Mùa hè ở xóm tôi không bắt đầu từ tờ lịch treo trên tường nhà mẹ, cũng không phải từ những cơn mưa rào bất chợt làm trắng xóa cả con đường đất. Mùa hè bắt đầu từ cái dàn đồng ca của lũ ve sầu trên cây phượng vĩ già trước cổng trường. Tiếng ve không chỉ là một loại âm thanh, nó là một loại tín hiệu. Đối với chúng tôi, nó là tín hiệu của tự do. Đối với người lớn, nó là tín hiệu của sự đau đầu và những buổi trưa trốn ngủ.
"Thằng Mùi! Thằng Hải! Có đứng lại ngay không thì bảo!"
Tiếng quát của bác Năm vang lên từ phía sau, nhưng tôi và Hải Răng Sún đã kịp lủi vào bụi rậm ven đường, mỗi đứa tay cầm một cái cần tre dài ngoằng có dính một miếng nhựa mít ở đầu. Chúng tôi đang đi săn. Con mồi là những "ca sĩ" ve sầu đang gào thét khản đặc cả cổ họng trên kia.
Bắt ve sầu là một môn nghệ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn của một thợ săn chuyên nghiệp và sự khéo léo của một bác sĩ phẫu thuật. Bạn phải tiến lại gần gốc cây một cách nhẹ nhàng như một cái bóng, định vị chính xác con ve đang rung cánh, rồi đưa cần tre lên thật chậm, thật chậm... cho đến khi miếng nhựa dính chặt vào cánh nó.
"Được rồi! Một con!" Hải Răng Sún reo lên, bàn tay nó nhanh thoăn thoắt gỡ con ve ra khỏi nhựa mít.
Con ve nhỏ bé, màu nâu xỉn, đôi cánh mỏng tang như giấy bóng kính. Nó vẫn cố kêu lên những tiếng yếu ớt "ve... ve..." như thể đang phản đối việc bị bắt cóc giữa lúc đang biểu diễn đỉnh cao. Chúng tôi nhốt nó vào một cái hộp diêm có đục lỗ li ti.
"Mày có thấy tiếng ve nghe giống tiếng khóc không Tí?" Tôi hỏi cái Tí khi nó đang ngồi chầu chì ngay dưới gốc cây.
"Khóc gì mà khóc. Nó đang hát đấy chứ! Nó bảo là: 'Mùa hè đến rồi, đi chơi thôi, đừng có học bài nữa'!" Cái Tí chu môi trả lời.
Trẻ con luôn diễn dịch âm thanh theo mong muốn của mình. Với chúng tôi, tiếng ve là bản nhạc của những chuyến đi chơi, của những buổi chiều thả diều và những lần nhảy ùm xuống dòng sông mát lạnh. Nhưng với người lớn, tiếng ve dường như là một sự tra tấn.
"Chúng mày có thôi ngay cái trò bắt ve không? Để cho người ta ngủ trưa!" Mẹ tôi từ trong nhà bước ra, tay cầm chiếc roi mây dài ngoằng – thứ vũ khí đáng sợ nhất trong lịch sử thời thơ ấu của tôi.
Trong thế giới của trẻ con, cái roi mây không đơn thuần là một vật dụng để trừng phạt. Nó là một thực thể có linh hồn, một sự răn đe hiện hữu. Khi mẹ cầm roi mây, mẹ không còn là người mẹ hiền hậu nấu cơm cho tôi ăn nữa, mẹ trở thành một vị thẩm phán nghiêm khắc.
"Nhưng mẹ ơi, tụi con có làm gì sai đâu? Ve nó kêu to quá tụi con mới bắt cho nó im mà." Tôi biện minh một cách vô cùng "logic".
Mẹ nhìn tôi, cái roi mây khẽ nhịp nhịp trên lòng bàn tay: "Nó kêu là việc của nó, nó là thiên nhiên. Còn việc của các con là nằm trong nhà, nhắm mắt lại và ngủ. Có biết người lớn đi làm vất vả thế nào không?"
Lại là câu hỏi về sự vất vả của người lớn. Tôi tự hỏi, tại sao người lớn lại luôn chọn buổi trưa để ngủ? Tại sao họ không thể thức và cùng chúng tôi bắt ve? Có lẽ khi lớn lên, khả năng chịu đựng tiếng ồn của con người giảm đi, và khả năng mơ mộng về một giấc ngủ yên tĩnh lại tăng lên.
Trưa hôm đó, tôi bị phạt nằm sấp trên phản gỗ. Cái roi mây chưa kịp hạ xuống, nhưng sự chờ đợi cảm giác đau rát còn đáng sợ hơn cả chính cái đau.
"Ba nhịp nhé. Cho nhớ cái tội trốn ngủ và làm ồn." Mẹ nói, giọng đều đều.
"Vút... Chát!"
Cái đau đầu tiên ập đến. Nó như một lọn lửa nhỏ liếm qua da thịt. Tôi cắn môi, cố không khóc.
"Vút... Chát!"
Nhịp thứ hai. Tôi bắt đầu thấy hối hận. Không phải hối hận vì đã bắt ve, mà hối hận vì đã không chạy nhanh hơn khi thấy mẹ bước ra.
"Vút... Chát!"
Nhịp cuối cùng. Mẹ buông roi, thở dài. Tôi quay lại nhìn, thấy mắt mẹ hơi đỏ. Tại sao người đánh lại buồn hơn cả người bị đánh? Đó là một bí ẩn mà tôi chưa thể giải mã. Mẹ cất roi, bảo tôi đi rửa mặt rồi vào nằm nghỉ.
Tôi nằm trên phản, nhìn qua kẽ lá của cây phượng vĩ ngoài sân. Tiếng ve vẫn râm ran, không hề nhỏ đi dù tôi đã bị phạt. Bản giao hưởng của mùa hè vẫn tiếp tục, bất chấp những nỗi đau bé nhỏ của tôi. Tôi bỗng nhận ra, cuộc đời này cũng giống như tiếng ve vậy. Sẽ luôn có những âm thanh làm ta khó chịu, sẽ luôn có những hình phạt ngăn cản ta làm điều mình thích, nhưng mùa hè thì vẫn cứ rực rỡ và tiếng ve thì không bao giờ tắt.
Chiều hôm đó, tôi thấy mẹ ngồi xoa dầu vào những vết lằn trên mông tôi. Mẹ không nói gì, nhưng bàn tay mẹ rất nhẹ nhàng, như thể mẹ đang muốn lấy đi cái đau mà mẹ vừa gây ra.
"Đau không con?" Mẹ khẽ hỏi.
"Hết rồi mẹ ạ. Mai con lại đi bắt ve tiếp nhé?" Tôi nịnh nọt.
Mẹ bật cười, cái cười làm cả căn phòng bừng sáng: "Thật là cái thằng... Không biết sợ là gì."
Người lớn kỳ lạ thật. Họ dùng roi mây để dạy dỗ, rồi dùng dầu nóng để xoa dịu. Họ vừa là người thi hành án, vừa là người chăm sóc vết thương. Qua những lằn roi của mẹ, tôi học được rằng mọi hành động đều có cái giá của nó. Giá của một buổi chiều bắt ve thú vị là ba nhịp roi mây. Và tôi thấy, cái giá đó vẫn còn rẻ chán so với niềm vui được cầm trên tay một con ve sầu và nghe nó rung cánh.
Tôi hỏi Hải Răng Sún: "Mày bị đánh có đau không?"
Hải nhăn nhó: "Đau chứ, nhưng tao phát hiện ra một bí mật. Nếu mày vừa bị đánh vừa hát thầm trong đầu, mày sẽ thấy ít đau hơn."
"Mày hát bài gì?"
"Bài 'Trái đất này là của chúng mình'."
Tôi bật cười. Đúng vậy, trái đất này là của chúng mình, của cả lũ trẻ con ham chơi và những người lớn hay cáu gắt, của cả lũ ve sầu ồn ào và những chiếc roi mây im lặng. Tất cả hòa quyện vào nhau tạo nên một mùa hè đầy dư vị.
Mỗi khi nghe tiếng ve, tôi lại nhớ về chiếc roi mây nằm bụi phủ dưới gầm giường. Nó không còn là nỗi khiếp sợ nữa, nó là một phần của ký ức, một dấu mốc của sự trưởng thành. Người lớn dùng roi để kéo chúng tôi về với thực tại, còn chúng tôi dùng tiếng ve để bay lên những miền mơ ước.
Khi chúng ta lớn lên, những chiếc roi mây không còn hiện hữu bằng gỗ tre nữa. Cuộc đời sẽ đánh ta bằng những cái roi vô hình khác: áp lực công việc, sự thất bại, những nỗi mất mát... Những cái roi đó không để lại vết lằn trên da thịt, nhưng lại để lại những vết sẹo trong tim. Và lúc đó, ta mới nhận ra rằng, những nhịp roi của mẹ ngày xưa sao mà êm ái và đầy yêu thương đến thế.
Tôi nằm đó, giữa tiếng ve và mùi dầu nóng, cảm thấy mình thật hạnh phúc. Mùa hè vẫn còn dài, và dù có bao nhiêu nhịp roi đi nữa, tôi vẫn sẽ chọn được sống trọn vẹn với những bản giao hưởng của tuổi thơ, nơi mà mỗi âm thanh đều mang một màu sắc kỳ diệu và mỗi nỗi buồn đều nhanh chóng tan biến như những hạt mưa bóng mây.
Tiếng ve cứ thế vang lên, đều đặn, nhịp nhàng, như một lời nhắc nhở rằng thời gian đang trôi đi, và chúng tôi đang lớn lên, từng chút một, giữa những tiếng cười và cả những lằn roi ngọt ngào.