Ngôi Nhà

Người lớn luôn có một quan niệm rất sai lầm về rác. Đối với họ, rác là những thứ không thể bỏ vào nồi nấu canh, không thể dùng để trả tiền điện và nhất là không thể mang lại sự giàu sang. Nhưng đối với ba đứa trẻ chúng tôi, "rác" của người lớn chính là những mảnh ghép của một nền văn minh rực rỡ mà họ đã lỡ tay đánh mất khi bước sang tuổi ba mươi.

Dưới gốc cây me già ở góc vườn, nơi những rễ cây trồi lên mặt đất như những con trăn khổng lồ đang ngủ say, chúng tôi đã thành lập một ngân hàng bí mật. Gọi là ngân hàng cho oai, thực chất đó là một cái hố sâu được lót lá khô, nơi cất giữ những "báu vật" mà chúng tôi thu lượm được từ khắp mọi nẻo đường của xóm nhỏ.

"Mùi! Hôm nay tao có một cổ vật cực kỳ quý hiếm," thằng Tí Sứt thì thầm, vẻ mặt nó quan trọng đến mức tôi tưởng nó vừa đào được một hũ vàng của vua chúa ngày xưa.

Nó mở lòng bàn tay ra. Trong đó là một cái nắp chai bia bằng sắt đã bị rỉ sét một nửa, nhưng điều đặc biệt là phần răng cưa của nó vẫn còn nguyên vẹn và lấp lánh dưới ánh nắng xuyên qua kẽ lá.

"Cái này mà quý gì? Tao có đầy trong gầm giường," tôi bĩu môi, cố giữ vẻ bình thản để không làm nó quá kiêu ngạo.

"Mày chả biết gì cả!" Tí Sứt trợn mắt. "Cái này không phải nắp chai thường. Đây là một chiếc khiên của quân đội tí hon. Mày nhìn xem, cái vết rỉ này chính là vết máu của kẻ thù để lại sau trận chiến cuối cùng đấy."

Tôi cầm lấy cái nắp chai, nhìn kỹ hơn. Quả thực, dưới sự dẫn dắt của trí tưởng tượng từ thằng bạn, cái nắp chai vứt đi bỗng nhiên mang một linh hồn khác. Tôi có thể thấy những hiệp sĩ chỉ cao bằng hạt đậu, mặc giáp phục bằng vảy cá, cầm thương bằng gai bưởi đang chiến đấu ngoan cường để bảo vệ chiếc khiên này.

"Được rồi, tao đồng ý. Cái khiên này đáng giá năm viên bi đại," tôi ra giá.

"Mười viên! Không mặc cả!" Tí Sứt dứt khoát.

Trong khi chúng tôi đang mải mê với cuộc giao dịch tầm cỡ "quốc tế" này, cái Tí Hin lạch bạch đi tới. Nó mang theo một chiếc túi vải nhỏ mà mẹ nó đã may cho từ những mảnh vụn của vải hoa. Tí Hin không thích khiên hay kiếm, thế giới báu vật của nó lấp lánh và sặc sỡ hơn nhiều.

"Nè, nhìn xem tôi có gì này!" Tí Hin đổ túi vải ra nền đất.

Đó là một đống những mảnh sành từ những chiếc bát, chiếc đĩa vỡ. Có mảnh màu xanh ngọc của men gốm cổ, có mảnh vẽ hình một bông hoa mai đỏ thắm, lại có mảnh trắng tinh khôi với những đường vân rạn như tơ nhện. Với mẹ tôi, đây là những thứ sắc nhọn có thể làm đứt tay trẻ con, nhưng với Tí Hin, đây là những bộ trang sức quý giá nhất của cung đình.

"Mảnh này là kim cương, mảnh xanh này là lục bảo lỉnh," Tí Hin say sưa giới thiệu. "Còn mảnh có hình hoa này là ấn tín của hoàng hậu. Hôm nay tôi sẽ mở tiệc cung đình, hai ông có muốn tham gia không?"

Thế là, dưới vòm lá me che chở, một buổi yến tiệc lộng lẫy được bày ra trên nền đất. Những mảnh sành trở thành những đĩa thức ăn sang trọng, cái nắp chai của Tí Sứt trở thành báu vật trấn quốc, còn tôi – một "nhà sử học" tự phong – có nhiệm vụ ghi chép lại toàn bộ sự kiện này bằng một cái que củi trên nền cát phẳng.

Chúng tôi say mê đến mức không nhận ra rằng có một bóng người đang đứng quan sát phía sau. Đó là ông Giáo Già. Ông là người lớn duy nhất trong xóm không bao giờ quát tháo chúng tôi khi chúng tôi bày bừa ra sân. Ông luôn mặc một bộ quần áo bà ba màu nâu đã bạc phếch, trên tay cầm một chiếc quạt nan, đôi mắt nheo lại như thể đang nhìn vào một thế giới xa xăm nào đó.

"Các cháu đang làm gì thế?" ông Giáo Già hỏi, giọng ông trầm ấm và dịu dàng như tiếng chuông chùa xa xăm.

"Chúng cháu đang kiểm kê kho báu ạ!" Tí Sứt hăng hái khoe chiếc khiên nắp chai. "Ông nhìn xem, chiếc khiên này vừa tham gia trận chiến với lũ quỷ gầm giường đấy ạ."

Ông Giáo Già từ từ ngồi xuống một cái rễ cây to, ông cầm chiếc nắp chai lên, ngắm nghía nó một hồi lâu như một chuyên gia đồ cổ thực thụ. Thay vì nói "Rác rưởi mà cũng quý à?" như bố tôi, ông lại gật gù:

"Ừ, đúng là một chiếc khiên kiên cường. Những vết rỉ sét này chính là huy chương của thời gian. Không phải ai cũng nhìn thấy vẻ đẹp của sự tàn phai đâu."

Chúng tôi nhìn ông với ánh mắt sùng bái. Ông Giáo Già không giống người lớn, ông giống như một đứa trẻ đã sống quá lâu nên cơ thể mới bị "phình ra" và tóc mới bạc đi mà thôi.

"Ông ơi," Tí Hin hỏi, tay cầm một mảnh sành màu xanh. "Tại sao người lớn lại cứ muốn vứt bỏ những thứ này đi ạ? Họ bảo chúng không có giá trị."

Ông Giáo Già nhìn về phía chân trời, nơi những đám mây đang chuyển sang màu vàng cam của hoàng hôn. Ông chậm rãi nói:

"Giá trị của một vật không nằm ở số tiền người ta bỏ ra để mua nó, mà nằm ở việc nó gợi nhớ cho cháu điều gì. Với người lớn, cái bát vỡ là sự hỏng hóc, sự mất mát tiền bạc. Với các cháu, mảnh bát vỡ là một khởi đầu của một câu chuyện mới. Người lớn đã học quá nhiều cách để 'tính toán', nên họ quên mất cách để 'tưởng tượng' rồi."

"Thế thì họ thật là nghèo ông nhỉ?" Tí Sứt thốt lên. "Dù họ có nhiều tiền, nhưng họ chẳng có cái khiên nào để bảo vệ mình khỏi sự chán ngán cả."

Ông Giáo Già bật cười, tiếng cười khục khục trong lồng ngực: "Cháu nói đúng, Tí Sứt ạ. Có những người giàu có nhất thế giới nhưng thực ra lại chẳng sở hữu lấy một món báu vật thực sự nào trong lòng mình cả."

Buổi chiều hôm ấy, câu nói của ông Giáo Già đọng lại trong đầu tôi như một hạt mầm mới nhú. Tôi nhìn quanh kho tàng dưới gốc cây me. Có những hòn đá cuội tròn trịa lấy từ bờ suối, có những cái lông chim rực rỡ mà chúng tôi nhặt được sau một trận bão, có cả những sợi dây thừng đứt đoạn mà chúng tôi tin rằng đó là những con rắn đã bị thuần hóa.

Tất cả chúng đều là rác trong mắt thế giới, nhưng lại là cả một vương quốc trong mắt chúng tôi.

Tôi chợt nhận ra rằng, sự giàu có của tuổi thơ chính là khả năng biến cái không thành cái có, biến cái vô tri thành cái sống động. Chúng tôi có thể ngồi dưới gốc cây me này mà du hành đến tận cùng thế giới, có thể đánh bại rồng lửa bằng một cái cành cây khô, và có thể tổ chức yến tiệc linh đình chỉ với vài mảnh sành vụn. Người lớn cần máy bay để đi xa, cần súng ống để chiến đấu và cần nhà hàng sang trọng để ăn uống. Họ phụ thuộc quá nhiều vào những thứ "thật", nên tâm hồn họ dần trở nên nặng nề và khó bay bổng.

Khi trời sụp tối hẳn, mẹ tôi bắt đầu cất tiếng gọi. Tiếng gọi ấy giống như một hồi chuông báo hiệu sự trở về từ thế giới thần thoại về với thực tại của cơm rau muống và những bài tập đọc. Chúng tôi vội vàng lấp đất lên kho tàng, dấu đi những báu vật của mình để chúng không bị "những người thích quét dọn" làm phiền.

"Mai lại đến nhé," tôi thì thầm với cái hố đất.

Về đến nhà, tôi thấy bố đang loay hoay sửa lại cái ngăn kéo tủ bị kẹt. Bố cau mày, mồ hôi nhễ nhại, miệng cằn nhằn về việc đồ đạc trong nhà cái gì cũng cũ kỹ và hay hỏng hóc. Tôi lại gần, nhìn vào trong ngăn kéo bị hỏng ấy. Ở góc khuất nhất, tôi thấy một mẩu gỗ nhỏ được gọt đẽo sơ sài hình một con ngựa.

"Bố ơi, cái này là gì ạ?" tôi hỏi, chỉ vào con ngựa gỗ.

Bố dừng tay, nhìn theo ngón tay tôi. Ánh mắt bố bỗng chốc trở nên dịu lại, một thoáng bối rối lướt qua trên gương mặt khắc khổ. Bố cầm con ngựa gỗ lên, lau nhẹ lớp bụi dày.

"À... cái này là từ hồi bố bằng tuổi con. Ông nội đẽo cho bố đấy. Hồi đó bố quý nó lắm, đi đâu cũng mang theo."

"Thế sao bố lại giấu nó ở đây?" tôi ngạc nhiên.

Bố thở dài, nụ cười phảng phất vẻ tự giễu: "Vì bố không còn là trẻ con nữa. Người lớn mà cứ cầm con ngựa gỗ này thì người ta cười cho."

Tôi nhìn bố, bỗng thấy thương bố vô cùng. Bố cũng có kho tàng của riêng mình, nhưng bố lại phải giấu nó đi vì sợ "người ta cười". Bố đã tự nhốt báu vật của mình vào ngăn kéo tối tăm để đổi lấy sự nghiêm túc và trách nhiệm.

"Con thấy nó đẹp mà bố. Nó còn đẹp hơn cả cái ô tô nhựa chạy pin hôm trước bố mua cho con ở trên phố nữa."

Bố im lặng một lúc lâu, rồi bố không bỏ con ngựa gỗ lại vào ngăn kéo nữa. Bố đặt nó lên nóc tủ, ngay cạnh cái đồng hồ cổ.

"Ừ, thì để đấy cho nó... trông nhà cho mình," bố nói, giọng có chút gì đó nghẹn lại.

Đêm đó, tôi nằm nghe tiếng gió thổi qua vòm lá me. Tôi biết rằng dưới gốc cây kia, chiếc khiên nắp chai của Tí Sứt vẫn đang tỏa ra những tia sáng bí mật trong bóng tối, và những mảnh sành của Tí Hin vẫn đang lấp lánh như những vì sao rụng xuống đất. Kho tàng của chúng tôi vẫn an toàn.

Nhưng quan trọng hơn, tôi nhận ra rằng kho tàng thực sự không nằm dưới đất, cũng không nằm trong ngăn kéo. Nó nằm ở cái cách chúng ta nhìn thế giới. Nếu chúng ta còn thấy một con ngựa gỗ là quý giá, nếu chúng ta còn thấy một nắp chai là một chiếc khiên, thì chúng ta vẫn còn giữ được tấm vé để trở về với chính mình.

Tôi tự nhủ, sau này khi tôi lớn lên, khi tôi phải đối mặt với những hóa đơn và những nỗi lo toan, tôi sẽ không bao giờ giấu con ngựa gỗ của mình vào ngăn kéo. Tôi sẽ mang nó theo, để mỗi khi thấy thế giới này quá tẻ nhạt, tôi chỉ cần chạm tay vào nó và nhớ lại rằng mình đã từng là một vị vua dưới vòm lá me già.

Trăng đêm nay rất sáng, soi rõ từng kẽ lá me li ti. Những hạt me rơi rụng trên mái hiên nhà nghe lộp bộp như tiếng bước chân của những ký ức đang tìm về. Tôi nhắm mắt lại, trong giấc mơ, tôi thấy ông Giáo Già đang cùng chúng tôi xây dựng một tòa lâu đài khổng lồ từ những mảnh sành vỡ. Tòa lâu đài ấy cao đến tận mây xanh, nơi không có ai bị bắt phải lớn lên nếu họ không muốn, và nơi rác rưởi của người lớn luôn lấp lánh như những viên kim cương thực thụ.

Và tôi biết, dù ngày mai cái thế giới của "những người thực tế" có tìm cách thu hẹp không gian chơi đùa của chúng tôi lại, thì dưới gốc cây me kia, vương quốc của chúng tôi vẫn luôn bất tử. Bởi vì bí mật của kho tàng không nằm ở vật chất, mà nằm ở sự hồn nhiên – thứ quyền lực duy nhất có thể biến một cái nắp chai rỉ sét thành một huyền thoại.