Trong thế giới của trẻ con, có những thứ mà người lớn coi là thảm họa y tế nhưng chúng tôi lại xem đó là một phần tất yếu của sự tồn tại, thậm chí là một dạng trang sức cá nhân độc đáo. Đó chính là nước mũi. Bạn đừng vội nhăn mặt, vì nếu bạn chưa từng trải qua một mùa đông với hai hàng nước mũi chảy dài đến tận môi trên, thì có lẽ tuổi thơ của bạn đã thiếu đi một mảng màu sắc vô cùng sống động và... ẩm ướt.
Hải Răng Sún chính là bậc thầy trong bộ môn nghệ thuật này. Nó có khả năng điều khiển nước mũi một cách điêu luyện đến mức tôi tin rằng đó là một loại công phu thất truyền.
"Mùi nhìn này! Tao có thể làm cho nó dừng lại đúng vạch xuất phát."
Hải nói, mắt trợn trừng nhìn xuống chót mũi, nơi một giọt nước trong vắt đang lủng lẳng đe dọa rơi xuống chiếc bánh quy nó đang cầm trên tay. Và rồi, bằng một cú hít mạnh đến nỗi làm rung chuyển cả bầu không khí xung quanh, giọt nước ấy biến mất tăm, như chưa từng tồn tại trên cõi đời này. Đó là một kỹ thuật thượng thừa mà chúng tôi gọi là "phanh khẩn cấp".
Trẻ con không dùng khăn tay. Khăn tay là thứ phát minh xa xỉ của người lớn, những kẻ luôn sợ bẩn và sợ vi trùng. Chúng tôi dùng ống tay áo. Chính vì thế, ống tay áo khoác của tôi vào mùa đông luôn cứng đờ và bóng loáng, giống như được phủ một lớp sơn mài cao cấp. Mẹ tôi mỗi lần giặt áo đều cằn nhằn:
"Cái áo này con mặc hay con dùng để lau sàn nhà vậy Mùi? Cứng thế này thì chỉ có nước mang ra đập mới sạch được!"
Tôi im lặng, lòng thầm nghĩ mẹ thật chẳng hiểu gì về sự tiện lợi. Ống tay áo là người bạn đồng hành trung thành nhất. Nó luôn ở đó, ngay sát bên mũi, sẵn sàng ứng cứu trong mọi tình huống khẩn cấp mà không cần phải lục lọi túi quần hay xin xỏ ai.
Nhưng nước mũi không chỉ là một vấn đề vệ sinh, nó còn là một thước đo của sự hồn nhiên. Bạn sẽ nhận ra một đứa trẻ bắt đầu "biến chất" thành người lớn khi nó bắt đầu biết ngượng vì mũi mình bị sụt sịt. Cái Tí là đứa đầu tiên trong nhóm bước vào giai đoạn khủng hoảng đó.
"Gớm quá, Hải ơi! Mày lau cái mũi đi rồi hãy nói chuyện với tao!" Cái Tí hét lên, tay che miệng đầy vẻ ghê tởm khi thấy Hải Răng Sún đang hăng say kể về trận đá bóng chiều qua.
Hải dừng lại, nhìn cái Tí bằng ánh mắt vừa ngạc nhiên vừa thất vọng: "Mày sao thế Tí? Hồi trước mày còn dùng tay quẹt mũi cho tao mà?"
"Hồi đó khác, bây giờ khác! Tao lớn rồi, tao không chơi với đứa nào chảy nước mũi nữa."
Câu nói của cái Tí làm một khoảng lặng rơi xuống giữa ba đứa. Chúng tôi bỗng nhận ra, sự sạch sẽ thái quá chính là bước đệm đầu tiên của sự xa cách. Khi người ta bắt đầu quan tâm đến vẻ bề ngoài, người ta cũng bắt đầu xây dựng những bức tường ngăn cách với bạn bè.
Người lớn là những kẻ cực kỳ ám ảnh về nước mũi. Họ có thể bỏ qua một lời nói dối, nhưng họ không bao giờ bỏ qua cho một đứa trẻ có cái mũi không khô ráo. Họ gọi đó là "mất vệ sinh", là "nguồn bệnh". Nhưng họ không biết rằng, nước mũi chính là bằng chứng của một buổi chiều mải mê chơi đùa dưới gió lạnh, là dấu vết của những lần khóc nhè vì bị bắt nạt, và là minh chứng cho việc chúng tôi đã sống hết mình với thế giới xung quanh mà không cần màng đến hình tượng.
"Này ông Giáo," tôi hỏi khi sang tiệm tạp hóa của ông vào một chiều gió bấc, "tại sao người lớn lại ghét nước mũi thế ạ?"
Ông Giáo hạ gọng kính, nhìn cái mũi đỏ ửng của tôi rồi đưa cho tôi một tờ giấy ăn (thứ mà tôi định dùng để gấp máy bay hơn là lau mũi).
"Vì người lớn sợ sự thật, Mùi ạ. Nước mũi là thứ thật nhất trên khuôn mặt con người. Nó cho thấy con đang yếu đuối, đang bị lạnh, hoặc đang bị ốm. Người lớn thì luôn muốn mình trông thật hoàn hảo, thật khỏe mạnh và thật ngăn nắp. Họ giấu đi mọi thứ không đẹp đẽ vào trong lòng, còn trẻ con các con thì cứ để nó lộ hết ra ngoài."
Tôi gật gù, dù không hiểu hết ý của ông. Hóa ra cái mũi sụt sịt của tôi lại mang một thông điệp triết học sâu xa đến vậy. Nó là biểu tượng của sự chân thành. Một đứa trẻ đang chảy nước mũi là một đứa trẻ không có gì để giấu giếm.
Trong những buổi trưa mùa đông, khi cả bọn tụ tập dưới gầm cầu thang nhà thằng Hải để chơi đồ hàng, nước mũi trở thành một "loại gia vị" đặc biệt. Chúng tôi chia nhau những quả duối chín vàng, những hạt dẻ nướng cháy đen, và thỉnh thoảng lại dừng lại để thực hiện nghi thức hít mũi tập thể. Đó là âm thanh của sự đoàn kết.
"Tao ước gì mùa đông không bao giờ kết thúc," Hải Răng Sún nói, tay quẹt ngang mũi một cách dứt khoát.
"Để mày được chảy nước mũi mãi à?" Tôi trêu.
"Không, để tao không phải thấy cái Tí soi gương rồi chê tụi mình bẩn. Tao thích cái Tí của ngày xưa hơn, cái đứa mà có thể cùng tao đào giun đất mà không sợ bẩn móng tay ấy."
Hải nói đúng. Sự trưởng thành của cái Tí tỉ lệ thuận với sự khô ráo của cái mũi nó. Và điều đó làm chúng tôi buồn. Chúng tôi nhận ra rằng, vẻ đẹp hoàn hảo mà người lớn hướng tới thực ra là một vẻ đẹp buồn chán. Nó thiếu đi hơi thở của sự sống, thiếu đi cái nét tinh nghịch và sự bất cần đời của tuổi thơ.
Nghệ thuật của việc chảy nước mũi, thực chất, là nghệ thuật của việc chấp nhận bản thân. Chúng tôi không cần khăn giấy cao cấp, không cần thuốc xịt mũi đắt tiền. Chúng tôi chỉ cần một không gian để được tự do sụt sịt mà không bị ai đánh giá.
Khi lớn lên, tôi thấy người ta bắt đầu đeo khẩu trang không chỉ để chống bụi, mà còn để che đi những cảm xúc thật của mình. Người lớn học cách lau sạch mọi dấu vết của sự mệt mỏi trước khi bước ra đường. Họ có những chiếc khăn tay thêu hoa, những gói giấy thơm nức, nhưng họ lại thiếu đi cái sự tự nhiên của thằng Hải Răng Sún năm nào.
Có đôi lúc, giữa những cuộc họp căng thẳng và những bộ vest phẳng phiu của tuổi ba mươi, tôi chợt thấy mũi mình hơi cay cay. Tôi ước gì mình có thể hồn nhiên đưa ống tay áo lên quẹt ngang một cái như ngày xưa, để rồi lại cười hì hì với gã đối tác đối diện mà không sợ bị coi là khiếm nhã. Nhưng tôi biết mình không thể. Thế giới của những người "khô ráo" không có chỗ cho những hành động như thế.
"Mùi ơi, con lại dùng áo lau mũi rồi à!" Tiếng mẹ vang lên từ ký ức, làm tôi mỉm cười giữa thực tại bộn bề.
Tôi nhận ra rằng, những vết bóng loáng trên ống tay áo ngày cũ chính là những tấm huy chương của sự tự do. Chúng là minh chứng cho việc tôi đã từng có một thời gian dài được là chính mình, một đứa trẻ chảy nước mũi nhưng tâm hồn trong vắt như sương sớm.
Đừng bao giờ xấu hổ về cái mũi sụt sịt của mình, các bạn nhỏ ạ. Vì đó là lúc các bạn đang sống thật nhất. Hãy cứ chảy nước mũi, hãy cứ hít thật mạnh, và hãy cứ để ống tay áo làm nhiệm vụ của một người hùng. Bởi vì một ngày nào đó, khi các bạn sạch sẽ từ đầu đến chân, các bạn sẽ thấy thèm biết bao cái cảm giác "mất vệ sinh" đầy hạnh phúc của những ngày xưa cũ.
Thế giới này cần nhiều hơn những cái mũi sụt sịt và ít đi những khuôn mặt nạ cứng nhắc. Đó là bài học quý giá nhất mà tôi học được từ ống tay áo cứng đờ của mình.