Đây là một câu hỏi mang tính chất "bất công thế kỷ" mà tôi đã ấp ủ từ lâu. Trong khi tôi phải vật lộn với những con số 1, 2, 3 và những phép tính cộng trừ nhân chia khiến đầu óc như muốn nổ tung, thì bố tôi chỉ cần ngồi tựa lưng vào ghế sofa, nhâm nhi tách trà và xem tin tức. Mẹ tôi thì có thể thong dong tỉa hoa trong vườn hoặc tán gẫu với cô hàng xóm về một bộ phim dài tập nào đó. Không ai kiểm tra vở bài tập của họ. Không ai bắt họ phải viết đi viết lại một từ mới cho đến khi thuộc lòng.
"Bố ơi, tại sao bố không phải làm bài tập về nhà?"
Tôi hỏi khi đang cầm cây bút chì đã bị cắn nát một đầu, nhìn vào trang vở còn dở dang. Bố cười, một điệu cười mà tôi cho là có phần "đắc thắng".
"Bố đã làm hết bài tập của bố từ ba mươi năm trước rồi, Cu Binh ạ. Bây giờ là thời gian bố nghỉ ngơi."
"Nhưng bố bảo học, học nữa, học mãi mà? Nếu học mãi thì bài tập cũng phải mãi mãi chứ?"
Bố bắt đầu lúng túng. Đó là phản ứng đặc trưng của người lớn khi bị trẻ con dùng chính lý lẽ của họ để "phản pháo". Bố hắng giọng, cố lấy lại vẻ uy nghiêm.
"Bài tập của bố bây giờ là đi làm kiếm tiền, là lo cho gia đình. Đó là những bài tập khó hơn nhiều so với mấy phép toán của con."
Tôi không tin. Làm sao việc đi đến một văn phòng máy lạnh, ngồi trước máy tính lại có thể khó hơn việc phải nhớ xem chữ "d" và chữ "đ" khác nhau chỗ nào trong khi cơn buồn ngủ đang kéo đến? Tôi quyết định đi tìm câu trả lời từ những nguồn tin cậy hơn: Thằng Tèo và Con Tí "Điệu".
Ba đứa chúng tôi họp mặt tại góc sân sau nhà, dưới gốc cây khế già đang trổ hoa tím rịm.
"Tụi mày có thấy người lớn đang lừa tụi mình không?"
Tôi bắt đầu buổi "hội thảo" bằng một giọng đầy hoài nghi. Tèo đang bận nặn một con trâu bằng đất sét, nó ngẩng đầu lên, để lộ cái răng sún trứ danh.
"Lừa cái gì? Mẹ tao vừa cho tao hai ngàn mua kẹo gừng này."
"Không, ý tao là chuyện bài tập ấy. Họ bảo họ không có bài tập, nhưng tao thấy họ lúc nào cũng cau có. Nếu không phải vì bài tập khó, thì tại sao họ lại không vui vẻ như tụi mình?"
Con Tí "Điệu" đang chải tóc cho con búp bê mất một mắt, nó lên tiếng bằng giọng điệu của một kẻ hiểu đời:
"Bố tao có bài tập đấy. Tao thấy bố có một cuốn sổ đen thui, ghi đầy những con số. Mỗi tối bố đều lật ra xem rồi thở dài. Tao nghĩ đó là bài tập môn Toán của người lớn. Chắc là phép chia số tiền cho số ngày trong tháng mà kết quả lúc nào cũng bằng không nên bố mới buồn thế."
"À, ra vậy!"
Tôi vỡ lẽ. Hóa ra người lớn cũng có bài tập, chỉ là họ giấu nó đi thôi. Họ không muốn chúng tôi biết rằng ngay cả khi đã lớn, họ vẫn phải đối mặt với những bài kiểm tra khắc nghiệt của cuộc đời.
"Nhưng tại sao họ không đi học lại?"
Tèo hỏi, tay vẫn miết con trâu đất.
"Nếu tao làm sai bài tập, cô giáo sẽ bắt tao viết lại. Nếu người lớn làm sai, ai sẽ phạt họ?"
"Ông trời phạt chăng?"
Tôi đoán mò. "Mẹ tao bảo nếu ăn ở không ra gì thì ông trời sẽ phạt. Có lẽ đó là giáo viên của người lớn."
Chúng tôi đồng ý với kết luận đó và cảm thấy thương cảm cho những "học trò già" như bố mẹ mình. Họ không có kỳ nghỉ hè, không có ngày nghỉ lễ mà không phải lo nghĩ về đống "bài tập sổ đen" kia. Nghĩ vậy, tôi bỗng thấy những trang vở ô ly của mình trở nên nhẹ nhàng hơn hẳn. Ít ra, tôi biết rằng nếu tôi viết sai, tôi có thể dùng tẩy. Còn người lớn, dường như họ không có cục tẩy nào cho những sai lầm của mình.
Chiều hôm đó, tôi thấy mẹ đang ngồi thẫn thờ trước đống hóa đơn điện nước. Tôi rón rén lại gần, đặt một viên kẹo gừng mà Tèo vừa cho vào lòng bàn tay mẹ.
"Mẹ ơi, bài tập hôm nay khó quá hả mẹ? Mẹ ăn kẹo đi cho ngọt, con nghe nói ăn đồ ngọt sẽ làm toán nhanh hơn đấy."
Mẹ nhìn tôi, đôi mắt mệt mỏi bỗng chốc long lanh một tia sáng lạ kỳ. Mẹ ôm tôi vào lòng, mùi hương của nắng và của khói bếp tỏa ra từ áo mẹ thật ấm áp.
"Ừ, bài tập hôm nay hơi khó một chút. Nhưng có kẹo của Binh rồi, mẹ sẽ làm xong ngay thôi."
Tôi nhận ra một điều quan trọng: Người lớn không cần chúng tôi chỉ cho họ cách làm bài tập, họ chỉ cần chúng tôi đứng bên cạnh để họ biết rằng họ không phải làm nó một mình.
Đêm đó, tôi nằm mơ thấy mình lớn lên, tay cầm một cuốn sổ đen to đùng nhưng thay vì những con số khô khan, trong đó toàn là những bức vẽ chim chóc và những bông hoa mướp vàng. Trong giấc mơ của tôi, người lớn không còn phải làm bài tập nữa, họ chỉ cần ngồi dưới gốc cây khế và nặn trâu đất cùng chúng tôi.
Sáng hôm sau, tôi thức dậy sớm hơn thường lệ. Tôi không còn ghét việc ngồi vào bàn học nữa. Bởi vì tôi biết, mỗi chữ cái tôi viết xuống hôm nay là một bước chuẩn bị để sau này tôi có thể giúp bố mẹ gánh vác những "bài tập" nặng nề của họ. Hoặc ít nhất, tôi sẽ dạy họ cách dùng cục tẩy của sự hồn nhiên để xóa bớt những lo âu đang hằn trên trán.
"Mẹ ơi, hôm nay con sẽ viết chữ thật đẹp!"
Tôi hét lên từ phòng học. Tiếng cười của mẹ vọng lại từ phía bếp, trong trẻo như tiếng chuông gió. Hóa ra, hạnh phúc của người lớn đôi khi chỉ đơn giản là thấy đứa con của mình chăm chỉ với những "bài tập nhỏ" để họ có thêm động lực đối đầu với những "bài tập lớn" ngoài kia.
Tôi cầm cây bút lên, nắn nót từng nét một. Thế giới người lớn có thể phức tạp, nhưng thế giới của một đứa trẻ có thể làm dịu đi sự phức tạp đó bằng một viên kẹo gừng và một nụ cười răng sún. Và có lẽ, bài tập lớn nhất của mỗi người, dù là trẻ con hay người lớn, chính là học cách yêu thương nhau giữa những bộn bề của cuộc sống này.