Mùi đất và hương lúa

Khi những cơn gió khô hanh bắt đầu thổi từ phía những dãy núi mờ sương, quét qua cánh đồng vừa mới gặt xong chỉ còn trơ những gốc rạ vàng xỉn, làng tôi lại bước vào mùa của những cánh diều. Đó là thời điểm mặt đất trở nên rộng thênh thang, không còn những hàng lúa cao lút đầu người che khuất tầm mắt, và bầu trời dường như cũng được đẩy lên cao hơn, xanh hơn để nhường chỗ cho những giấc mơ bằng giấy pơ-lu-ơ của lũ trẻ chúng tôi.

Ở làng, một con diều không phải là thứ bạn có thể ra cửa hàng mua sẵn bằng tiền. Đó là một công trình nghệ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn, khéo léo và cả những tri thức vật lý "truyền miệng" từ đời này sang đời khác. Thằng Còi, với tư cách là "kỹ sư trưởng" của nhóm, đã dành cả tuần lễ để vót những nan tre già lấy từ bụi tre gai đầu xóm. Nó bảo tre phải lấy từ gốc, phải phơi nắng đủ ba ngày cho đến khi nan tre dẻo như sợi bún nhưng lại cứng như thép thì diều mới không bị gãy cánh giữa tầng không.

"Tí, mày giữ chặt chỗ này để tao buộc dây. Phải cân bằng thì nó mới không bị 'đâm lầu' xuống ruộng."

Thằng Còi vừa nói vừa mím môi buộc những sợi dây gai chắc nịch vào khung diều. Tôi và con Mận ngồi chầu chực bên cạnh, đứa cầm hồ dán tự chế từ cơm nguội tán nhuyễn, đứa giữ những tờ giấy màu mỏng manh. Con diều của chúng tôi có hình dáng một con phượng hoàng, dù theo mắt quan sát của mẹ tôi thì nó giống một con gà nhái hơn. Nhưng trong mắt chúng tôi, nó là một siêu phẩm có thể chinh phục được cả những luồng gió dữ dội nhất.

"Mận, mày có viết điều ước vào đuôi diều không?" – Tôi hỏi, tay vẫn đang miết nhẹ lớp hồ dán vào mép giấy.

Mận gật đầu, nó lôi từ trong túi áo ra một mảnh giấy nhỏ đã viết sẵn bằng mực tím:

"Tao ước sau này tao sẽ được đi máy bay. Tao muốn xem máy bay nó có ồn như tiếng công nông nhà bác Quản không."

Tôi nhìn cái đuôi diều dài ngoằng được dán bằng những dải giấy đủ màu sắc. Tôi không viết điều ước, nhưng tôi thầm nghĩ rằng nếu con diều này bay lên được đến tận mây xanh, có lẽ nó sẽ nhắn giủ với ông trời rằng hãy cho mùa đông năm nay bớt lạnh, để bà nội tôi không còn phải đau khớp mỗi khi trở trời.

Chiều hôm đó, chúng tôi mang "chiến hạm" của mình ra triền đê. Triền đê làng tôi là một dải cỏ xanh chạy dài tít tắp, một bên là dòng sông chảy xiết, một bên là cánh đồng bao la. Đây là nơi diễn ra những cuộc "không chiến" nảy lửa của lũ trẻ trong làng. Hàng chục con diều đủ hình dáng: diều sáo, diều lá, diều cá mập... đua nhau chiếm lĩnh không gian.

"Chuẩn bị nhé! Một... hai... ba... Chạy!"

Thằng Còi hét lên. Tôi ôm con diều chạy thật nhanh về phía trước, gió bắt đầu thổi ngược chiều, tạt vào mặt rát rạt. Khi cảm thấy sợi dây trong tay mình bắt đầu căng lên như dây đàn, tôi tung con diều lên không trung. Con phượng hoàng của chúng tôi chao lượn vài vòng, rồi như một sinh vật sống thực sự, nó bắt đầu rướn mình lao vút lên cao.

"Lên rồi! Nó lên rồi Tí ơi!"

Mận nhảy cẫng lên, hai tay vỗ vào nhau bồm bộp. Tôi đứng lại, thở hổn hển nhưng mắt không rời khỏi cái chấm màu sắc đang nhỏ dần trên nền trời xanh thẳm. Cảm giác khi điều khiển một con diều thật kỳ lạ. Qua sợi dây nhỏ bé ấy, tôi cảm nhận được sức mạnh của gió, cảm nhận được nhịp đập của bầu trời. Nó giống như một sợi dây liên lạc giữa mặt đất trần tục và không gian thần tiên phía trên kia.

Người lớn trong làng tôi thường nhìn những cánh diều bằng ánh mắt vừa yêu thương vừa nuối tiếc. Thi thoảng, bác trưởng xóm đi ngang qua, dừng lại ngắm nhìn một lúc rồi tặc lưỡi: "Đấy, ngày xưa bác cũng có con diều sáo to bằng cái cửa, kêu ù ù cả đêm." Những lúc ấy, tôi thấy khuôn mặt già nua của bác bỗng nhiên trở nên trẻ lại, như thể tâm hồn bác đã theo sợi dây diều quay về với những ngày còn để chỏm.

Đối với người lớn, cánh diều là ký hiệu của sự bình yên. Khi thấy diều bay, nghĩa là mùa màng đã xong, nghĩa là trời yên biển lặng. Nhưng đối với chúng tôi, cánh diều là một cuộc đào tẩu. Nó mang theo những trí tưởng tượng thoát khỏi lũy tre làng, thoát khỏi những bài tập toán khó nhằn và những lần bị mẹ mắng vì tội mải chơi.

"Này Còi, sao diều sáo nhà ông Giáo kia kêu to thế nhỉ?" – Tôi hỏi, tai nghe tiếng "u u" trầm mặc vang lên từ con diều khổng lồ đang ngự trị ở tầng mây cao nhất.

Còi giải thích bằng giọng của một chuyên gia:

"Đấy là vì ống sáo được đục theo cung bậc đấy. Gió thổi qua lỗ sáo giống như người ta thổi sáo vậy. Ông Giáo bảo đó là tiếng của linh hồn cánh đồng đang hát."

Tiếng sáo diều trong buổi chiều tà có một sức mạnh ám ảnh kỳ lạ. Nó không rộn ràng như tiếng trống hội, không réo rắt như tiếng chim họa mi, mà nó vang vọng, cô tịch và đầy chiêm nghiệm. Tiếng sáo diều như đang nhắc nhở chúng tôi rằng thế giới này còn nhiều điều rộng lớn hơn những gì chúng tôi thấy, và mỗi âm thanh của tự nhiên đều chứa đựng một tâm tình riêng.

Khi hoàng hôn buông xuống, biến bầu trời thành một bảng pha màu của những sắc cam, tím và đỏ đậm, những cánh diều bắt đầu trở nên lung linh hơn. Ánh nắng cuối ngày xuyên qua lớp giấy mỏng tạo nên những vầng sáng rực rỡ.

"Tí, mày có nghĩ là diều nó có mệt không?" – Mận đột ngột hỏi, ngồi bệt xuống cỏ đê, tay chống cằm.

"Mệt chứ. Nó phải gồng mình lên để chống lại gió mà. Nhưng chắc nó vui, vì nó được là thứ duy nhất chạm vào mây."

Mận im lặng nhìn theo con phượng hoàng đang nhỏ dần, giờ chỉ còn là một vệt đen mờ ảo. Nó thở dài:

"Sau này lớn lên, chắc mình không còn thời gian để đứng đây giữ dây diều nữa đâu mày nhỉ? Tao nghe chị tao bảo trên thành phố người ta không có chỗ thả diều, dây điện giăng kín như mạng nhện ấy."

Câu nói của Mận làm niềm vui trong tôi chợt lặn xuống một chút. Tôi nhìn đôi bàn tay mình đang hằn sâu những vết dây gai, đau nhưng rất thật. Tôi sợ cái ngày mình không còn được chạy trên triền đê này, sợ cái ngày đôi bàn tay này chỉ để cầm bút viết những con số khô khan thay vì giữ lấy những giấc mơ bay bổng.

Người lớn làng tôi thường nói: "Trẻ con giống như cánh diều, còn cha mẹ là sợi dây." Sợi dây giữ cho diều không bị gió cuốn đi mất, nhưng cũng chính sợi dây ấy giới hạn tầm bay của diều. Có một lúc nào đó, sợi dây sẽ bị đứt. Đó là khi con người ta trưởng thành, bắt đầu những cuộc hành trình riêng và đôi khi là biến mất hút vào hư không như những con diều bị đứt dây.

"Kìa! Diều nhà thằng Luân đứt dây rồi!"

Tiếng hét của Còi làm chúng tôi giật mình. Một con diều hình cá mập đỏ chói đang chao đảo trên không trung. Sợi dây của nó bị vướng vào ngọn tre rồi đứt phựt. Con diều không còn điểm tựa, nó lộn vòng vài cái rồi bị gió cuốn bay về phía cánh đồng xa, nơi rừng tràm bắt đầu rậm rạp. Thằng Luân khóc mếu máo chạy đuổi theo, nhưng con diều cứ thế bay cao hơn, xa hơn, cho đến khi biến mất hẳn trong bóng chiều chập choạng.

Cái nhìn của chúng tôi đuổi theo con diều đứt dây ấy mang một nỗi buồn khó tả. Đó là sự tự do tuyệt đối, nhưng cũng là sự lạc lõng mênh mông.

"Nó sẽ bay đi đâu hả Còi?" – Tôi hỏi, giọng thảng thốt.

Còi trầm ngâm, khuôn mặt nó bỗng trở nên già dặn hơn tuổi:

"Chắc nó sẽ bay ra biển, hoặc mắc kẹt trên một đỉnh núi nào đó. Một con diều đứt dây sẽ không bao giờ là diều nữa, nó sẽ trở thành một mảnh giấy cũ nát giữa thiên nhiên. Nhưng ít nhất, nó đã được bay một chuyến không cần dây buộc."

Buổi chiều kết thúc khi trăng non bắt đầu ló dạng trên đỉnh rặng tre. Chúng tôi cuộn dây, thu diều trở về. Con phượng hoàng của chúng tôi sau một buổi chiều "thinh không" giờ nằm gọn trong tay tôi, xơ xác và đầy bụi đất. Nhưng tôi thấy nó đẹp hơn bao giờ hết, vì nó mang theo cả mùi của gió trời và hơi thở của mây trắng.

Trên đường về, đi qua những ngôi nhà đã bắt đầu lên đèn, tôi thấy ông nội đang đứng chờ ở cổng làng.

"Thế nào, có 'câu' được ngôi sao nào mang về không?" – Ông cười, giọng ấm áp.

"Cháu chỉ câu được gió thôi ông ạ."

Ông nội xoa đầu tôi, bàn tay ông khô nhám nhưng đầy tin cậy:

"Gió là thứ quý nhất đấy cháu ạ. Gió làm sạch tâm hồn, gió mang đi những muộn phiền. Sau này cháu có đi đâu, nếu thấy lòng mình nặng trĩu, cứ tìm một chỗ lộng gió mà đứng. Lúc đó cháu sẽ thấy mình lại là thằng Tí thả diều trên đê ngày nào."

Tôi nhìn về phía cánh đồng, nơi bóng tối đã bao trùm hoàn toàn. Tiếng sáo diều của ông Giáo vẫn còn văng vẳng đâu đó, trầm bổng và cô liêu giữa màn đêm. Âm thanh ấy như một lời nhắc nhở rằng dù chúng ta có bước vào thế kỷ 21 với những máy móc hiện đại, với những lo toan cơm áo gạo tiền, thì trong tâm khảm mỗi người dân làng, vẫn luôn có một khoảng không dành cho những cánh diều.

Cuộc sống thường nhật ở làng quê cứ thế trôi đi, mùa này nối tiếp mùa kia. Nhưng có những thứ sẽ mãi mãi không thay đổi: đó là mùi đất hăng nồng sau mỗi trận gió bấc, là hương lúa khô còn vương trên gốc rạ, và là những giấc mơ được thêu trên những cánh diều giấy pơ-lu-ơ.

Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình biến thành con diều phượng hoàng. Tôi không cần dây, tôi cứ thế bay lên cao, vượt qua rặng tre làng, vượt qua con sông phía sau nhà và thấy cả một vùng trời bao la rộng lớn. Trong giấc mơ ấy, tôi không thấy sợ hãi, vì tôi biết rằng dưới mặt đất kia, ông nội vẫn đang đứng chờ ở cổng, và con Mận vẫn đang vẫy tay chào tôi với một điều ước được viết bằng mực tím ở đuôi diều.

Sáng hôm sau, tôi thức dậy bởi tiếng gà gáy sớm. Việc đầu tiên tôi làm là chạy ra góc hiên, nhìn con diều phượng hoàng đang nằm im lìm. Tôi biết, chiều nay nếu gió lại lên, chúng tôi sẽ lại chạy trên triền đê, lại tung những giấc mơ của mình lên trời.

Tuổi thơ của chúng tôi được dệt nên từ những sợi dây gai và giấy màu như thế. Nó mỏng manh, dễ đứt, nhưng nó lại đủ sức mang cả một tâm hồn bay cao hơn mọi thực tại. Và dù sau này tôi có trở thành ai, đi đến đâu, thì hình ảnh con diều cá mập đỏ chói bay vút đi vào bóng chiều hôm ấy vẫn luôn là một bài học về sự tự do và cái giá của nó mà tôi không bao giờ quên.

Mùi đất và hương lúa lại bắt đầu xông lên khi mặt trời sưởi ấm cánh đồng. Một ngày mới bắt đầu, và tôi, thằng Tí, lại sẵn sàng cho những chuyến phiêu lưu không hồi kết trong cái vương quốc bé nhỏ nhưng diệu kỳ của mình.

Gió ơi, hãy thổi đi! Cho những cánh diều của chúng tôi được bay mãi, cho những điều ước bằng mực tím của con Mận được chạm tới những tầng mây, và cho tuổi thơ của chúng tôi mãi mãi là một bản giao hưởng không có nốt kết thúc.