhà bác Tám."

Tôi nhìn quả khế trong tay, chợt nghĩ đến người anh và người em trong câu chuyện ấy. Tại sao người lớn cứ phải tham lam để rồi rơi xuống biển? Nếu họ chỉ cần ngồi trên cây, ăn một quả khế và tán dóc với bạn bè như chúng tôi hiện giờ, có lẽ họ đã không phải chịu cái kết cục buồn bã đến thế.

"Người lớn lạ thật Mận nhỉ?" – Tôi lên tiếng, chân vẫn đung đưa trên khoảng không – "Họ cứ thích những cái túi vàng thật to, trong khi chỉ cần một cành cây chắc chắn để ngồi là đủ sướng rồi."

Mận im lặng một lúc, nó nhìn xa xăm về phía triền đê, nơi những cánh diều của tụi trẻ con xóm dưới đang chao liệng:

"Vì họ không biết leo cây nữa Tí ạ. Khi người ta lớn lên, cái bụng to ra và nỗi sợ hãi cũng to theo. Họ sợ ngã, sợ rách quần áo, sợ đủ thứ. Nên họ chỉ dám đứng dưới đất mà nhìn lên thôi."

Câu nói của Mận khiến tôi lặng đi. Tôi nhìn xuống đôi bàn tay mình, những đầu ngón tay dính đầy nhựa khế đen xì và những vết xước rướm máu vì vỏ cây xù xì. Tôi bỗng thấy sợ. Sợ một ngày nào đó mình cũng sẽ "to bụng" và không còn dám leo lên cái vương quốc này nữa. Sợ một ngày nào đó cái cây khế già này sẽ chỉ còn là một cái cây bình thường dùng để lấy quả nấu canh chua, chứ không còn là một tòa tháp canh vĩ đại của những vị vua nhí.

"Ê, nhìn kìa! Bố thằng Còi về!"

Tiếng kêu của Mận cắt ngang dòng suy nghĩ của tôi. Từ xa, dáng người gầy gò của bố thằng Còi xuất hiện trên con đường đất. Ông đội chiếc mũ cối cũ, vai vác chiếc cày nặng trĩu. Thằng Còi giật mình, nó vội vàng thu dọn "vũ khí" là đống cành củi khô.

"Giải tán! Giải tán nhanh! Bố tao mà thấy tao leo cao thế này là tao 'ăn' cán chổi ngay!"

Cái vương quốc vĩ đại vừa rồi mới đó còn uy nghi, giờ bỗng tan rã trong tích tắc vì nỗi sợ mang tên "phụ huynh". Chúng tôi tụt xuống cây nhanh như những con khỉ, chân tay phối hợp nhịp nhàng để không gây ra tiếng động lớn. Khi bố thằng Còi bước vào cổng, ba đứa chúng tôi đã ngồi ngoan ngoãn dưới gốc cây, đứa cầm cuốn sách cũ, đứa cầm cành cây vẽ lên đất, trông hiền lành như những thiên thần nhỏ.

"Nghịch gì đấy lũ ranh?" – Bố Còi hỏi, giọng mệt mỏi nhưng vẫn chứa đựng sự quan tâm.

"Tụi con... tụi con đang ôn bài ạ!" – Còi nói dối không chớp mắt, trong khi cuốn sách trên tay nó thực ra là một cuốn truyện tranh rách nát.

Bác gật đầu, đi thẳng vào trong nhà để tìm gáo nước mưa. Chúng tôi nhìn nhau, rồi cả đám cùng bịt miệng cười sằng sặc. Cái cảm giác vừa thực hiện một cuộc "đảo chính" thành công và qua mặt được người lớn mới thật là phấn khích làm sao.

Chiều dần buông, ánh nắng chuyển từ màu vàng chanh sang màu mật ong đậm đặc. Cây khế già bắt đầu đổ bóng dài trùm lên cả khu vườn. Chúng tôi chia tay nhau để về nhà ăn cơm tối. Bước đi trên con đường quen thuộc, tôi vẫn cảm nhận được hơi ấm của vỏ cây còn vương trên lòng bàn tay.

"Mai lại họp quốc hội trên cây nhé!" – Mận hét vọng lại khi nó rẽ vào ngõ nhà mình.

Tôi giơ tay ra hiệu đồng ý.

Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình thực sự là một vị đại sứ, bay đi khắp các vương quốc trên ngọn cây. Tôi thấy những cây bưởi có gai nhọn là những mê cung chết chóc, những cây ổi là những kho báu ngọt ngào, và cây khế già của chúng tôi là trung tâm của vũ trụ. Trong giấc mơ, không có ai bắt chúng tôi phải xuống đất, không có ai mắng mỏ vì quần áo bẩn, và túi ba gang của chúng tôi chỉ dùng để đựng đầy những tiếng cười.

Nhưng khi thức dậy vào sáng hôm sau, nhìn vào gương, tôi thấy vết xước trên cánh tay mình đã bắt đầu đóng vảy. Ông nội đi ngang qua, nhìn vết thương rồi mỉm cười:

"Lại làm vua trên cây hả? Cẩn thận đấy, nhựa khế nó bám lâu lắm, rửa không sạch là lớn lên nó biến thành dấu vết của tuổi thơ, không xóa được đâu."

Tôi ngây ngô hỏi:

"Dấu vết tuổi thơ là gì hả ông?"

Ông nội xoa đầu tôi, bàn tay ông nhám sần như vỏ cây khế già:

"Là những thứ mà khi cháu già đi như ông, mỗi khi nhìn thấy một cái cây hay ngửi thấy mùi khế chua, cháu sẽ thấy tim mình thắt lại một cái. Vừa đau, vừa vui, lại vừa thèm được leo trèo như ngày xưa."

Lúc đó, tôi vẫn chưa hiểu tại sao lại "vừa đau vừa vui". Đối với tôi, leo cây chỉ đơn giản là một trò chơi. Nhưng có lẽ ông nội đúng. Nhựa khế có thể rửa sạch bằng xà phòng, nhưng cái cảm giác tự do khi đứng trên đỉnh ngọn cây, nhìn xuống thế giới và thấy mình to lớn hơn mọi nỗi lo toan của người lớn, thì sẽ mãi mãi găm lại trong tâm trí.

Tôi chạy ra vườn, đứng dưới gốc cây khế của nhà mình. Cây khế nhà tôi nhỏ hơn nhà thằng Còi, nhưng nó cũng đang bắt đầu đâm những chồi non xanh biếc. Tôi tự hỏi, liệu sau này khi tôi lớn lên, những đứa trẻ khác có tiếp quản cái vương quốc này không? Liệu chúng có biết rằng trên những cành cây kia, từng có những vị vua và nữ hoàng đã trị vì bằng tất cả sự hồn nhiên của mình?

Thế giới của chúng tôi những năm cuối thế kỷ ấy thật hạn hẹp về địa lý, chỉ quanh quẩn từ cổng làng ra đến triền đê, nhưng nó lại vô tận về không gian tưởng tượng. Một gốc cây có thể là một cung điện, một rãnh nước có thể là một con sông hùng vĩ. Chúng tôi sống bằng niềm tin tuyệt đối vào những gì mình tạo ra, một niềm tin mà càng lớn lên, người ta càng dễ dàng đánh mất.

Người lớn thường hỏi: "Lũ trẻ bây giờ có gì vui?". Họ đâu biết rằng niềm vui của chúng tôi nằm trong những quả khế chua đến rùng mình, nằm trong những vết nhựa đen trên áo và nằm trong cái khoảnh khắc đứng trên cao nhìn xuống để thấy bố mẹ mình bỗng chốc trở nên nhỏ bé và đáng yêu.

Những vương quốc trên ngọn cây khế sẽ vẫn còn đó, mùa này qua mùa khác, quả chín rồi rụng, lá rụng rồi lại xanh. Chỉ có những vị vua nhí là cứ thế lớn lên, bước xuống đất và bắt đầu những cuộc hành trình dài dằng dặc vào thế giới của những con số, những lo toan và những chiếc túi ba gang thực thụ.

Nhưng tôi biết chắc một điều, mùi hương của nhựa khế và vị chua thanh khiết ấy sẽ luôn là chiếc la bàn đưa tôi quay trở về với chính mình. Dù tôi có đi đến đâu, có leo lên những tòa cao ốc hiện đại bằng kính và thép, thì trong lòng tôi, đỉnh cao nhất và vững chãi nhất vẫn luôn là cành khế già nua xù xì sau vườn nhà thằng Còi.

Tiếng con Mận lại vang lên từ phía hàng rào:

"Tí ơi! Đi thôi! Hôm nay nghe nói cây ổi nhà bà ngoại thằng Còi chín rồi!"

Tôi vội vã chạy đi, quên cả việc phải đi dép. Đất dưới chân ấm áp và mềm mại, đón nhận những bước chân trần một cách bao dung. Những cuộc chinh phạt mới lại bắt đầu, và những vương quốc mới lại chuẩn bị được khai sinh dưới ánh nắng rực rỡ của mùa hè làng quê.

Mùi đất hăng nồng, hương lúa dìu dịu từ phía đồng xa thổi về, hòa cùng tiếng cười giòn tan của chúng tôi, tạo nên một bản giao hưởng của sự sống mà không máy móc nào ghi lại hết được. Đó là âm thanh của tuổi thơ, là mùi vị của quê hương, và là linh hồn của "Mùi đất và hương lúa" mà tôi sẽ mang theo suốt cuộc đời.