Ngôi Nhà

Trong căn nhà gỗ ba gian của ông nội tôi, có một vật thể được coi là "vị thẩm phán" tối cao cai trị mọi nếp sinh hoạt của cả gia đình. Đó là chiếc đồng hồ quả lắc bằng gỗ sồi, đứng lù lù ở góc gian giữa như một vị quan già khó tính. Tiếng tích tắc của nó đều đặn, khô khốc và đầy quyền uy, như thể mỗi tiếng vang lên là một sắc lệnh buộc người lớn phải vội vã hơn. Nhưng có một điều mà chỉ lũ trẻ chúng tôi biết: chiếc đồng hồ ấy chưa bao giờ chạy đúng.

Hay chính xác hơn, nó không bao giờ chạy theo nhịp thời gian của chúng tôi.

"Mùi! Nhìn đồng hồ xem mấy giờ rồi? Sắp đến giờ đi học mà vẫn còn ngồi đấy nặn tượng bùn à?"

Tiếng mẹ vang lên từ dưới bếp, cắt ngang buổi triển lãm nghệ thuật của tôi và thằng Tí Sứt. Tôi ngước nhìn chiếc đồng hồ. Kim dài chỉ số sáu, kim ngắn chỉ số một. Đối với mẹ, đó là thông điệp của sự muộn màng. Nhưng đối với tôi, đó chỉ là hai thanh kim loại vô tri đang cố gắng chia cắt một buổi chiều tuyệt đẹp.

"Thời gian của người lớn là một loại tà thuật," Tí Sứt lẩm bẩm khi nó đang cố gắn hai cái tai bằng lá tre cho con voi bùn. "Họ nhìn vào cái hộp gỗ kia rồi bảo 'muộn rồi'. Tại sao lại muộn khi mặt trời vẫn còn cao hơn ngọn tre và lũ dế vẫn chưa bắt đầu bài hát chiều?"

Tôi gật đầu đồng tình. Chúng tôi đã thành lập một cuộc khảo sát nhỏ về khái niệm thời gian. Kết quả cho thấy: Một phút đứng chờ kem mút dài bằng cả một thế kỷ, trong khi mười lăm phút giờ ra chơi lại ngắn ngủi như một cái chớp mắt của con chuồn chuồn. Thời gian, dưới con mắt của chúng tôi, không phải là những con số chia đều 24 giờ, mà là một thực thể co giãn tùy theo độ vui vẻ của cuộc chơi.

"Hôm nọ tao thử vặn kim đồng hồ ngược lại," Tí Sứt thì thầm, vẻ mặt đầy sự nổi loạn. "Tao tưởng làm thế thì chiều sẽ dài ra, để tao có thêm thời gian đi bắt cá cờ. Nhưng lạ thay, mặt trời vẫn cứ lặn, và mẹ tao vẫn cứ xuất hiện đúng lúc tao đang sướng nhất để lôi tai tao về."

Cái Tí Hin từ đâu xuất hiện, tay cầm một bông hoa loa kèn trắng muốt. Nó nhìn chiếc đồng hồ quả lắc rồi nói một câu khiến cả tôi và Tí Sứt phải ngẩn người:

"Ông Giáo Già bảo, đồng hồ chỉ đo được sự chuyển động của máy móc, chứ không đo được sự sống. Người lớn cứ nhìn đồng hồ nên họ mới nhanh già. Họ sống theo nhịp kim giây, còn mình sống theo nhịp tim."

Chúng tôi quyết định tổ chức một thí nghiệm để chứng minh sự vô lý của chiếc đồng hồ. Địa điểm là hiên nhà ông Giáo Già, nơi thời gian dường như luôn bị bỏ quên giữa những rặng hoa dâm bụt đỏ rực. Ông Giáo có một chiếc đồng hồ bỏ túi bằng bạc, nắp chạm khắc hình rồng bay phượng múa, nhưng ông chẳng bao giờ lên dây cót cho nó.

"Ông ơi, tại sao ông không để đồng hồ chạy ạ?" tôi hỏi khi thấy ông đang thong thả tỉa những cành cây cảnh.

Ông Giáo dừng tay, lấy chiếc đồng hồ ra, lau nhẹ lớp bụi mờ trên mặt kính:

"Để nó chạy làm gì hả cháu? Nó chạy thì nó sẽ nhắc ông là ông đang già đi, nhắc ông là ngày sắp hết. Khi nó đứng yên, ông thấy mình đang sống trong một khoảnh khắc vĩnh cửu. Cháu nhìn xem, nụ hoa kia đang nở, con ong kia đang tìm mật. Chúng không có đồng hồ, nhưng chúng không bao giờ lỡ hẹn với mùa xuân."

"Nhưng nếu không có đồng hồ, làm sao người ta biết lúc nào nên ăn, lúc nào nên ngủ ạ?" Tí Sứt thắc mắc.

Ông Giáo cười, đôi mắt nheo lại đầy thông thái: "Cái bụng cháu sẽ bảo cháu khi nào cần ăn, và đôi mắt cháu sẽ khép lại khi chúng mỏi mệt. Đó là chiếc đồng hồ chính xác nhất mà tạo hóa đã ban tặng. Người lớn chúng ta đã quá phụ thuộc vào những bánh răng cơ khí, nên đôi khi họ quên mất cách lắng nghe hơi thở của chính mình."

Chúng tôi ngồi xuống bậc thềm, nhìn những vệt nắng xuyên qua tán cây xanh mướt. Ở đây, một tiếng đồng hồ trôi qua chỉ đơn giản là khi bóng của cây ngọc lan dịch chuyển từ bậc thềm này sang bậc thềm khác. Không có tiếng tích tắc thúc giục, không có tiếng chuông báo hiệu sự kết thúc. Chỉ có sự tĩnh lặng dịu dàng và mùi hương của đất ẩm sau cơn mưa bóng mây.

Nhưng khi trở về nhà, thực tại lại vả vào mặt chúng tôi bằng sự vội vã của người lớn. Bố tôi đi làm về, mắt không rời khỏi chiếc đồng hồ đeo tay. Bố tắm rửa nhanh như một tia chớp, ăn cơm vội vã như thể có ai đang đuổi theo sau lưng, rồi lại ngồi vào bàn làm việc với đống bản vẽ công trình.

"Bố ơi, bố đang chạy đua với cái gì thế?" tôi hỏi khi thấy bố cứ chốc chốc lại nhìn đồng hồ.

"Bố đang chạy đua với tiến độ, với tương lai của con đấy," bố trả lời mà không ngẩng đầu lên.

Tôi nhìn bố, bỗng thấy thương bố vô cùng. Bố đang sống trong một thế giới nơi thời gian là một kẻ thù, một con quái vật luôn chực chờ nuốt chửng những khoảnh khắc nghỉ ngơi của bố. Với bố, thời gian là tiền bạc, là sự thăng tiến, là những hóa đơn phải thanh toán đúng hạn. Bố không có được sự xa xỉ của việc "nhìn bóng cây dịch chuyển" như ông Giáo Già.

"Con không cần tương lai phải nhanh thế đâu bố ạ," tôi thì thầm, nhưng tiếng quạt máy xè xè đã nuốt chửng lời nói của tôi.

Tôi đi ra sân, ngồi dưới gốc me già. Thằng Tí Sứt và cái Tí Hin cũng đang ở đó. Chúng tôi nhìn về phía cánh đồng, nơi những người nông dân đang tất bật gặt hái những dải lúa chín vàng cuối cùng trước khi cơn bão đổ bộ. Họ cũng đang chạy đua với thời gian, nhưng đó là cuộc chạy đua với tự nhiên, với nắng và gió, chứ không phải với một chiếc kim kim loại lạnh lùng.

"Tao nghĩ ra rồi," Tí Sứt đột ngột lên tiếng. "Người lớn nhanh già vì họ luôn sống ở 'mười phút sau'. Khi đang ăn cơm, họ nghĩ đến lúc đi làm. Khi đang đi làm, họ nghĩ đến lúc về nhà. Họ không bao giờ ở lại với 'bây giờ' cả."

Triết lý của Tí Sứt đôi khi sâu sắc đến mức làm tôi rùng mình. Đúng vậy, trẻ con chúng tôi chính là những bậc thầy của sự hiện tại. Khi chơi đồ hàng, chúng tôi thực sự là những vị vua, vị chúa trong thế giới ấy. Chúng tôi không nghĩ đến việc tối nay phải tắm hay ngày mai phải đi học. Chúng tôi hòa tan mình vào trò chơi, và đó là lý do tại sao thời gian của chúng tôi luôn tràn đầy và rực rỡ.

"Thế nên chúng ta phải cứu người lớn khỏi cái đồng hồ!" Tí Hin quyết tâm. "Chúng ta sẽ làm cho họ quên đi giờ giấc ít nhất là trong một buổi chiều."

Chiến dịch "Giải cứu thời gian" được khởi động. Mục tiêu đầu tiên là bố tôi vào ngày Chủ nhật. Thay vì để bố ngồi vào bàn làm việc ngay sau khi ăn sáng, tôi đã lôi kéo bố ra vườn với lý do "có một con quái vật lạ đang phá hoại cây cam của mẹ".

Thực ra, con quái vật ấy chỉ là một con sâu róm đầy lông lá, nhưng tôi đã miêu tả nó bằng những ngôn từ ly kỳ nhất. Bố miễn cưỡng đi theo. Khi ra đến vườn, ánh nắng ban mai dịu dàng đậu trên vai bố, tiếng chim lảnh lót trong vòm lá làm bố khựng lại.

"Lâu rồi bố không ra vườn vào giờ này," bố lẩm bẩm, bàn tay vô thức chạm vào một chiếc lá cam còn đọng sương.

Tôi đưa cho bố một chiếc gậy tre: "Bố giúp con đuổi quái vật đi!"

Và thế là, một người đàn ông trưởng thành, kỹ sư của những công trình lớn, đã dành cả buổi sáng để cùng con trai săn lùng... một con sâu róm. Lúc đầu bố còn lén nhìn đồng hồ, nhưng dần dần, vẻ mặt bố giãn ra. Bố bắt đầu kể cho tôi nghe về những loại cây trong vườn, về cách ông nội ngày xưa dạy bố chiết cành. Câu chuyện cứ thế nối dài, từ cây cam sang cây bưởi, từ chuyện làm vườn sang chuyện tuổi thơ của bố.

Đến khi mẹ gọi vào ăn cơm trưa, bố mới giật mình nhìn lên trời. Mặt trời đã đứng bóng.

"Chết thật, trôi qua ba tiếng rồi à? Bố còn chưa đụng vào bản vẽ nào cả," bố nói, nhưng giọng bố không có vẻ gì là lo lắng. Trông bố tỉnh táo và sảng khoái hơn hẳn mọi ngày.

"Ba tiếng này quý hơn mười cái bản vẽ bố ạ," tôi khẳng định chắc nịch.

Bố nhìn tôi, rồi nhìn xuống chiếc đồng hồ đeo tay. Bố chậm rãi tháo nó ra, đặt lên bàn đá giữa sân: "Có lẽ con nói đúng. Đôi khi mình phải dừng lại để thấy trái đất vẫn đang quay, chứ không phải chỉ có kim đồng hồ đang quay."

Chiều hôm đó, cả xóm nhỏ dường như rơi vào một sự đình trệ ngọt ngào. Lũ trẻ chúng tôi bày trò chơi trốn tìm khắp các ngõ ngách. Tiếng hò hét, tiếng cười đùa vang vọng qua những bức tường đá rêu phong. Người lớn cũng bớt vội vã hơn. Bà cụ Mù ngồi têm trầu dưới gốc đa, ông Giáo Già thổi sáo trên hiên nhà, và bố tôi thì nằm khểnh trên võng, tay cầm một cuốn sách cũ mà bố đã bỏ dở từ mười năm trước.

Chiếc đồng hồ quả lắc trong nhà vẫn tích tắc, vẫn kiên trì nhắc nhở về sự trôi chảy của vạn vật. Nhưng hôm nay, không ai sợ nó nữa. Chúng tôi đã nhận ra rằng, thời gian không phải là một chiếc lồng sắt, mà là một dòng sông. Bạn có thể hối hả chèo thuyền để về đích nhanh nhất, hoặc bạn có thể buông chèo, để dòng nước đưa đi và ngắm nhìn những bông hoa súng nở dọc hai bên bờ.

"Mùi này," Tí Sứt hỏi khi hai đứa đang nằm nhìn mây bay. "Lớn lên mày có định đeo đồng hồ không?"

"Có chứ," tôi trả lời. "Nhưng tao sẽ mua một cái đồng hồ mà kim của nó chạy bằng... hương thơm của hoa nhài. Khi nào hết mùi thơm thì mới là hết một ngày."

"Còn tao sẽ mua một cái đồng hồ mà mỗi giờ nó lại phát ra một tiếng cười," Tí Sứt hào hứng. "Như thế thì chẳng ai sợ muộn giờ nữa, vì mỗi lúc trôi qua đều là một niềm vui."

Cái Tí Hin thì mơ mộng hơn: "Tôi sẽ không đeo đồng hồ. Tôi sẽ nhìn vào màu của bầu trời. Màu xanh là giờ chơi, màu hồng là giờ mơ mộng, và màu đen là giờ để kể chuyện cổ tích."

Ba đứa trẻ chúng tôi, dưới vòm lá me già, đã tự tạo ra một vũ trụ thời gian cho riêng mình. Một vũ trụ không có những con số áp lực, không có những deadline nghẹt thở. Ở đó, chúng tôi giàu có về thời gian hơn bất cứ vị tỷ phú nào trên thế giới. Bởi vì chúng tôi biết cách dùng một phút để chứa đựng cả một bầu trời cảm xúc.

Tối hôm đó, chiếc đồng hồ quả lắc bỗng nhiên ngừng chạy. Có lẽ nó đã quá mệt mỏi sau bao nhiêu năm phục vụ sự vội vã của con người, hoặc có lẽ nó cũng muốn nghỉ ngơi một chút để lắng nghe tiếng dế mèn ngoài vườn. Căn nhà trở nên tĩnh lặng một cách lạ kỳ. Không có tiếng tích tắc khô khốc, chúng tôi nghe rõ hơn tiếng gió lùa qua khe cửa, tiếng hơi thở đều đặn của ông nội đang ngủ say trên phản gỗ.

Mẹ tôi định đi lên dây cót cho nó, nhưng bố ngăn lại:

"Kệ nó đi em. Để đêm nay cả nhà mình được ngủ mà không cần biết mấy giờ."

Mẹ nhìn bố, rồi nhìn tôi, mẹ mỉm cười và đặt chiếc đồng hồ lại vị trí cũ. Đêm đó, tôi ngủ một giấc thật sâu, không mộng mị, không lo âu. Tôi thấy mình đang bay giữa những bánh răng đồng hồ khổng lồ, nhưng chúng không làm bằng kim loại mà làm bằng những cánh hoa hồng. Tôi chạm tay vào chúng, và mỗi khi một bánh răng quay, thế giới lại tràn ngập mùi hương và ánh sáng.

Tôi nhận ra rằng, chiếc đồng hồ không bao giờ chạy đúng là vì nó cố gắng đo lường cái không thể đo lường được: đó là tâm hồn con người. Mỗi chúng ta có một nhịp điệu riêng, một mùa vụ riêng. Có những người nở hoa vào buổi sáng sớm, nhưng cũng có những người chỉ rực rỡ khi bóng tối buông xuống. Sự trưởng thành thực sự, có lẽ không phải là biết quản lý thời gian, mà là biết tôn trọng nhịp điệu của chính mình và của những người xung quanh.

Sáng mai, khi mặt trời lên, chiếc đồng hồ có thể sẽ được sửa lại, người lớn sẽ lại bắt đầu cuộc chạy đua của mình. Nhưng tôi biết rằng, trong lòng mỗi người dân xóm tôi, có một chiếc đồng hồ khác đã bắt đầu hoạt động. Đó là chiếc đồng hồ của sự bình yên, nơi mỗi giây phút đều quý giá không phải vì nó có thể đổi ra tiền, mà vì nó là một phần của sự tồn tại duy nhất và tuyệt vời này.

Tôi nằm yên trong bóng tối, tay sờ vào cái túi áo rỗng, cảm thấy mình đang nắm giữ cả một kho tàng thời gian vô tận. Gió ngoài kia vẫn thổi, rặng tre vẫn rì rào, và cuộc đời vẫn trôi đi, đẹp đẽ và thong dong như một bản nhạc không cần nhạc trưởng.