Thế giới của người lớn được đo bằng mét vuông, bằng số tầng nhà hoặc tốc độ của những chiếc kim đồng hồ chạy đua với thời gian. Nhưng trong vũ trụ của xóm Cầu Vồng, chúng tôi đo thế giới bằng mùi hương. Mỗi ngôi nhà, mỗi con người và mỗi khoảnh khắc đều có một mùi riêng biệt, giống như một cuốn hộ chiếu vô hình để chúng tôi nhận ra nhau giữa đám đông những người khổng lồ lạ lẫm.
Mẹ tôi có mùi của nắng gắt và bột giặt Omo, thỉnh thoảng pha lẫn chút mùi hành phi nồng nàn mỗi khi mẹ đứng bếp. Bố tôi thì có mùi của những tờ báo cũ và mùi dầu nhớt thoang thoảng từ chiếc xe máy hay dở chứng. Còn bà nội tôi, bà có một mùi hương kỳ diệu nhất thế gian: mùi của thời gian bị bỏ quên. Đó là sự pha trộn giữa mùi trầu cay nồng, mùi hòm gỗ mít đựng quần áo từ thời nảo thời nào và mùi lá bưởi đun nước gội đầu mỗi chiều thứ bảy.
Một buổi chiều, khi cơn gió heo may bắt đầu lẻn qua những kẽ lá khế, mang theo cái lạnh se sắt của mùa chớm đông, tôi ngồi bệt dưới sàn bếp, tựa đầu vào đầu gối bà nội. Bà đang ngồi trên chiếc ghế gỗ thấp, đôi tay nhăn nheo như vỏ cây đại thụ đang tỉ mẩn nhặt những hạt sạn trong rổ gạo.
“Bà ơi,” tôi hít một hơi thật sâu, “Tại sao người lớn lúc nào cũng thích nấu ăn hả bà? Sao họ không ăn kẹo cho nhanh, để dành thời gian đi chơi với chúng cháu?”
Bà nội cười, những nếp nhăn nơi khóe mắt xô lại, trông hiền từ như một bà tiên trong truyện cổ tích. Bà đưa bàn tay thơm mùi trầu xoa đầu tôi:
“Cuốn ơi, nấu ăn không chỉ là để no cái bụng đâu con. Đó là cách người ta giữ lại những người đã đi xa, và gọi về những kỷ niệm đã mất tích đấy.”
Tôi ngẩn người. Làm sao một nồi cá kho hay một bát canh chua lại có thể gọi được một người đã đi xa trở về? Chẳng lẽ trong gian bếp này có một phép thuật nào đó mà mẹ tôi và bà nội vẫn giấu kín?
“Tiệm sửa chữa những giấc mơ thủng” của chúng tôi hôm nay có một nhiệm vụ đặc biệt liên quan đến mùi hương. Khách hàng lần này là bác Tư “Cụt”. Bác Tư không phải bị cụt tay hay cụt chân, mà vì bác hay nói năng cộc lốc, nói câu nào cụt ngủn câu nấy nên cả xóm gọi thế cho vui. Bác Tư sống một mình trong ngôi nhà nhỏ cuối hẻm, nơi có cái cổng sắt lúc nào cũng rỉ sét và im lìm.
Mọi người bảo bác Tư là người sắt đá, không biết buồn cũng chẳng biết vui. Nhưng tôi, Tí “Điệu” và Hùng “Sứt” đều biết rằng bác Tư đang bị “hỏng” khứu giác. Ngôi nhà của bác chẳng bao giờ có mùi thức ăn thơm phức, nó chỉ có mùi của bụi bặm và sự cô đơn.
“Chúng mình phải làm cho nhà bác Tư có mùi hạnh phúc,” Tí “Điệu” tuyên bố, tay nó vẫn khư khư mảnh gương vỡ để soi tìm những tia nắng hiếm hoi rơi vào ngõ tối.
Hùng “Sứt” lần này mang theo một “vũ khí” bí mật: một nắm lá lốt và mấy quả dứa chín mọng mà nó vừa “mượn” được từ vườn nhà ngoại.
“Mẹ tớ bảo mùi lá lốt nướng thịt là mùi quyến rũ nhất hành tinh,” Hùng nói bằng giọng của một chuyên gia ẩm thực, “Còn mùi dứa chín sẽ làm người ta thấy yêu đời hơn cả khi được điểm mười.”
Chúng tôi bí mật tiếp cận ngôi nhà của bác Tư. Thật khó để sửa chữa một giấc mơ khi người chủ của nó luôn đóng chặt cửa. Nhưng trẻ con luôn có những lối đi riêng mà người lớn không bao giờ để ý. Chúng tôi không gõ cửa chính. Chúng tôi ngồi ngay dưới cửa sổ phòng bếp của bác, nơi có mấy nan gỗ đã mục nát.
Tôi lôi từ trong túi ra một chiếc hộp sắt nhỏ, bên trong đựng mấy miếng trầm hương vụn mà bà nội cho. Chúng tôi đốt một ngọn lửa nhỏ, để khói trầm bay nhè nhẹ qua khe cửa. Rồi Tí “Điệu” bắt đầu dùng mảnh gương phản chiếu ánh sáng vào trong nhà, như muốn dẫn đường cho mùi hương đi đúng hướng.
Bác Tư đang ngồi thẫn thờ bên chiếc bàn gỗ cũ kỹ, trước mặt là một bát mì tôm nguội ngắt. Khói trầm hương bay vào, vờn quanh mũi bác. Rồi đến mùi dứa chín ngọt lịm từ túi của Hùng “Sứt” tỏa ra.
Bác Tư khựng lại. Đôi mắt già nua của bác nheo lại, mũi bác phập phồng như đang cố gắng nhận diện một tín hiệu radio từ quá khứ. Bác đứng dậy, bước chậm chạp về phía cửa sổ.
“Mùi gì thế này?... Mùi của mẹ...” – Tiếng bác Tư thốt lên, không còn cụt lủn như mọi khi, mà run rẩy và đầy cảm xúc.
Bác nhớ lại những ngày còn nhỏ, khi mẹ bác thường đốt trầm vào mỗi dịp lễ, và căn bếp luôn thơm lừng mùi bánh dứa mỗi khi bác đi học về. Những mùi hương đó đã bị lớp bụi của sự bận rộn và những nỗi đau mất mát che lấp bấy lâu nay. Bây giờ, nhờ vào ba đứa trẻ và một vài món đồ vặt vãnh, cánh cửa ký ức của bác đã được mở toang.
Bác Tư mở cửa sổ, nhìn thấy ba cái đầu bù xù đang nấp dưới bụi cây. Bác không mắng. Bác nhìn chúng tôi, rồi nhìn vào khoảng không phía sau, nơi những ký ức đang ùa về như một đoàn tàu chở đầy hoa rực rỡ.
“Mấy đứa... vào đây,” bác nói, giọng khản đặc.
Lần đầu tiên, chúng tôi bước vào “pháo đài” của bác Tư. Ngôi nhà không đáng sợ như chúng tôi tưởng, nó chỉ hơi... buồn. Bác Tư lấy từ trong tủ ra một hộp bánh quy cũ, chia cho mỗi đứa một chiếc. Bánh hơi cứng, nhưng chúng tôi ăn một cách ngon lành vì biết rằng mình vừa thực hiện một ca “phẫu thuật tâm hồn” thành công.
“Cảm ơn mấy đứa,” bác Tư nói, lần này câu nói vẫn ngắn nhưng nó chứa đựng cả một bầu trời ấm áp, “Bác quên mất là nhà mình cũng có thể thơm như thế.”
Chiều đó, khi rời khỏi nhà bác Tư, chúng tôi thấy bác bắt đầu dọn dẹp lại căn bếp. Bác còn nhờ chúng tôi mua giúp một ít hành và tỏi ở đầu ngõ. Đêm đó, xóm Cầu Vồng sẽ lần đầu tiên nghe thấy tiếng dao thớt lách cách phát ra từ nhà bác Tư, và mùi cá kho riềng sẽ bay lên, hòa vào khói bếp của cả xóm.
Trên đường về, tôi suy nghĩ mãi về lời bà nội nói. Hóa ra, mùi hương chính là những sợi dây thừng mảnh mai nhưng vô cùng chắc chắn, giữ cho chúng ta không bị trôi dạt quá xa khỏi bến đỗ của chính mình. Người lớn thường gọi đó là "hoài niệm", còn chúng tôi gọi đó là "chuyến du hành thời gian bằng mũi".
Mẹ tôi buổi tối vẫn đứng bếp, mồ hôi nhễ nhại. Tôi lại gần, ôm ngang lưng mẹ và hít một hơi thật sâu.
“Mẹ ơi, con biết tại sao mẹ nấu ăn ngon rồi.”
Mẹ cười, tay vẫn đảo chảo rau muống xào tỏi thơm lừng: “Tại sao hả ông tướng?”
“Vì mẹ đang bỏ những kỷ niệm vào trong chảo đúng không? Mẹ muốn sau này con đi xa, chỉ cần ngửi thấy mùi tỏi phi là con sẽ nhớ đường về nhà với mẹ.”
Mẹ tôi sững lại, cái xẻng trên tay mẹ ngừng hẳn. Mẹ nhìn tôi, ánh mắt mẹ lấp lánh như có nước, nhưng rồi mẹ lại cười, nụ cười hạnh phúc nhất mà tôi từng thấy:
“Đúng rồi, cái thằng này tinh thật. Sau này có lớn, có đi đến đâu, cũng đừng quên mùi của gian bếp nhà mình nhé.”
Tôi gật đầu chắc nịch. Làm sao có thể quên được cơ chứ? Đó là mùi vị của tình yêu thương, được nêm nếm bằng sự kiên nhẫn và được đun nóng bằng ngọn lửa của sự tận tụy.
Người lớn hay than thở rằng cuộc sống thật vô vị. Nhưng tôi nghĩ đó là vì họ chỉ lo nhìn vào màn hình điện thoại hoặc những bảng giá chứng khoán mà quên mất việc hít thở. Họ quên mất mùi của đất sau mưa, mùi của sách mới, mùi của gối nằm thơm mùi nắng. Họ sống trong một thế giới không mùi, nên tâm hồn họ mới trở nên khô héo như những bông hoa nhựa.
Hùng “Sứt” và Tí “Điệu” cũng có những mùi hương của riêng mình. Hùng có mùi của nhựa cây và mồ hôi tinh nghịch. Tí “Điệu” có mùi của phấn rôm và hoa nhài. Khi ba chúng tôi ngồi cạnh nhau dưới gốc cây khế, chúng tôi tạo nên một mùi hương của tình bạn – một mùi hương mà tôi tin rằng không có hãng nước hoa đắt tiền nào trên thế giới có thể chế tạo được.
Trong "Tiệm sửa chữa những giấc mơ thủng", danh sách các loại "vải vá" của chúng tôi giờ đây có thêm một ngăn mới: Ngăn chứa mùi hương. Chúng tôi sẽ thu thập mùi hoa sữa đầu mùa, mùi bánh chưng xanh ngày Tết, mùi của những phong thư cũ. Chúng tôi sẽ dùng chúng để "xông hơi" cho những tâm hồn đang bị nghẹt thở vì nỗi lo cơm áo.
Ông Giáo già tối nay ngồi uống trà ngoài hiên, thấy tôi đi qua, ông gọi lại:
“Cuốn ơi, con có thấy mùi hương dạ lý hương đang bay đến từ đâu không?”
Tôi hếch mũi lên, rồi chỉ tay về phía bờ rào nhà bà cụ Bốn: “Dạ, từ hướng đó ông ạ. Nó đang đi tìm những người thức khuya để kể chuyện đêm đấy.”
Ông Giáo cười khà khà: “Khá lắm. Con có cái mũi của một thi sĩ đấy.”
Tôi không biết thi sĩ là gì, nhưng tôi biết mình đang hạnh phúc. Hạnh phúc có mùi của một buổi chiều bình yên, khi mọi nỗi lo của người lớn dường như tan biến vào làn khói bếp đang lảng bảng trên những mái nhà.
Xóm Cầu Vồng chìm dần vào bóng tối, nhưng mùi hương thì không ngủ. Nó vẫn thức để canh giữ những giấc mơ cho chúng tôi. Mùi trầu của bà, mùi dầu nhớt của bố, mùi hành phi của mẹ và mùi bánh quy cũ của bác Tư – tất cả hòa quyện lại thành một bản giao hưởng khứu giác vĩ đại.
Tôi nằm trên giường, sờ tay xuống cái răng đang lung lay hơn một chút so với lúc chiều. Tôi thầm nghĩ, không biết cái răng rụng sẽ có mùi gì nhỉ? Có lẽ nó sẽ có mùi của sự trưởng thành, một chút mằn mặn của mồ hôi và một chút ngọt ngào của những chiếc kẹo mạch nha đã từng đi qua nó.
Nếu một ngày nào đó bạn thấy cuộc đời mình quá nhạt nhẽo, hãy thử nhắm mắt lại và hít một hơi thật sâu. Đừng hít bằng mũi của một người bận rộn, hãy hít bằng mũi của một đứa trẻ đang tò mò về thế giới. Bạn sẽ thấy mùi của cỏ dại ven đường cũng có thể làm bạn mỉm cười, và mùi của một bát cơm trắng cũng có thể làm bạn rơi nước mắt vì nhận ra mình vẫn còn một nơi để trở về.
Gian bếp của mẹ, hòm gỗ của bà, tiệm sửa xe của chú Hạnh... tất cả đều là những trạm dừng chân của ký ức. Và chúng tôi, những người thợ vá giấc mơ, sẽ luôn ở đây để nhắc nhở các bạn rằng: Chỉ cần còn mùi hương, bạn sẽ không bao giờ bị lạc lối.
Ngày mai, tôi sẽ rủ Tí và Hùng đi "săn" mùi của mùa đông. Chúng tôi sẽ tìm xem mùa đông có mùi gì. Có phải mùi của áo len cất kỹ trong tủ, hay mùi của những củ khoai nướng sực nức đầu ngõ? Dù là gì đi nữa, tôi biết chắc chắn đó sẽ là một mùi hương tuyệt vời để vá lại những vết rách của mùa cũ.
Giấc ngủ kéo đến, mang theo mùi của những cánh đồng xa xôi trong giấc mơ. Tôi thấy mình bay qua xóm Cầu Vồng, mỗi ngôi nhà tôi đi qua đều tỏa ra một màu sắc và mùi hương riêng biệt, rực rỡ và nồng nàn như một lễ hội ánh sáng.
Ngủ ngon nhé, những khứu giác đã mệt mỏi. Ngày mai, hãy để chúng tôi dẫn các bạn đi du hành trong gian bếp của ký ức, nơi mà thời gian không bao giờ già đi và tình yêu luôn có mùi thơm của những món quà đầu đời.
Chiêm nghiệm của một triết gia 8 tuổi: Người lớn hay bảo "Tiền không có mùi". Tôi thấy họ sai bét. Tiền có mùi của sự lo lắng và mồ hôi. Nhưng tình thương thì khác, tình thương có mùi của hoa hồng, của bánh mì nóng và của hơi ấm từ bàn tay bà. Nếu bạn phải chọn giữa một đống tiền không mùi và một cái ôm thơm mùi nắng, hãy chọn cái ôm nhé. Vì tiền không thể vá được giấc mơ, nhưng mùi hương của sự chân thành thì có thể làm được mọi điều kỳ diệu trên đời.
Ngày mai, tôi sẽ hỏi bố xem bố thích mùi gì nhất. Nếu bố bảo bố thích mùi của những bản báo cáo thành công, tôi sẽ bí mật nhét một lá khế vào túi áo bố, để bố biết rằng mùi của sự tự do mới là thứ đáng giá nhất mà bố nên mang theo mỗi ngày.
Và bây giờ, tôi xin phép được chìm vào mùi hương của bóng tối dịu dàng, nơi mọi giấc mơ đều được bảo quản một cách hoàn hảo nhất.