Người lớn thường dạy chúng tôi rằng "thật thà là cha quỷ quái", và rằng một lời nói dối sẽ dẫn đến một nghìn lời nói dối khác để che đậy nó. Nhưng khi tôi quan sát kỹ thế giới gầm bàn, tôi nhận ra chính người lớn mới là những "nghệ sĩ" vĩ đại nhất trong việc nhào nặn sự thật. Họ không gọi đó là nói dối, họ gọi đó là "lịch sự", "khéo léo" hoặc "vì lợi ích chung".
Hôm nay là một ngày đặc biệt ở xóm tôi, cái ngày mà tôi tự đặt tên là "Ngày hội của những lời nói dối vô hại". Mọi chuyện bắt đầu từ khi bà nội của Cái Tí làm một mẻ bánh trôi nước nhưng lỡ tay cho quá nhiều gừng và muối thay vì đường.
"Bin ơi, mày nếm thử xem," Cái Tí đưa cho tôi một bát bánh nhỏ, mặt nó nhăn tít lại như khỉ ăn mắm tôm. "Bà tao hỏi ngon không, tao chưa biết trả lời sao. Bà vừa mới mổ mắt xong, bà vui lắm mới xuống bếp làm bánh cho bọn mình đấy."
Tôi cắn một miếng. Trời đất ơi, cái vị cay nồng của gừng xộc thẳng lên mũi hòa cùng vị mặn chát của muối khiến tôi suýt nữa thì phun ra toàn bộ. Nhưng nhìn qua khe cửa, tôi thấy bà nội Cái Tí đang ngồi trên chiếc ghế mây, đôi mắt vẫn còn băng một lớp gạc mỏng, gương mặt bà rạng rỡ niềm hy vọng. Bà đang chờ đợi một lời khen để thấy rằng mình vẫn còn hữu ích, vẫn còn chăm sóc được cho đứa cháu nhỏ.
Tôi nuốt ực một cái, cố gắng giữ cho cơ mặt không bị biến dạng:
"Ngon... ngon lắm Tí ạ. Tao thấy nó có vị... rất lạ, kiểu như bánh trôi phiên bản đặc biệt dành cho những người dũng cảm."
Cái Tí nhìn tôi với ánh mắt đầy cảm kích. Nó hiểu rằng lúc này, sự thật về một bát bánh hỏng sẽ là một nhát dao đâm vào niềm vui vừa mới nhen nhóm của bà. Hai đứa tôi bưng bát bánh vào, đồng thanh reo lên:
"Bà ơi, bánh bà làm tuyệt vời nhất thế giới luôn! Con chưa bao giờ được ăn cái bánh nào mà vị nó... đậm đà đến thế này!"
Bà nội Cái Tí cười hỉ hả, những nếp nhăn trên mặt bà như giãn ra:
"Thế hả? Khéo quá, bà cứ sợ lâu ngày không làm là quên mất tay nghề. Các con ăn hết đi nhé, ăn cho chóng lớn."
Đó là lời nói dối đầu tiên trong ngày. Chúng tôi đã ăn hết bát bánh đó – một cực hình thực sự đối với vị giác – nhưng lại là một liều thuốc bổ cho trái tim của bà. Tôi chợt hiểu ra rằng, đôi khi sự thật là một viên đá thô ráp có thể làm người ta đau, còn lời nói dối vô hại lại là một lớp bông mềm mại che chở cho những tâm hồn dễ vỡ.
Buổi chiều, tôi theo mẹ đi đám cưới một cô đồng nghiệp ở cơ quan. Mẹ mặc một chiếc váy màu xanh cốm mà theo tôi thấy là nó làm mẹ trông giống một con sâu xanh khổng lồ. Nhưng khi bố đi làm về, thấy mẹ đang soi gương, bố lại thốt lên:
"Em mặc bộ này trông trẻ ra mười tuổi đấy. Nhìn như hoa hậu cơ quan ấy chứ!"
Mẹ cười tít mắt, vẻ mệt mỏi sau một ngày dọn dẹp bỗng chốc tan biến. Tôi kéo áo bố, thì thầm:
"Bố ơi, rõ ràng mẹ mặc bộ này trông béo hơn bình thường mà?"
Bố cúi xuống, nháy mắt với tôi:
"Bin à, con có hai lựa chọn. Một là nói đúng sự thật và mẹ sẽ buồn cả buổi tối, cả nhà mình sẽ đi đám cưới trong bầu không khí u ám. Hai là nói một lời khen 'hơi quá' một chút nhưng mẹ sẽ hạnh phúc, và tối nay bố con mình sẽ được ăn ngon. Con chọn cái nào?"
Tôi nhìn mẹ đang hớn hở xịt nước hoa, rồi nhìn bố. Hóa ra người lớn dùng lời nói dối như một loại dầu bôi trơn để bộ máy gia đình vận hành êm ái hơn. Sự thật khô khốc đôi khi chỉ mang lại sự tổn thương không cần thiết.
Nhưng cuộc đời không chỉ có những lời nói dối ngọt ngào. Ở góc sân trường chiều nay, tôi thấy thằng Thắng "Còi" đang ngồi khóc tu tu. Con chó nhỏ của nó vừa bị xe tông chết sáng nay. Bố nó đứng cạnh, xoa đầu nó và bảo:
"Đừng khóc nữa con. Con Lu nó không chết đâu, nó chỉ đi đến một hành tinh dành cho các loài vật thôi. Ở đó có nhiều xương hơn, nhiều cỏ xanh hơn và nó đang chạy nhảy vui lắm. Một ngày nào đó nó sẽ quay về thăm con trong giấc mơ."
Thằng Thắng nín khóc, đôi mắt đỏ hoe nhìn bố:
"Thật hả bố? Nó sẽ không bị đau nữa đúng không bố?"
"Ừ, nó hết đau rồi. Nó đang là vị vua của hành tinh đó đấy."
Tôi đứng từ xa, thấy tim mình thắt lại. Tôi biết chú chó đã được chôn dưới gốc cây đào sau nhà Thắng. Bố nó đang nói dối. Nhưng đó là một lời nói dối vĩ đại. Nó giúp một đứa trẻ không bị suy sụp trước sự mất mát đầu đời. Nó xây dựng nên một thế giới thần tiên để che chắn cho thực tại nghiệt ngã.
"Tí này," tôi nói khi hai đứa ngồi trên triền đê, nhìn hoàng hôn buông xuống. "Mày có nghĩ trên thế giới này có ai sống mà không nói dối không?"
Cái Tí lắc đầu, tay nó nghịch một nhánh cỏ dại:
"Chắc là không có đâu Bin. Nếu ai cũng nói thật trăm phần trăm, chắc thế giới này sẽ nổ tung vì những cuộc cãi vã. Tao nói dối mẹ là tao đã làm hết bài tập để mẹ yên tâm đi ngủ sớm. Mày nói dối bố là mày không sợ bóng tối để bố thấy mày dũng cảm. Những lời nói dối đó không xấu, chúng chỉ là những cách nói khác của tình yêu thôi."
Tôi ngẫm nghĩ về những gì Cái Tí nói. Hóa ra, ranh giới giữa một kẻ lừa đảo và một người tử tế đôi khi chỉ nằm ở mục đích của lời nói dối. Kẻ lừa đảo nói dối để lấy đi thứ gì đó của người khác, còn người tử tế nói dối để tặng cho người khác một chút bình yên.
Nhưng cũng có những lời nói dối làm tôi thấy buồn. Đó là khi tôi thấy chú hàng xóm cười nói với bố tôi về việc sẽ cùng nhau sửa cái hàng rào, nhưng ngay sau khi bố đi khuất, chú lại bĩu môi lầm bầm về việc bố tôi "hay lo chuyện bao đồng". Hay khi cô giáo khen bạn lớp trưởng trước cả lớp, nhưng sau đó lại thở dài về việc bạn ấy "cậy gần nhà giáo nên lười học".
Đó là những lời nói dối hai mặt, loại mà tôi thấy ghét nhất. Chúng giống như những miếng bánh tẩm độc dược, bên ngoài bọc đường nhưng bên trong đầy rẫy sự đố kỵ.
"Bin ơi, mày có bao giờ nói dối chính mình không?" Cái Tí bất chợt hỏi một câu khiến tôi đứng hình.
"Nói dối chính mình á? Làm sao mà làm được? Mình biết rõ mình nghĩ gì mà?"
"Được chứ," Cái Tí nói, mắt nó nhìn xa xăm về phía chân trời. "Ví dụ như khi tao buồn vì bị điểm kém, tao tự nhủ là 'chẳng sao đâu, lần sau sẽ khác', dù trong lòng tao đang rất sợ. Hoặc khi tao nhớ bố (bố Cái Tí đi làm xa lâu ngày không về), tao tự nhủ là 'tao không nhớ đâu, tao có bà và mẹ là đủ rồi'. Đó là những lời nói dối để mình mạnh mẽ hơn."
Tôi chợt nhận ra, bản thân mình cũng là một "nghệ sĩ" nói dối chính mình chuyên nghiệp. Tôi thường xuyên tự nhủ rằng mình không ghen tị với con robot mới của thằng Thắng, hay mình không sợ con sâu róm đang bò trên lá.
Tối hôm đó, tôi chui vào gầm bàn, quan sát đôi chân của bố và mẹ dưới ánh đèn vàng. Mẹ đang kể về bữa tiệc cưới, về việc mọi người khen chiếc váy của mẹ đẹp thế nào. Bố ngồi bên cạnh, thỉnh thoảng lại gật đầu tán thưởng. Tôi thấy một sự hạnh phúc giản đơn lan tỏa trong căn phòng. Lời nói dối lúc chiều của bố đã kết tinh thành niềm vui thực sự của buổi tối này.
Bố bước vào phòng tôi khi tôi đang hí hoáy viết sổ tay. Bố nhìn tôi một lát rồi hỏi:
"Bin, hôm nay con học được gì ở trường không?"
Tôi định nói thật là hôm nay con chẳng học được gì mấy ngoài việc nhìn kiến bò, nhưng nhìn vào đôi mắt đầy kỳ vọng của bố, tôi lại mỉm cười:
"Hôm nay con học được cách làm người lớn bố ạ."
Bố bật cười, xoa đầu tôi:
"Làm người lớn khó lắm, con cứ làm trẻ con thêm một thời gian nữa đi."
"Nhưng bố ơi," tôi níu tay bố. "Bố có bao giờ thấy hối hận vì đã nói dối không? Ý con là những lời nói dối như lúc chiều ấy?"
Bố ngồi xuống cạnh tôi, im lặng một lúc rồi mới trả lời:
"Có chứ con. Đôi khi bố thấy mình thật giả tạo. Nhưng rồi bố hiểu rằng, sự thật là một loại trang sức quý giá, không phải lúc nào cũng mang ra dùng được. Có những lúc, lòng nhân ái quan trọng hơn sự thật. Nếu sự thật chỉ mang lại sự tàn nhẫn, thì bố thà chọn một lời nói dối bao dung."
Tôi hiểu lời bố. Thế giới này không phải là một bảng màu chỉ có trắng và đen. Nó là một dải màu xám huyền ảo, nơi những lời nói dối vô hại đóng vai trò là những tia nắng lung linh làm dịu đi những góc khuất u tối.
Cái Tí gửi cho tôi một mẩu giấy qua cửa sổ trước khi đi ngủ: "Bin, mai tao sẽ nói thật với bà là bánh trôi hơi mặn một tí để bà rút kinh nghiệm cho mẻ sau. Nhưng tao sẽ nói là vì bà cho nhiều 'gia vị tình yêu' quá nên nó mới đậm đà như thế. Mày thấy tao thông minh không?"
Tôi bật cười. Cái Tí đã nâng tầm lời nói dối lên thành một môn nghệ thuật ngoại giao tài tình.
Tôi viết vào sổ tay: "Ngày hội của những lời nói dối vô hại dạy tôi rằng: Cái miệng nói gì không quan trọng bằng cái tâm đang hướng về đâu. Một lời nói thật tàn nhẫn có thể phá hủy một vương quốc, nhưng một lời nói dối ấm áp có thể cứu rỗi một linh hồn. Tuy nhiên, đừng bao giờ nói dối để làm hại người khác, vì khi đó, bạn không còn là một nghệ sĩ nữa, bạn chỉ là một kẻ phản bội chính mình."
Thành phố ngoài kia vẫn đang vận động với hàng triệu lời nói dối mỗi giây. Những lời quảng cáo hoa mỹ, những lời hứa của các chính trị gia, những lời khen xã giao trên mạng xã hội... Thế giới này dường như được bao phủ bởi một lớp sương mù của sự không thành thật. Nhưng giữa lớp sương mù đó, tôi vẫn thấy những ngọn đèn nhỏ bé của những lời nói dối vì tình thương – như lời bố nói với mẹ, lời bố Thắng nói về con chó Lu, hay lời chúng tôi nói với bà nội Cái Tí.
Tôi ngủ thiếp đi, mơ thấy mình đang đi trong một mê cung của những tấm gương. Mỗi tấm gương cho tôi thấy một khuôn mặt khác nhau của chính mình. Có khuôn mặt thật thà đến ngây ngô, có khuôn mặt ranh mãnh của những lời nói dối. Nhưng sau cùng, tất cả chúng đều hòa chung vào một nụ cười của sự thấu hiểu.
Ngày mai, tôi sẽ vẫn cố gắng thật thà nhất có thể. Nhưng nếu có lúc nào đó mẹ hỏi tôi "Bin có yêu mẹ không?" vào lúc tôi đang dỗi mẹ vì không cho xem tivi, tôi vẫn sẽ trả lời là "Có, con yêu mẹ nhất đời". Đó là lời nói dối thành thật nhất mà tôi có thể nói.
Vì đôi khi, trái tim biết sự thật nhanh hơn cái đầu, và nó luôn chọn con đường của sự yêu thương, dù con đường đó đôi khi phải đi vòng qua một vài lời nói dối vô hại.