Thế giới dưới gầm giường của tôi là một đế chế bí mật. Ở đó có những mảnh Lego thất lạc, một vài chiếc bít tất lẻ loi và đặc biệt là một con đường cao tốc của loài kiến. Hôm nay, có vẻ như một cuộc khủng hoảng chính trị hoặc một thảm họa môi trường nào đó đã xảy ra trong vương quốc ấy. Một đoàn quân kiến đen đang nối đuôi nhau di cư một cách hối hả, mỗi con đều mang theo một cái bọc trắng nhỏ xíu mà tôi đoán là trứng hoặc đồ đạc cá nhân của chúng.
Tôi nằm sấp xuống sàn, cằm chạm vào lớp gạch bông mát lạnh, đôi mắt dí sát vào "đường cao tốc" ấy. Tôi trở thành một gã khổng lồ quan sát một nền văn minh thu nhỏ. Người lớn thường gọi kiến là loài côn trùng gây phiền nhiễu và họ luôn sẵn sàng tiêu diệt chúng bằng một bình xịt hóa chất có mùi hắc ám. Nhưng tôi lại thấy kiến là những sinh vật có kỷ luật nhất hành tinh. Chúng không bao giờ chen lấn, không bao giờ cãi nhau về việc ai đi trước, và quan trọng nhất, chúng không bao giờ để đồng đội lại phía sau.
"Này Tí Bùn, con lại đang làm gì thế? Sàn nhà bẩn lắm!" Mẹ đi ngang qua, giọng nói đầy quyền lực của một vị thần không hiểu gì về sinh học.
"Con đang xem kiến chuyển nhà, mẹ ạ. Hình như nhà chúng bị ngập sau trận mưa hôm qua."
Mẹ thở dài: "Kiến thì có gì mà xem. Lấy cái chổi quét sạch chúng đi cho mẹ. Kiến bò vào nhà là mang theo vi khuẩn đấy."
Tôi nhìn mẹ bằng ánh mắt của một nhà nhân đạo học bị từ chối: "Nhưng chúng đang đi lánh nạn mà mẹ. Nếu nhà mình bị ngập, mẹ có muốn ai đó cầm chổi quét mẹ ra đường không?"
Mẹ khựng lại một chút, có lẽ vì sự so sánh có phần hơi "quá đà" của tôi, rồi mẹ lắc đầu bỏ đi. Mẹ luôn vậy, mẹ không có thời gian cho những câu chuyện ngụ ngôn về loài kiến khi nồi cơm đang sôi và đống hóa đơn điện nước đang chờ thanh toán trên bàn.
Tôi quay lại với đoàn quân của mình. Có một con kiến có vẻ như là chỉ huy, nó không mang gì cả, chỉ chạy đi chạy lại dọc hàng quân, chạm râu vào những con khác như đang cổ vũ: "Cố lên anh em, chỉ còn ba mét nữa là đến gầm tủ lạnh rồi! Ở đó có thiên đường của những mẩu bánh vụn!". Tôi tự hỏi, liệu trong thế giới loài kiến có sự phân chia giàu nghèo không? Có con kiến nào sở hữu nhiều trứng hơn con khác không? Hay chúng sống theo chế độ cộng đồng tuyệt đối, nơi một mẩu đường là của chung và một nỗi đau cũng là của chung?
Tôi bỗng nảy ra một ý tưởng vĩ đại. Tôi chạy vào bếp, lén lấy một hạt đường cát trắng phau rồi quay lại đặt ngay giữa con đường di cư. Tôi muốn xem phản ứng của chúng trước một món quà từ trên trời rơi xuống.
Đoàn quân kiến khựng lại. Con chỉ huy tiến tới, chạm râu vào hạt đường. Tôi nín thở chờ đợi. Liệu nó sẽ chiếm lấy cho riêng mình? Không. Nó chạy lại báo tin cho những con khác. Ngay lập tức, một nhóm năm sáu con kiến bỏ cái bọc trắng xuống, cùng nhau xúm lại khiêng hạt đường đi. Chúng phối hợp nhịp nhàng đến mức tôi cảm thấy xấu hổ thay cho chính mình và thằng Cò, hai đứa thường xuyên đánh nhau chỉ vì một viên bi đẹp.
Sự đoàn kết của loài kiến là một thứ triết lý không cần lời nói. Chúng hiểu rằng sức mạnh của một cá thể là hữu hạn, nhưng sức mạnh của một cộng đồng là vô địch. Người lớn luôn nói về "làm việc nhóm" trong các cuộc họp căng thẳng, nhưng thực tế họ thường chỉ tìm cách để đổ lỗi cho nhau. Họ nên dành một buổi sáng nằm sấp dưới gầm giường giống như tôi để học cách loài kiến đối xử với một hạt đường.
Cái Mơ đi sang nhà tôi, thấy tôi đang nằm bẹp dưới đất thì tò mò hỏi: "Ông đang làm gì mà giống con thạch sùng thế Tí Bùn?"
"Suỵt! Nhỏ tiếng thôi. Đàn kiến đang thực hiện một chiến dịch quân sự quan trọng."
Cái Mơ cũng nằm xuống cạnh tôi. Mái tóc nó có mùi xà phòng thơm phức, che khuất một góc tầm nhìn của tôi.
"Ơ, sao chúng lại đi vào gầm tủ lạnh? Ở đó tối thui à."
"Bởi vì ở đó an toàn, Mơ ạ. Người lớn ít khi quét dọn ở đó, và cũng chẳng có ai cầm bình xịt vào chỗ tối tăm ấy đâu."
Cái Mơ im lặng quan sát một lúc rồi hỏi một câu khiến tôi chết lặng: "Tí ơi, nếu chúng ta là kiến, liệu chúng ta có đủ sức khiêng được bố mẹ đi nếu có hỏa hoạn không?"
Tôi sững người. Câu hỏi của Cái Mơ thật sự quá sâu sắc cho một đứa trẻ học lớp hai. Tôi nhìn vào đoàn quân kiến, rồi tưởng tượng mình và Cái Mơ đang cố gắng khiêng bố mẹ trên lưng. Chắc chắn là chúng tôi sẽ bẹp rúm.
"Chắc là không đâu," tôi trả lời một cách thành thật, "nhưng chúng ta có thể nắm tay bố mẹ dẫn đi. Kiến không có tay để nắm, nên chúng phải khiêng."
"Ừ nhỉ, có tay thật là tốt," Cái Mơ mỉm cười, nụ cười trong trẻo như hạt sương ban mai.
Cuộc di cư kéo dài gần một tiếng đồng hồ. Khi con kiến cuối cùng biến mất vào bóng tối của gầm tủ lạnh, tôi thấy lòng mình hẫng hụt như vừa tiễn đưa một đoàn tàu viễn chinh. Tôi đứng dậy, phủi bụi trên quần áo và nhận ra rằng cuộc sống của chúng ta cũng giống như cuộc di cư ấy. Chúng ta luôn chuyển động từ nơi này sang nơi khác, mang theo những "cái bọc trắng" ký ức và hy vọng, cố gắng tìm kiếm một "gầm tủ lạnh" an toàn cho riêng mình.
Chiều hôm đó, tôi kể cho ông nội nghe về đàn kiến. Ông nghe rất chăm chú, thỉnh thoảng lại gật đầu.
"Cháu biết không Tí Bùn, con người chúng ta đôi khi còn thua cả loài kiến. Chúng ta chuyển nhà thì hay quên mang theo tình nghĩa, còn kiến thì chỉ quên mang theo nỗi sợ hãi thôi."
Tôi không hoàn toàn hiểu ý ông, nhưng tôi cảm thấy có một sự ấm áp kỳ lạ len lỏi trong lòng. Loài kiến nhỏ bé ấy đã dạy tôi rằng, dù bạn có nhỏ bé đến đâu, nếu bạn đi đúng hướng và có những người bạn đồng hành tin cậy, bạn sẽ luôn đến được đích.
Tôi nhìn lên bầu trời, mặt trời đã bắt đầu ló rạng sau những đám mây. Tôi tự hỏi liệu trên đó có một "đàn kiến khổng lồ" nào đang khiêng những đám mây đi để nhường chỗ cho nắng không. Thế giới này thực ra là một chuỗi những cuộc di cư không hồi kết, và mỗi chúng ta đều đang mang trên lưng một hạt đường của niềm vui hoặc một cái bọc trắng của nỗi buồn. Điều quan trọng không phải là chúng ta khiêng gì, mà là chúng ta có đang đi cùng nhau hay không.
Tối hôm đó, tôi nằm mơ thấy mình biến thành một con kiến chỉ huy. Tôi dẫn đầu một đoàn quân đi qua những cánh đồng cỏ xanh mướt, hướng về một vương quốc đầy kẹo ngọt. Trong giấc mơ ấy, không có bình xịt hóa chất, không có những cây chổi xua đuổi, chỉ có tiếng râu chạm vào nhau lách tách, một thứ ngôn ngữ của sự thấu hiểu tuyệt đối. Và tôi biết rằng, dưới gầm tủ lạnh kia, một gia đình mới đang bắt đầu một cuộc sống mới, ấm cúng và đầy hạt đường mà tôi đã tặng.