Ngôi Nhà

Mùa hè ở nơi tôi sống không bắt đầu bằng tờ lịch treo tường mà bắt đầu bằng bản hòa tấu điếc tai của lũ ve sầu và những trận thư hùng nảy lửa dưới gốc cây đa cổ thụ. Đối với chúng tôi, con dế không chỉ là một loài côn trùng; nó là một chiến binh, một người bạn, và đôi khi là cả một gia tài. Thằng Tí Sứt đang sở hữu một "độc cô cầu bại" – một con dế than đen bóng, đôi càng to khỏe như hai gọng kìm và cái đầu lỳ lợm đến mức có thể húc văng bất cứ đối thủ nào ra khỏi bao diêm. Nó đặt tên cho con dế là Đại Tướng.

Nhưng sáng nay, Đại Tướng đã chết.

Nó không chết vì một trận thua oanh liệt trên chiến trường, cũng không chết vì tuổi già. Nó chết vì Tí Sứt đã quá thương nó. Lo sợ Đại Tướng bị đói sau một đêm chinh chiến, Tí Sứt đã nhồi vào cái hộp diêm một mẩu bánh đúc to bằng đầu ngón tay cái. Sáng ra, Đại Tướng nằm ngửa bụng, đôi chân gầy guộc co quắp lại, và mẩu bánh đúc thì vẫn nằm đó, vô tình và lạnh lẽo.

"Nó chết rồi Mùi ơi. Nó không chịu ăn bánh đúc mẹ tao làm," Tí Sứt mếu máo, đôi mắt sưng húp vì vừa trải qua một cơn chấn động tâm lý cực lớn.

Tôi nhìn cái xác nhỏ bé của Đại Tướng. Bỗng nhiên, tôi thấy cái chết là một điều gì đó thật kỳ lạ. Chỉ mới hôm qua thôi, con dế này còn gáy vang cả góc vườn, còn làm chúng tôi nhảy cẫng lên vì sung sướng mỗi khi nó tung đòn đá hậu. Vậy mà giờ đây, nó chỉ còn là một mẩu vật chất vô tri, không còn cựa quậy, không còn oai phong. Thế giới của nó đã đóng sập lại, giống như ai đó vừa tắt phụp ngọn đèn trong một căn phòng tối.

"Đừng khóc nữa," tôi an ủi, dù trong lòng cũng thấy hụt hẫng vô cùng. "Đại Tướng đã hy sinh vì sự nghiệp ăn uống. Chúng ta phải tổ chức một lễ tang thật trang trọng."

Thế là, thay vì đi hái trộm ổi nhà hàng xóm như kế hoạch ban đầu, chúng tôi dành cả buổi sáng để lo hậu sự cho một con dế. Cái Tí Hin mang đến một chiếc hộp thiếc đựng cao sao vàng đã hết, lót vào đó mấy cánh hoa dâm bụt đỏ thắm để làm quan tài. Nó bảo, con dế đã sống một đời vinh quang thì khi đi cũng phải được nằm trên nhung lụa.

Chúng tôi chọn địa điểm chôn cất là dưới gốc cây ngọc lan tỏa hương thơm ngát phía sau nhà. Nơi đó đất mềm, có cỏ xanh bao quanh và đặc biệt là rất yên tĩnh, đủ để một vị Đại Tướng có thể ngủ yên mà không bị quấy rầy bởi tiếng bước chân của những người lớn bận rộn.

"Chúng ta cần phải nói vài lời," tôi đề nghị khi cái hộp thiếc đã được đặt xuống hố đất nhỏ.

Tí Sứt quệt nước mũi, giọng nó lạc đi: "Đại Tướng ơi, tao xin lỗi. Tao cứ tưởng mày cũng thích ăn bánh đúc như tao. Mày đi rồi, từ nay tao biết lấy ai đi đánh trận đây? Tao hứa từ nay sẽ không bắt thêm con dế nào nữa, ít nhất là cho đến hết tuần này."

Đến lượt cái Tí Hin, nó chắp tay trước ngực, vẻ mặt nghiêm trang như một bà đồng: "Cầu mong Đại Tướng sớm siêu thoát về thiên đường của loài dế. Ở đó chắc chắn có nhiều cỏ non, không có bao diêm chật chội và đặc biệt là không có bánh đúc."

Khi tôi lấp những nắm đất đầu tiên lên chiếc hộp thiếc, một cảm giác lành lạnh chạy dọc sống lưng. Đây là lần đầu tiên tôi trực tiếp đối mặt với sự kết thúc của một sự sống. Trước đây, tôi thấy người lớn đi đưa đám, họ mặc áo trắng, gậy tre, khóc lóc thảm thiết. Lúc đó tôi chỉ thấy tò mò, thấy đó là một nghi lễ rườm rà của thế giới người lớn. Nhưng giờ đây, nhìn cái hố đất dần đầy lên, tôi chợt hiểu ra một điều kinh khủng: Có những thứ, một khi đã mất đi, chúng ta sẽ không bao giờ có thể tìm lại được, dù có lục tung cả trái đất này lên.

"Mùi này," Tí Sứt hỏi khi chúng tôi đang cắm một cành hoa nhỏ lên ngôi mộ mới, "mày có nghĩ là Đại Tướng sẽ buồn vì phải ở dưới đất tối thui không?"

"Tao nghĩ là không," tôi trả lời, cố gắng tìm một lý lẽ triết học nào đó để trấn an cả hai. "Dưới đất là nhà của chúng nó mà. Nó sẽ được gặp lại ông bà tổ tiên nhà dế, sẽ được tự do chạy nhảy mà không bị thằng nào quay tít mù để bắt phải chọi nhau."

Chúng tôi ngồi lặng yên bên ngôi mộ nhỏ. Gió thổi qua tán cây ngọc lan, rụng xuống những cánh hoa trắng muốt như những lời cầu nguyện. Cách đó không xa, người lớn vẫn đang hối hả với công việc của mình. Tiếng máy tuốt lúa vang lên đều đặn, tiếng người gọi nhau ơi ới trên cánh đồng, tiếng còi xe đạp lạch cạch trên con đường đầy bụi nắng. Cuộc sống vẫn tiếp diễn, hối hả và vô tình, như thể sự ra đi của một vị Đại Tướng chẳng hề có chút trọng lượng nào trên cái cân của vũ trụ.

Nhưng với ba đứa trẻ chúng tôi, buổi sáng hôm ấy, thế giới bỗng nhiên trầm mặc hơn một chút.

Tôi chợt nhớ đến ông nội tôi. Ông thường ngồi trên cái ghế mây cũ, hút thuốc lào và nhìn ra khoảng sân vắng. Có lần tôi hỏi ông tại sao ông lại ngồi im lâu thế, ông bảo ông đang "nhìn thời gian trôi". Lúc đó tôi thấy ông thật buồn cười, vì thời gian làm sao mà nhìn thấy được. Nhưng bây giờ, đứng trước ngôi mộ của con dế, tôi nghĩ mình đã bắt đầu thấy "thời gian trôi". Nó trôi qua trong sự biến mất của những tiếng gáy, trong sự úa tàn của những cánh hoa dâm bụt, và trong cả cái cảm giác xót xa lần đầu tiên xuất hiện trong lồng ngực.

"Tại sao mọi thứ lại phải chết hả Mùi?" Tí Hin đột ngột hỏi, câu hỏi của nó làm tôi đứng hình.

"Có lẽ là để nhường chỗ cho những thứ mới," tôi lẩm bẩm, nhớ lại lời giảng của thầy giáo về vòng tuần hoàn của tự nhiên. "Nếu cái gì cũng sống mãi thì trái đất này sẽ chật ních, chẳng còn chỗ cho tụi mình chơi đồ hàng nữa."

"Nhưng tao không muốn Đại Tướng bị thay thế bởi con dế khác," Tí Sứt bướng bỉnh nói. "Đại Tướng là duy nhất."

Đó là lúc tôi nhận ra một sự thật đau lòng của sự trưởng thành: Chúng ta sẽ luôn phải học cách chấp nhận rằng những điều "duy nhất" trong đời mình rồi cũng sẽ có lúc rời bỏ ta mà đi. Người lớn dường như đã quá quen với điều này nên họ không còn khóc vì một con dế. Họ khóc vì những thứ lớn lao hơn, hoặc đôi khi, họ chẳng còn nước mắt để mà khóc nữa.

Chiều hôm đó, tôi về nhà với một tâm trạng nặng nề. Mẹ tôi đang ngồi khâu lại cái túi áo bị rách của tôi. Nhìn mẹ cặm cụi dưới ánh đèn dầu leo lét, tôi bỗng thấy sợ hãi. Tôi chạy lại ôm lấy cổ mẹ, chặt đến mức mẹ phải kêu lên:

"Cái thằng này, hôm nay lại ăn phải gan hùm à? Sao mà tình cảm thế?"

"Mẹ ơi, mẹ đừng có chết nhé," tôi thì thầm, giọng run run.

Mẹ tôi sững người lại một nhịp, rồi bà bật cười, một điệu cười hiền hậu nhưng cũng phảng phất chút buồn: "Bố anh! Tự nhiên lại nói chuyện gở. Mẹ còn phải sống để đợi anh lấy vợ, để còn bế cháu chứ."

"Nhưng Đại Tướng chết rồi mẹ ạ. Chỉ vì một miếng bánh đúc thôi."

Mẹ buông kim chỉ xuống, kéo tôi vào lòng. Mùi trầu không quện với mùi mồ hôi đặc trưng của mẹ làm tôi thấy bình yên lạ kỳ. Mẹ bảo: "Con dế chết đi thì nó hóa thân vào đất, để cỏ mọc xanh hơn, để những con dế khác có cái mà ăn. Người ta cũng vậy thôi Mùi ạ. Sự sống không mất đi, nó chỉ chuyển từ dạng này sang dạng khác."

Tôi không hiểu lắm cái "dạng khác" mà mẹ nói là gì, nhưng tôi cảm thấy nhẹ lòng hơn một chút. Có lẽ Đại Tướng lúc này đang biến thành một chiếc lá ngọc lan, hoặc một giọt sương mai trên cỏ.

Tối hôm đó, tôi nằm trên phản, nhìn qua cửa sổ thấy ánh trăng đang soi rọi vào gốc cây ngọc lan. Tôi tự hỏi liệu ở dưới kia, trong chiếc hộp thiếc bé xíu, Đại Tướng có đang mơ một giấc mơ về những cánh đồng cỏ bát ngát không. Và tôi nhận ra rằng, sự khác biệt giữa trẻ con và người lớn không phải là ở việc ai cao hơn ai, mà là ở chỗ trẻ con dám dành cả một buổi sáng để thương tiếc một sinh linh bé nhỏ, còn người lớn thì bận rộn đến mức quên mất rằng mình cũng từng biết đau vì một con dế mèn.

Tôi quyết định rằng, dù sau này có "dài ra" bao nhiêu đi chăng nữa, tôi cũng sẽ không bao giờ coi cái chết là một điều bình thường. Tôi sẽ luôn nhớ về Đại Tướng, về miếng bánh đúc định mệnh, và về bài học đầu tiên về sự mất mát dưới gốc cây ngọc lan thơm ngát. Bởi vì nếu chúng ta không biết buồn vì sự ra đi của một con dế, thì làm sao chúng ta có thể biết yêu thương thực sự một con người?

Mạch ký ức của tôi tối hôm ấy cứ thế trôi đi trong tiếng ve sầu muộn màng. Tôi mơ thấy mình và Tí Sứt, Tí Hin cùng bay trên lưng một con dế khổng lồ đen bóng. Chúng tôi bay qua những rặng tre, qua những cánh đồng lúa chín vàng, bay mãi về phía chân trời nơi mặt trời không bao giờ lặn. Ở nơi đó, cái chết chỉ là một trò đùa dai của tạo hóa, và mọi cuộc chia ly đều chỉ là để bắt đầu một hành trình mới đầy thú vị.

Sáng hôm sau thức dậy, tôi thấy Tí Sứt đã đứng đợi ngoài cổng, trên tay nó cầm một cái hộp diêm mới.

"Mùi ơi! Ra xem này! Tao vừa tìm thấy một con dế lửa, nó máu chiến lắm!"

Tôi nhìn nụ cười của Tí Sứt, nhận ra rằng nỗi buồn của trẻ con cũng giống như cơn mưa rào mùa hạ, đến nhanh rồi đi cũng nhanh, để lại một bầu trời trong xanh và đầy hy vọng. Chúng tôi lại bắt đầu một cuộc chơi mới, nhưng trong lòng mỗi đứa, ngôi mộ nhỏ dưới gốc cây ngọc lan vẫn luôn là một khoảng lặng thiêng liêng, nhắc nhở chúng tôi rằng: Tuổi thơ là một chuỗi những lần "vĩnh biệt" nhỏ bé để chuẩn bị cho những cuộc chia tay lớn lao hơn sau này.

Thế giới vẫn rộng lớn, và chúng tôi vẫn còn nhiều con dế khác để bắt, nhưng Đại Tướng và mẩu bánh đúc ấy sẽ mãi mãi nằm lại trong một ngăn bí mật của ký ức, nơi thời gian không bao giờ chạm tới được.