uổi chiều ở Tầm Tang luôn có thứ ánh sáng nửa thực nửa hư – không rõ là của mặt trời sắp tắt hay của linh hồn chưa siêu thoát còn vương trên mặt đất.
Hôm ấy, trong làn sương đục như khói mồ, người ta hạ huyệt cho cô Nhụy – con gái của nhà họ Dư, một cái chết đột ngột không kịp trối trăng. Nàng vốn là người nết na, giỏi thêu thùa, hiền lành như nước giếng trong; ai ai trong làng cũng thương tiếc.
Quan tài được đặt giữa sân, phủ vải đỏ, dưới đó mùi trầm và xác thịt lẫn vào nhau, vừa ngọt, vừa tanh. Bên cạnh, bà Dư – mẹ nàng – gào khóc đến khản giọng, còn cha nàng, ông Dư Ngạn, chỉ ngồi cứng đờ như pho tượng, đôi mắt đỏ quạch mà không nhỏ nổi giọt nào.
Khi tiếng chiêng trống tang dứt, thầy Đoàn – người phụ trách việc an táng – chậm rãi bước tới, lấy cây đinh gỗ cắm xuống nắp quan tài. Bàn tay ông run run, không rõ vì xúc động hay vì gió lạnh thổi qua mái tóc bạc.
Nhưng giữa lúc mọi người cúi đầu, một tiếng rắc khô khốc vang lên.
Nắp quan tài nứt nhẹ ra một khe hẹp.
Thầy Đoàn giật mình, ngó quanh, rồi vội gõ thêm mấy cái để nắp kín lại. Dù vậy, trong giây khắc ấy, mắt ông đã kịp thấy — một vật nhỏ lóe sáng giữa lớp vải liệm.
Một chiếc trâm vàng gãy đôi, cắm lệch trong mái tóc của người chết.
Điều đó lẽ ra chẳng có gì lạ, nếu không phải vì ông biết rõ: khi khâm liệm, người ta chỉ đặt cho cô Nhụy một trâm ngọc — món đồ nàng vẫn thường cài khi còn sống. Không ai nói đến trâm vàng. Không ai trong nhà họ Dư có thứ ấy.
Đêm ấy, trong quán trọ nhỏ ngoài đầu làng, thầy Đoàn không ngủ được. Gió thổi lật phật tấm phên tre, ngọn đèn dầu lay lắt như hơi thở hấp hối. Ông lấy từ trong áo ra vật lạ đã nhặt vội trước khi hạ huyệt: mảnh trâm gãy, nửa còn sót lại nhuốm màu nâu xạm.
Khi soi kỹ dưới ánh đèn, ông thấy trên thân trâm có khắc ba chữ nhỏ, mờ mịt như bị ai cố tình mài đi:
“Vân – Lâu – Tự.”
Một cơn lạnh chạy dọc sống lưng. Vân Lâu Tự – ngôi chùa cổ bỏ hoang ở phía tây làng, nơi người ta nói đêm nào cũng nghe tiếng tụng kinh mà chẳng ai thấy bóng nhà sư nào còn sống.
Thầy Đoàn châm thêm dầu, nhìn vết nứt trên trâm và khẽ lẩm bẩm:
“Cô Nhụy... người chết oan chăng?”
Bên ngoài, sương đêm dày như tấm liệm trắng trùm lên toàn thôn. Tiếng chó tru vọng xa, hòa cùng tiếng chuông gió đứt đoạn. Dưới mái quán trọ, mảnh trâm rơi xuống nền đất, khẽ ngân lên âm thanh lanh lảnh như tiếng ai đó đang gọi từ dưới mồ sâu.