Nếu bạn hỏi tôi màu của mùa hè là màu gì, tôi sẽ không ngần ngại mà trả lời ngay đó là màu xanh của những cánh đồng phía sau nhà ông nội. Nhưng đó là chuyện của năm ngoái. Năm nay, màu xanh ấy đang bị những khối bê tông màu xám nuốt chửng từng chút một, chậm chạp nhưng tàn nhẫn như một con quái vật đang ăn lửng dạ. Và những cư dân tội nghiệp nhất của vương quốc xanh ấy – lũ cào cào – đang phải thực hiện một cuộc di cư không có ngày trở về.
Sáng thứ Bảy, bố đưa tôi về thăm ông. Vừa bước xuống xe, tôi đã thấy một cảnh tượng kinh hoàng đối với một đứa trẻ tám tuổi: chiếc máy xúc khổng lồ, trông như một con bọ hung bằng sắt hung dữ, đang ngoạm từng miếng đất lớn ở bãi cỏ ven đê. Tiếng động cơ gầm rú làm rung chuyển cả những hàng tre già vốn dĩ luôn điềm tĩnh.
Cái Tí đã đợi tôi sẵn ở gốc cây đa, mặt nó buồn thiu như bị mất túi kẹo lạc yêu thích nhất:
"Bin ơi, mày xem kìa. Người ta đang phá nhà của lũ cào cào. Sáng nay tao thấy cả một bầy cào cào bay loạn xạ, chúng nó chẳng biết đi đâu về đâu cả."
Tôi đứng lặng nhìn bãi cỏ – nơi mà mùa hè trước tôi và thằng Thắng "Còi" đã tổ chức những trận "đá gà cào cào" nảy lửa. Hồi đó, chỉ cần khua nhẹ đôi tay vào đám cỏ là cả một đội quân xanh mướt sẽ bật nhảy tưng bừng, tạo nên những tiếng xì xào vui tai. Giờ đây, chỉ còn là bùn đất bới lộn và mùi dầu máy khét lẹt.
"Người lớn đang làm gì thế hả Tí?" Tôi hỏi, giọng đầy thắc mắc. "Họ bảo là xây khu đô thị xanh. Nhưng tao thấy lạ thật, tại sao muốn xây 'đô thị xanh' người ta lại phải phá bỏ hết tất cả những thứ vốn dĩ đã xanh sẵn rồi?"
Cái Tí nhún vai, đôi nơ hồng trên đầu nó dường như cũng rũ xuống vì buồn:
"Mẹ tao bảo đó là 'quy hoạch'. Người lớn thích cái gì cũng phải thẳng tắp, phải có tường bao và có bảo vệ đứng gác. Lũ cào cào thì không biết đóng tiền phí quản lý, nên chúng nó bị đuổi đi thôi."
Hai đứa tôi quyết định thực hiện một sứ mệnh giải cứu cuối cùng. Chúng tôi cầm theo hai cái lọ thủy tinh rỗng, len lỏi qua những đống gạch đá ngổn ngang để tìm kiếm những "người tị nạn" còn sót lại. Cuộc tìm kiếm khó khăn hơn tôi tưởng. Những bụi cỏ dại bị giẫm nát, nhựa cây chảy ra thơm hăng hắc như mùi nước mắt của đất.
"Kia kìa! Một con cào cào voi!" Thắng Còi bất thình lình xuất hiện, nó nhảy phóc vào một lùm cỏ tranh còn sót lại ở sát mép bờ mương.
Đó là một con cào cào to bằng ngón tay cái, khoác trên mình lớp áo giáp màu xanh ngọc bích tuyệt đẹp. Nó đứng bất động trên ngọn cỏ, đôi râu dài rung rinh như đang cố gắng thu nhận những tín hiệu cuối cùng của quê hương. Khi tay Thắng Còi vừa chạm tới, nó tung người nhảy vọt một cú cực xa, nhưng thay vì đáp xuống một bụi cỏ mềm mại, nó lại rơi bịch xuống vũng dầu máy đen ngòm cạnh xích máy xúc.
Tôi thấy tim mình thắt lại. Con cào cào tội nghiệp vùng vẫy trong thứ chất lỏng đặc quánh, đôi cánh mỏng manh bị dính chặt không thể bay lên được nữa. Nó giống như một hiệp sĩ bị sa lầy giữa trận chiến với một gã khổng lồ bằng sắt.
"Tệ thật," Thắng Còi lầm bầm, mặt nó đỏ gay vì giận dữ. "Người lớn lúc nào cũng nói về tương lai, nhưng tương lai của họ toàn là xi măng với cốt thép. Họ có bao giờ hỏi lũ cào cào xem chúng nó có muốn sống trong chung cư cao tầng không?"
Ông nội bước tới từ phía sau, ông nhìn chúng tôi rồi nhìn bãi đất đang bị xới tung. Ánh mắt ông mang một nỗi buồn sâu thẳm, loại nỗi buồn mà người ta chỉ có được khi đã sống đủ lâu để thấy mọi thứ mình yêu thương dần biến mất.
"Các con đừng buồn," ông nói, giọng trầm ấm như tiếng chuông chùa buổi sớm. "Lũ cào cào sẽ tìm được chỗ mới thôi. Chúng nó không giống con người, chúng nó không cần sổ đỏ hay giấy phép xây dựng. Chỉ cần một ngọn cỏ xanh, chúng nó sẽ lại bắt đầu một vương quốc mới."
"Nhưng ông ơi, chẳng còn ngọn cỏ nào quanh đây cả," tôi thút thít. "Người ta xây nhà ở đây, xây đường ở kia. Lũ cào cào sẽ phải bay đi đâu?"
Ông nội ngồi xuống một gạch đá, kéo tôi lại gần:
"Chúng nó sẽ bay vào ký ức của các con. Và có lẽ, chúng nó sẽ bay đến những vùng đất xa xôi hơn, nơi mà người lớn chưa kịp chạm tay tới. Con biết không, sự phát triển đôi khi là một cuộc đánh đổi đau lòng. Để có những bóng đèn điện sáng choang, người ta phải tắt đi ánh sáng của những con đom đóm. Để có những con đường nhựa bằng phẳng, người ta phải lấp đi những lối mòn đầy hoa dại."
Tôi nhìn vào đôi bàn tay nhăn nheo của ông. Những nếp nhăn ấy cũng giống như những con đường mòn trên cánh đồng, chứa đựng cả một lịch sử của làng quê.
"Ông có tiếc cánh đồng không ạ?"
Ông nội im lặng một lúc, nhìn về phía đường chân trời nơi những tòa nhà cao tầng đang mọc lên như những cây nấm khổng lồ và vô cảm:
"Tiếc chứ con. Nhưng ông tiếc nhất là các con sau này sẽ không còn biết đến cảm giác nằm trên cỏ và nghe tiếng cào cào hát. Người ta có thể xây lại nhà, nhưng không ai có thể xây lại một tiếng hát từ thiên nhiên nếu nó đã mất đi."
Tôi và Cái Tí dành cả buổi chiều hôm đó để thu gom những con cào cào còn sót lại vào lọ thủy tinh. Chúng tôi không giữ chúng làm vật nuôi, mà mang chúng ra tận cánh đồng xa tít tắp, nơi máy xúc chưa mò tới. Khi mở nắp lọ, nhìn lũ cào cào hăng hái nhảy vào đám cỏ xanh, tôi thấy lòng mình nhẹ đi một chút. Đó là một cuộc di cư nhỏ bé do hai đứa trẻ dẫn dắt, một nỗ lực yếu ớt để chống lại sự bành trướng của thế giới người lớn.
"Tí này," tôi hỏi khi hai đứa đang đi bộ về nhà ông. "Tại sao người lớn lại thích xây dựng nhiều thế nhỉ? Họ có ở hết được tất cả những ngôi nhà đó đâu?"
Cái Tí ngẫm nghĩ, tay nó gạt một giọt mồ hôi trên trán:
"Mẹ tao bảo đó là vì họ muốn để lại cái gì đó 'vĩnh cửu'. Cỏ cây thì sớm nở tối tàn, còn gạch đá thì tồn tại mãi mãi. Người lớn sợ sự biến mất, nên họ cố gắng xây những thứ không bao giờ mất đi."
"Nhưng họ nhầm rồi," tôi phản bác với sự quyết liệt của một triết gia nhí. "Cái vĩnh cửu nhất chính là những gì làm cho mình thấy hạnh phúc. Tao có thể quên một ngôi nhà đẹp, nhưng tao sẽ không bao giờ quên được cảm giác được lũ cào cào quậy tưng bừng trong lòng bàn tay. Gạch đá có thể tồn tại mãi mãi, nhưng chúng không biết hát, và chúng cũng chẳng biết nhảy."
Chiều hôm đó, bố đến đón tôi. Nhìn thấy đôi giày của tôi lấm lem bùn đất và quần áo dính đầy cỏ, bố hơi nhíu mày:
"Bin lại đi đâu mà bẩn thế này? Bố đã bảo là không được ra khu công trường rồi mà, nguy hiểm lắm."
Tôi nhìn bố, bỗng cảm thấy giữa tôi và bố có một khoảng cách lớn hơn cả cánh đồng. Bố lo lắng về sự "nguy hiểm" và "vết bẩn", còn tôi lại lo lắng về sự biến mất của một vương quốc xanh.
"Con đi tiễn lũ cào cào bố ạ," tôi đáp khẽ. "Chúng nó vừa chuyển nhà."
Bố hơi khựng lại, rồi bố nhìn ra bãi đất trống phía sau nhà ông nội. Ánh mắt bố thoáng qua một chút suy tư, có lẽ bố cũng vừa nhớ ra rằng hồi bằng tuổi tôi, bố cũng đã từng là một "thợ săn cào cào" thiện nghệ nhất vùng.
"Ừ," bố thở dài, đặt tay lên vô lăng. "Thành phố đang lớn nhanh quá, đến nỗi chính nó cũng không kịp nhìn thấy những gì mình vừa giẫm lên."
Trên đường về thành phố, tôi nhìn qua cửa sổ xe. Những dãy phố xám xịt nối tiếp nhau, những hàng cây đứng nghiêm nghị trong những cái hố nhỏ xíu bị vây quanh bởi bê tông. Tôi chợt thấy thương cho những cây xanh đô thị, chúng giống như những tù binh đang cố gắng mang lại một chút oxy cho những người khổng lồ bận rộn.
Tôi tự hỏi, trong những ngôi nhà cao tầng lộng lẫy kia, có đứa trẻ nào đang mơ về một con cào cào không? Hay chúng chỉ mải mê với những trò chơi điện tử, nơi mà những con quái vật cũng được làm từ những pixel vô cảm giống như những viên gạch ngoài kia?
"Bố ơi," tôi gọi khi xe dừng lại trước đèn đỏ. "Nếu sau này cả thế giới này đều là bê tông, thì chúng ta sẽ thở bằng gì hả bố?"
Bố im lặng rất lâu, rồi bố trả lời một câu mà tôi phải mất nhiều năm sau mới hiểu hết:
"Lúc đó, chúng ta sẽ phải học cách thở bằng những ký ức, Bin ạ."
Tối hôm đó, tôi chui vào gầm bàn, nhưng thay vì quan sát những đôi chân, tôi nhắm mắt lại và tưởng tượng. Tôi tưởng tượng ra một cuộc di cư vĩ đại. Không chỉ có cào cào, mà cả những con chuồn chuồn kim, những con dế mèn và những cánh hoa dại đều mọc thêm những đôi cánh khổng lồ. Chúng bay lên cao, vượt qua những tòa nhà chọc trời, vượt qua những làn khói bụi, tìm về một hành tinh nào đó toàn là màu xanh.
Ở đó, không có máy xúc. Không có quy hoạch. Không có những đôi giày da bóng lộn giẫm nát cỏ mềm. Ở đó, trẻ con và cào cào có thể cùng nhau đá bóng bằng những hạt sương sớm.
Cái Tí lén nhét một tờ giấy qua khe cửa phòng tôi. Trong đó nó vẽ một con cào cào mặc bộ đồ phi hành gia, đang đứng trên mặt trăng và vẫy tay chào trái đất. Bên dưới nó viết: "Đừng lo Bin, chúng nó đã an toàn ở một nơi mà người lớn không bao giờ tìm thấy."
Tôi mỉm cười, cảm thấy lòng mình dịu lại. Có lẽ Cái Tí đúng. Có những thứ dù có bị phá hủy ngoài đời thực, chúng vẫn luôn tìm được một nơi trú ẩn an toàn trong trí tưởng tượng của chúng tôi. Người lớn có thể chiếm lấy đất đai, nhưng họ không bao giờ có thể chiếm lấy vương quốc của những giấc mơ.
Tôi lấy cuốn sổ tay ra, ghi thêm một dòng: "Cuộc di cư của những con cào cào không phải là một cuộc chạy trốn, mà là một lời cảnh báo. Khi thiên nhiên phải ra đi, đó là lúc tâm hồn của chúng ta bắt đầu khô héo. Đừng để mình trở thành một cái máy xúc, chỉ biết ngoạm lấy mọi thứ mà quên mất cách nâng niu một mầm xanh."
Mùa hè năm nay bỗng trở nên dài hơn. Tiếng ve sầu nghe cũng có vẻ lạc lõng giữa những tiếng búa máy công trình. Nhưng trong căn phòng nhỏ của mình, tôi vẫn giữ một chiếc lọ thủy tinh rỗng. Không phải để nhốt gì cả, mà là để mỗi khi nhìn vào đó, tôi lại nhớ về màu xanh của cánh đồng cũ, nhớ về những hiệp sĩ cào cào đã từng bảo vệ tuổi thơ tôi.
Hóa ra, trưởng thành chính là quá trình chúng ta chứng kiến những cánh đồng của mình bị thu hẹp lại, và học cách trồng trọt những mầm xanh mới ngay trên những vách đá của tâm hồn. Tôi sẽ không bao giờ quên mùi nhựa cỏ hăng hắc ấy, và tôi sẽ không bao giờ quên ánh mắt của ông nội khi nhìn về phía chân trời.
Ngày mai, tôi sẽ xin bố cho mua một chậu cây nhỏ đặt bên cửa sổ. Có thể lũ cào cào sẽ không tìm đến đó, nhưng tôi muốn có một "trạm dừng chân" cho bất kỳ sinh vật nào đang lạc lối giữa rừng bê tông này. Một mầm xanh nhỏ bé thôi, nhưng nó sẽ là minh chứng cho việc tôi vẫn còn đứng về phía lũ cào cào, vẫn còn đứng về phía những thứ "tạm thời" nhưng đầy sức sống hơn những viên gạch vĩnh cửu.
Tôi ngủ thiếp đi với tiếng đập cánh ảo ảnh của hàng ngàn con cào cào trong tâm tưởng. Chúng đang bay, bay mãi, mang theo cả mùa hè của tôi đến một nơi bình yên nhất. Và trong giấc mơ ấy, tôi thấy mình đang chạy trên một cánh đồng vô tận, nơi không có ranh giới, không có "quy hoạch", chỉ có tôi, Cái Tí và những người bạn xanh mướt đang cùng nhau nhảy múa dưới ánh mặt trời rực rỡ.
Hóa ra, thế giới này vẫn luôn xanh, chừng nào chúng ta còn đủ trong trẻo để nhìn thấy màu xanh ấy dưới lớp bụi mờ của thời gian và sự đô thị hóa.