Ánh bình minh ở phủ họ Trịnh không mang theo sự rực rỡ thường thấy của một ngày mới. Nó len lỏi qua những tầng lá dày đặc của cây đại thụ, chỉ còn lại những vệt sáng nhợt nhạt, loang lổ trên nền gạch như những vết ố của thời gian.
Diệp Thảo An thức dậy từ rất sớm, không phải vì tiếng chim hót, mà vì tiếng chổi tre quét sàn sột soạt đều đặn ngoài hành lang và tiếng chuông thỉnh nhỏ từ phía từ đường vọng lại. Trong không gian tĩnh mịch ấy, tiếng động nào cũng nghe như một lời nhắc nhở về sự hiện diện của những quy tắc.
Phía bên kia phòng, chiếc trường kỷ đã trống không. Duy Khiêm đã rời đi từ lúc nào, chỉ còn lại chiếc chăn gấm được gấp phẳng phiu tới mức cực đoan, như thể chưa từng có người nằm đó. An khẽ thở dài, cô bắt đầu tự mình thay bộ áo dài lụa màu mỡ gà, tết tóc gọn gàng. Hôm nay là ngày đầu tiên cô phải thực hiện nghi thức "diện kiến" người nắm giữ linh hồn của cái dòng họ này: Bà Thượng phu nhân.
"Bẩm mợ, Bà Thượng đang đợi ở hiên sau ạ."
Tiếng của người hầu gái vọng vào qua cánh cửa khép hờ. An chỉnh lại tà áo, bước ra ngoài.
Hiên sau của phủ họ Trịnh nhìn thẳng ra gốc đại thụ cổ thụ. Nơi đó, Bà Thượng phu nhân đang ngồi trên một chiếc sập gụ khảm xà cừ. Trước mặt bà là một bộ ấm chén bằng sứ trắng mỏng manh, khói trà bốc lên nghi ngút nhưng dường như không thể làm ấm đi khuôn mặt vốn đã đóng băng bởi sự nghiêm nghị của bà.
An bước tới, đôi giày vải chạm khẽ lên mặt sàn gỗ. Cô cúi đầu, thực hiện nghi thức chào hỏi một cách mực thước nhưng không quá khúm núm.
"Con chào Bà ạ."
Bà Thượng không ngước mắt lên ngay. Bà dùng nắp chén trà gạt nhẹ những lá trà đang trôi lững lờ, cử chỉ chậm rãi đến mức khiến người đối diện phải cảm thấy sốt ruột. Mãi một lúc sau, bà mới cất giọng, giọng nói khàn đặc nhưng sắc bén như dao cạo:
"Về làm dâu nhà họ Trịnh, điều đầu tiên phải học là sự kiên nhẫn. Cô An, ở đây, thời gian không trôi theo nhịp của phố xá ngoài kia. Nó trôi theo hơi thở của tổ tiên."
"Con ghi nhớ lời Bà dạy," An đáp, giọng cô bình thản.
Bà Thượng lúc này mới ngước lên. Đôi mắt bà đục ngầu nhưng có cái nhìn xuyên thấu, như muốn bóc tách lớp vỏ Tây học của An để xem bên trong có gì. Bà đẩy chén trà về phía cô.
"Uống đi. Trà này là trà mạn ướp sen từ mùa trước. Nó có vị đắng của sương đêm và vị chát của đất. Người nhà họ Trịnh đều bắt đầu ngày mới bằng vị đắng này để không bao giờ quên rằng danh giá không đến từ mật ngọt."
An đưa hai tay đón lấy chén trà. Khói nóng bốc lên mặt, cô nhấp một ngụm. Một vị đắng ngắt, tê dại lan tỏa trên đầu lưỡi, sau đó là một dư vị chát kéo dài xuống cổ họng. Cô không nhăn mặt, trái lại còn nhìn thẳng vào Bà Thượng.
"Trà đắng thật, thưa Bà. Nhưng con nghĩ, nếu chỉ uống trà đắng mà không nhìn thấy ánh nắng, người ta dễ quên mất vị ngọt của cuộc sống thực tại."
Không khí xung quanh dường như đông cứng lại. Những người hầu gái đứng phía sau Bà Thượng đều cúi gầm mặt, vai run khẽ. Duy Khiêm từ phía hành lang bước tới, vừa vặn nghe thấy câu nói ấy. Anh khựng lại, đôi mắt nhìn An có chút lo lắng xen lẫn sự thán phục ngầm.
Bà Thượng phu nhân đặt mạnh chén trà xuống bàn, tiếng sứ chạm gỗ vang lên khô khốc.
"Cuộc sống thực tại?" Bà lặp lại, nheo mắt. "Ở cái tuổi của cô, người ta thường lầm tưởng tự do là sự ngọt ngào. Nhưng cô nên nhớ, cây đại thụ kia có thể xanh tốt hàng trăm năm là nhờ rễ của nó bám sâu vào bóng tối của lòng đất, chứ không phải nhờ việc vươn theo những tia nắng phù phiếm. Cô về đây để giữ gốc, không phải để làm hoa nở rồi tàn."
Khiêm bước nhanh tới, chắn giữa hai người một cách khéo léo. Anh cúi đầu trước Bà Nội.
"Thưa Bà, An mới về còn chưa hiểu hết thâm ý của Bà. Con sẽ chỉ dạy cho nhà con thêm."
Bà Thượng nhìn Khiêm, rồi nhìn An, một cái nhìn đầy ẩn ý. "Chỉ dạy? Khiêm, con là người thừa kế duy nhất. Đừng để những tư tưởng 'mới' ấy làm mục rỗng cái cây mà cha ông con đã dày công chăm bón. Cô An, sáng nay cô hãy ra từ đường cùng với quản gia. Cô cần phải học cách ghi chép sổ sách và quản lý việc tế tự. Đó là phận sự của người đàn bà đứng đầu hậu cung họ Trịnh."
"Con hiểu," An đáp, nhưng trong lòng cô lại dâng lên một luồng sóng ngầm. Quản lý việc tế tự và sổ sách — đó chẳng khác nào việc đếm những xác chết và những khoản nợ.
Buổi diện kiến kết thúc trong sự tĩnh lặng nặng nề. Khiêm dẫn An ra khỏi hiên sau. Khi đã đi khuất tầm mắt của Bà Thượng, anh khẽ thở phào, tay anh vô thức chạm vào cánh tay cô.
"Cô gan dạ lắm, nhưng đừng nên đối đầu trực diện với Bà Nội. Bà không phải chỉ là một người già, bà là luật lệ sống ở đây."
An dừng lại dưới bóng của cây đại thụ. Cô nhìn lên những tán lá đan xen che kín bầu trời, rồi nhìn sang Khiêm. "Nếu luật lệ là một ngụm trà đắng, thì tôi sẽ tìm cách pha thêm chút đường, hoặc ít nhất là chút nước nóng cho nó bớt chát. Tôi không thể sống cả đời mà chỉ thở bằng hơi thở của tổ tiên được, Khiêm ạ."
Khiêm nhìn cô, ánh mắt u uẩn thường ngày chợt dao động. Anh thấy trong đôi mắt của An không chỉ có sự ngang bướng của tuổi trẻ, mà còn có một sức sống mãnh liệt — thứ mà bấy lâu nay anh đã cố tình chôn vùi dưới những nếp áo dài gấm.
Bóng cây đại thụ vẫn phủ dài dưới chân họ, nhưng lần đầu tiên, An thấy một khe sáng lách qua tán lá, đậu xuống mặt đất rêu phong, như một lời hứa hẹn về một điều gì đó sắp thay đổi.