Ngôi Nhà

Khi những cơn mưa rào cuối hạ bắt đầu thưa dần, nhường chỗ cho những làn gió heo may se lạnh thổi về từ phía triền đê, cả xóm nhỏ dường như bừng tỉnh sau một giấc ngủ trưa dài dằng dặc. Tiếng ve sầu đã tắt lịm, thay vào đó là tiếng sột soạt của giấy bao tập và mùi thơm hăng hắc của mực máy tỏa ra từ những gian nhà có trẻ nhỏ. Đối với lũ trẻ chúng tôi, ngày khai trường không chỉ là cột mốc đánh dấu việc phải xa rời gốc me già hay cánh đồng rạ, mà đó là một nghi lễ trưởng thành đầy trọng đại, nơi mọi lỗi lầm của mùa hè cũ đều được xóa sạch để bắt đầu một "cuộc đời mới" trong những trang vở trắng tinh.

"Mùi! Thử đôi giày này xem có vừa không con?"

Tiếng mẹ gọi tôi từ gian giữa. Trên chiếc phản gỗ, một đôi giày vải màu xanh thẫm, mũi giày bọc cao su trắng tinh khôi đang nằm đó, tỏa ra mùi vải mới và mùi của sự kỳ vọng. Đây là phần thưởng mà mẹ đã hứa từ đầu hè, đổi lại bằng việc tôi phải giúp bà tưới nước cho cả vườn rau mà không được cằn nhằn một lời nào.

Tôi xỏ chân vào. Cảm giác thật lạ lẫm. Đôi chân trần vốn đã quen với việc bấm sâu vào bùn đất hay chạy nhảy trên những gốc rạ sắc cạnh, giờ đây bỗng nhiên bị bao bọc bởi một lớp vải êm ái nhưng cũng đầy gò bó. Tôi đứng dậy, đi vài bước trên nền gạch vồ. Tiếng đế cao su nện xuống nghe "bịch bịch", không còn âm thanh "lẹt xẹt" của dép lê hay tiếng "bạch bạch" của chân không.

"Hơi chật một chút mẹ ạ," tôi khẽ nói, ngón chân cái hơi co lại.

Mẹ quỳ xuống, dùng tay ấn thử vào mũi giày rồi cười: "Giày mới thì phải thế, đi vài hôm là nó nở ra theo chân mình thôi. Với cả con đang tuổi lớn, mẹ phải mua trừ hao một chút để con đi hết cả năm học chứ."

Cái triết lý "mua trừ hao" của mẹ luôn khiến tôi cảm thấy mình giống như một sinh vật đang cố gắng lớn lên để lấp đầy những khoảng trống của đồ đạc. Nhưng nhìn đôi giày lấp lánh dưới ánh nắng nhạt của buổi chiều sớm, tôi cảm thấy một niềm kiêu hãnh len lỏi trong lòng. Với đôi giày này, tôi tin chắc mình có thể chạy nhanh hơn cả gió và bước vào cổng trường với tư thế của một vị tướng vừa giành chiến thắng.

"Mùi ơi! Có giày mới chưa?" tiếng thằng Tí Sứt vang lên từ ngoài cổng.

Nó chạy xộc vào sân, chân vẫn còn xỏ đôi dép tổ ong sứt quai, nhưng trên tay nó lại nâng niu một chiếc cặp sách mới tinh bằng nhựa giả da. Tí Sứt không được mua giày mới, bố nó bảo đôi dép cũ vẫn còn tốt chán, nhưng bù lại, bố đã mua cho nó chiếc cặp có in hình một chú phi công đang lái máy bay chiến đấu.

"Nhìn này! Với cái cặp này, tao sẽ bay thẳng vào lớp mà không cần đi bộ," Tí Sứt hào hứng khoe.

"Còn tao có đôi giày 'thần tốc'," tôi đáp lễ bằng cách nhấc chân lên cao. "Tao cá là mười cái máy bay của mày cũng không đuổi kịp đôi giày của tao."

Chúng tôi nhìn nhau rồi cùng cười to. Dù là đôi giày mới hay chiếc cặp mới, chúng đều là những "vũ khí" để chúng tôi đương đầu với một thế lực mang tên "Kiến thức" sắp tới.

Cái Tí Hin xuất hiện cuối cùng, và như mọi khi, nó luôn khiến chúng tôi phải lóa mắt. Nó mặc một chiếc áo dài trắng thu nhỏ, cổ áo thêu những bông hoa nhí màu tím nhạt. Tóc nó được tết thành hai bím gọn gàng, thắt nơ hồng – đúng cái nơ mà nó đã "đấu tranh" quyết liệt với mẹ nó trong hội nghị phê bình người lớn lần trước.

"Hai ông nhìn bẩn quá," Tí Hin bĩu môi, dù đôi mắt nó không giấu nổi vẻ ngưỡng mộ trước đôi giày của tôi. "Đi học mà cứ như đi bắt dế thế kia thì cô giáo cho đứng ngoài hành lang đấy."

Đêm trước ngày khai trường, tôi nằm trằn trọc mãi không ngủ được. Bên ngoài, tiếng gió thổi qua vòm lá me nghe như tiếng thì thầm của những linh hồn mùa hè đang vẫy tay chào tạm biệt. Tôi nhìn bộ quần áo đồng phục đã được mẹ là phẳng phiu treo trên móc áo. Tôi sờ vào đôi giày mới đặt ngay dưới chân giường.

Tôi tự hỏi, trường học năm nay có gì khác không? Liệu cô giáo có còn mắng tôi vì tội viết chữ như gà bới? Liệu những bài toán đố có bớt lắt léo hơn không? Và quan trọng nhất, liệu tình bạn của chúng tôi có bị chia rẽ bởi những dãy bàn ghế được sắp xếp theo thứ tự chiều cao?

Sáng hôm sau, khi mặt trời còn chưa kịp xua tan lớp sương mù bảng lảng trên những rặng tre, cả xóm nhỏ đã xôn xao hẳn lên. Những tiếng gọi nhau ơi ới, tiếng xích xe đạp lạch cạch và mùi hương của bánh mỳ nóng hổi lan tỏa trong không gian. Tôi bước ra khỏi nhà, đôi giày mới khiến bước chân tôi trở nên trị trọng hơn hẳn.

Con đường dẫn đến trường hôm nay trông thật khác lạ. Những hàng cây bên đường như cũng đứng nghiêm trang hơn để đón chào lũ trẻ. Những người nông dân đang gánh hàng ra chợ cũng dừng lại, nhìn chúng tôi bằng ánh mắt trìu mến.

"Học giỏi nhé các cháu!" bác Năm hàng xóm gọi với theo. "Sau này làm ông này bà nọ cho cả xóm mình được nhờ."

Lời chúc ấy khiến tôi thấy đôi vai mình bỗng nặng thêm một chút. Hóa ra, việc đi học không chỉ là chuyện của riêng tôi, mà còn là niềm hy vọng của cả một xóm nhỏ nghèo nàn nhưng đầy nghĩa tình này.

Cổng trường hiện ra rực rỡ với những lá cờ đuôi nheo đủ màu sắc bay phấp phơ trong gió. Tiếng trống trường vang lên: "Tùng! Tùng! Tùng!" – những âm thanh dõng dạc, quyền uy, đánh tan mọi dư âm của những buổi trưa trốn ngủ đi bắt ve.

Chúng tôi tập trung dưới sân trường, giữa những tán cây bàng lá to như cái quạt. Hàng ngàn đứa trẻ, đứa nào cũng quần áo chỉnh tề, tóc tai chải chuốt. Nhưng nếu nhìn kỹ vào đôi mắt chúng, người ta vẫn sẽ thấy những đốm lửa của sự nghịch ngợm chưa kịp tắt hẳn.

Tôi đứng trong hàng, cảm thấy đôi giày mới bắt đầu thực sự "phản chủ". Gót chân tôi hơi rát, và lớp vải cứng khiến bàn chân tôi đổ mồ hôi. Tôi nhìn sang Tí Sứt, nó đang đứng nghiêm như một pho tượng, nhưng đôi tay thì không ngừng vò nát một góc của chiếc cặp mới. Cái Tí Hin thì đứng ở hàng bên cạnh, nó cố gắng giữ cho tà áo dài không bị gió thổi bay lộn xộn.

Lễ khai giảng bắt đầu với những bài diễn văn dài của thầy Hiệu trưởng. Thầy nói về tương lai, về nhiệm vụ của thế hệ trẻ, về truyền thống hiếu học của cha ông. Tôi nghe, nhưng tâm trí tôi lại bay bổng ra phía sau trường, nơi có một đầm sen đang bắt đầu tàn, những đài sen khô khốc vươn lên từ mặt nước chì xám. Tôi chợt nhận ra rằng, mỗi mùa khai trường chính là một lần chúng tôi phải bỏ lại một phần sự hồn nhiên để đổi lấy sự hiểu biết.

Khi tiếng trống kết thúc buổi lễ vang lên, chúng tôi ùa vào lớp học. Lớp học thơm mùi vôi mới, mùi của những bộ bàn ghế gỗ vừa được đánh bóng. Tôi ngồi vào chỗ của mình, mở trang vở đầu tiên ra. Màu trắng tinh khôi của trang giấy như mời gọi tôi viết lên đó những điều kỳ diệu.

"Mùi! Mày nhìn kìa!" Tí Sứt thì thầm từ bàn phía sau, nó chỉ tay ra cửa sổ.

Trên cành cây phượng già ngay sát cửa lớp, một con dế mèn đang đậu nghênh ngang. Nó nhìn vào lớp học với vẻ tò mò, đôi râu dài rung rung. Tôi mỉm cười. Con dế ấy như một sứ giả của mùa hè, đến để nhắc nhở chúng tôi rằng dù có ngồi trong lớp, dù có phải đối mặt với những con số khô khan, thì thế giới ngoài kia vẫn luôn tràn đầy những điều bí mật.

Tiết học đầu tiên trôi qua trong sự ngỡ ngàng. Cô giáo mới có giọng nói dịu dàng như tiếng sáo của ông Giáo Già. Cô không giảng về những định nghĩa phức tạp, cô bắt đầu bằng cách hỏi chúng tôi về mùa hè vừa qua.

"Em nào có thể kể cho cả lớp nghe về một điều đáng nhớ nhất trong mùa hè này?" cô giáo mỉm cười hỏi.

Tí Sứt giơ tay nhanh như chớp: "Thưa cô, em đã chế tạo được một chiếc máy bay bằng nhựa ạ!"

Cả lớp cười rộ lên, nhưng cô giáo vẫn gật đầu khích lệ. Đến lượt tôi, tôi đứng dậy, nhìn xuống đôi giày mới đã bắt đầu lấm chút bụi sân trường.

"Thưa cô, mùa hè của em nằm trong một chiếc hộp thiếc gửi cho tương lai ạ."

Cô giáo nhìn tôi bằng ánh mắt ngạc nhiên nhưng tràn đầy sự thấu hiểu. Cô không hỏi thêm, chỉ khẽ gật đầu rồi ghi lên bảng dòng chữ: "Tuổi thơ là hành trình của những giấc mơ".

Giờ ra chơi, chúng tôi tụ tập dưới gốc cây bàng. Đôi giày mới của tôi giờ đây không còn làm tôi thấy khó chịu nữa. Tôi nhận ra rằng, chật hay rộng, êm hay cứng không quan trọng, quan trọng là đôi giày ấy đang đưa tôi đi về phía trước.

"Này, chiều nay học xong có ra gốc me không?" Tí Sứt hỏi, tay nó đang vò một chiếc lá bàng khô.

"Tất nhiên là có chứ," tôi trả lời. "Nhưng phải làm xong bài tập đã. Cô giáo bảo người lớn tương lai phải biết giữ lời hứa với những con số mà."

Tí Hin cười khúc khích: "Mùi nói chuyện y như ông Giáo Già ấy. Nhưng mà tôi đồng ý. Chúng ta sẽ mang sách ra gốc me học bài. Để cây me cũng được đi học cùng tụi mình."

Buổi chiều hôm đó, khi tan trường, tôi đi bộ về nhà dưới cái nắng dìu dịu của mùa thu. Đôi giày vải màu xanh đã không còn trắng tinh khôi như lúc sáng, nó có thêm một vài vết cỏ bám vào, một vài hạt cát vướng ở kẽ vải. Nhưng tôi thấy yêu đôi giày này hơn bao giờ hết. Nó không còn là một vật dụng mới tinh cần được nâng niu, nó đã trở thành một phần của tôi, một người bạn đồng hành đã cùng tôi bước qua ranh giới của sự bỡ ngỡ.

Về đến nhà, tôi thấy mẹ đang ngồi sàng gạo trước hiên. Bà ngước lên nhìn tôi, nhìn xuống đôi giày: "Thế nào? Giày có làm đau chân không con?"

"Dạ không mẹ ạ. Nó vừa khít rồi," tôi nói dối một chút để mẹ vui, nhưng thực ra tôi cảm thấy đúng là như vậy. Bàn chân tôi đã thực sự "nở ra" để đón nhận sự trưởng thành.

Tôi cởi giày, cẩn thận đặt chúng lên giá sách thay vì vứt lăn lóc ở góc nhà. Tôi ngồi xuống bàn học, mở cuốn vở mới ra. Tôi viết tên mình lên trang bìa bằng những nét chữ nắn nót nhất mà tôi có thể làm được.

Bên ngoài, hoàng hôn đang dần buông xuống. Những ánh sáng đỏ rực cuối ngày chiếu rọi lên vòm lá me, làm nó trông như một cung điện bằng đồng lộng lẫy. Tôi nhìn ra vườn, nơi chiếc hộp thiếc vẫn đang nằm yên dưới gốc ngọc lan, nơi con ngựa gỗ của bố vẫn đứng trên nóc tủ, và nơi ông Giáo Già chắc hẳn đang thổi sáo một mình.

Tôi nhận ra rằng, ngày khai trường không phải là sự kết thúc của tự do, mà là bắt đầu của một loại tự do khác: tự do khám phá thế giới qua những con chữ và những phép tính. Đôi giày mới có thể cũ đi, chiếc cặp có thể sờn rách, nhưng những gì chúng tôi học được trong những gian phòng thơm mùi vôi ấy sẽ là những đôi cánh thật sự đưa chúng tôi đi xa hơn cả những con diều giấy.

"Bố về rồi đây!" tiếng bố vang lên từ ngoài cổng.

Bố đi vào, gương mặt vẫn còn vương chút mệt mỏi của công việc nhưng đôi mắt thì rạng rỡ khi thấy tôi đang ngồi học bài. Bố lại gần, sờ vào đôi giày của tôi: "Tốt lắm. Đôi giày này sẽ đưa con đi đến những nơi mà bố chưa từng được đặt chân tới."

Tôi ôm lấy bố, cảm nhận mùi mồ hôi và mùi khói bụi quen thuộc. Tôi thấy mình thật giàu có. Tôi có một mùa hè để nhớ, một lớp học để mong chờ và những đôi giày mới để vững bước.

Đêm đó, tôi nằm nghe tiếng mưa mùa thu rơi rỉ rả trên mái ngói. Tiếng mưa không còn gợi nhắc về những trận chiến trên cánh đồng rạ, mà nó nghe như tiếng lật giở của những trang sách cuộc đời. Tôi nhắm mắt lại, thấy mình đang đi trên một con đường rộng thênh thang, chân đi giày xanh, vai đeo cặp mới, và phía trước là một chân trời rực rỡ ánh bình minh.

Tôi thầm hứa với chính mình, dù mười năm hay hai mươi năm nữa trôi qua, dù đôi giày này có biến thành đống giẻ rách, thì tôi vẫn sẽ giữ nguyên cái cảm giác hồi hộp, thiêng liêng của buổi sáng khai trường hôm nay. Bởi vì đó là khoảnh khắc tôi nhận ra rằng, mỗi bước chân của tôi đều mang theo cả thế giới của tình yêu thương và những giấc mơ không bao giờ tắt.

Tuổi thơ của tôi là một ngày khai trường dài bất tận như thế. Một ngày mà mỗi sáng thức dậy, tôi lại thấy mình có thêm một "đôi giày mới" của sự thấu hiểu để bước tiếp vào đời.